ચૈતન્ય કરમચેડુ : દરિયાના પાણીને પીવાલાયક બનાવીને આ છોકરડાએ ખરું ‘પાણી બતાવ્યું’ છે!

જ્વલંત નાયક

ગુજરાતનો દરિયાકિનારો ૧,૬૦૦ કિમી લાંબો છે અને આપણને એનો ગર્વ છે, ધેટ્સ ઇટ! પણ આટલા લાંબા દરિયા કિનારાનું કરવાનું શું, જ્યારે ગુજરાતના કુડીબંધ વિસ્તારો દર ઉનાળે તરસે મારતા હોય!

ચૈતન્ય કરમચેડુ નામનો ભારતીય મૂળનો છોકરડો પોર્ટલેન્ડ, ઓરેગોનની સ્કુલમાં ભણે છે. એણે દરિયાના પાણીને પીવાલાયક (Potable – પોટેબલ) બનાવવા માટે એક પદ્ધતિ વિકસાવી છે. શું છે આ પદ્ધતિ? ચૈતન્યએ સેપોનીફાઈડ સ્ટાર્ચ વડે બનાવાયેલા પોલીક્રીલામાઇડની હાઈડ્રોફીલીક પ્રોપર્ટીઝનો ઉપયોગ કરીને હાઈડ્રો-જેલ બેઝ્ડ ડી-સેલીનેશન પ્રોસેસ પાર પાડ્યો![i]

સમજાયું કંઈ? નહિ ને?! તો હવે પછીનો પેરેગ્રાફ વાંચો.

‘પોલી’ એટલે ઘણા, ‘મર’ એટલે (ગ્રીક ભાષામાં) ઘટકો. બે કે તેથી વધુ પરમાણુઓ કેમિકલ બોન્ડ વડે જોડાઈને ‘મોલેક્યુલ’ બનાવે છે. અને મોલેક્યુલના ઘણા બધા ઘટકો ભેગા થઈને ‘પોલીમર’ બનાવે છે. આ રીતે, જ્યારે ગ્લુકોઝના ઘણા બધા અણુઓ ભેગા થાય, ત્યારે ‘સ્ટાર્ચ’ બનાવે છે. સ્ટાર્ચ એટલે ચોક્કસ પ્રકારના બંધારણ (glycosidic bonds) વડે જોડાયેલા ગ્લુકોઝના યુનિટ્સ. (આ ગ્લુકોઝ એટલે મોટે ભાગે ખાદ્ય પદાર્થોમાંથી મળતી ખાસ પ્રકારની સાકર – જે ફળસાકર અથવા શર્કરા તરીકે ઓળખાય છે, અને શક્તિનો સ્રોત મનાય છે. મોટા ભાગની લીલી વનસ્પતિઓ આ સ્ટાર્ચના ઉત્પાદન દ્વારા એનર્જી સ્ટોર કરે છે. આપણા રોજિંદા આહારમાં – ઘઉં, ચોખા, મકાઈ, બટાકા વગેરેમાં – સ્ટાર્ચ ભરપૂર પ્રમાણમાં હોય છે, જે આપણા શરીરને શક્તિ આપે છે.) આ સ્ટાર્ચ પાણીમાં અદ્રાવ્ય – પીગળે નહિ એવો – હોય છે. આથી એના પર સેપોનીફીકેશન પ્રોસેસ દ્વારા પોલીક્રીલામાઇડ મેળવવામાં આવે છે. આ પોલીક્રીલામાઇડ પણ એક પ્રકારનું પોલીમર છે, જે ભારે માત્રામાં પાણી શોષી શકે છે. પાણી સાથે મિક્સ થયા બાદ એ હાઈડ્રો-જેલ બનાવે છે, જેમાં પાણી શોષાઈ જાય છે અને પાણીમાં રહેલી અશુધ્ધિઓ તેમજ ખારાશ માટે જવાબદાર મીઠું છુટું પડે છે. નિયત માત્રામાં એકઠા કરેલા દરિયાના પાણી ઉપર જ્યારે ચૈતન્યએ આ થિયરી મુજબ પ્રયોગો કર્યા ત્યારે આશ્ચર્યજનક પરિણામો આવ્યા. ચૈતન્યની થિયરી મુજબ દરિયાના પાણીનું ડી-સેલીનેશન (પાણીમાંથી ખારો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા) પ્રેક્ટિકલી સફળ થયું!

વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન – WHOના નિયમ મુજબ, પીવાના પાણીમાં ઓગળેલા ઘન ઘટકોનું પ્રમાણ ૬૦૦ મીલીગ્રામ/લીટરથી વધુ ન હોવું જોઈએ. એનો અર્થ એ કે પીવાના પાણીના પ્રત્યેક લીટર દીઠ, પાણીમાં ઓગળેલા ઘન ઘટકો ૬૦૦ મીલીગ્રામ જેટલાજ હોવા જોઈએ. એથી વધુ પ્રમાણમાં ઘન ઘટકો હાજર હોય, તો એ પાણી પીવા યોગ્ય ગણી શકાય નહિ. દરિયાના પાણીમાં ઓગળેલા ઘનઘટકોનું અધધ પ્રમાણ, લગભગ ૩૫,૦૦૦મીલીગ્રામ/લીટર જેટલું હોય છે! ચૈતન્યએ શોધેલી પદ્ધતિ વડે દરિયાના પાણી ઉપર ટ્રીટમેન્ટ કર્યા બાદ ઘન ઘટકોનું પ્રમાણ આશ્ચર્યજનક રીતે ઘટીને ૫૧૩ મીલીગ્રામ/લીટર સુધી પહોંચ્યું! એટલે કે પોટેબલ વોટર માટેની WHOની ગાઈડ લાઈનમાં ફીટ બેસે એટલું!

આ બાબત થોડી વધુ ઊંડાણથી સમજીએ. દરિયાના નોન-ટ્રીટેડ પાણીમાં સોડિયમનું પ્રમાણ હોય છે ૧૦,૫૦૦ મીલીગ્રામ/લીટર અને ક્લોરાઈડ હોય છે ૧૯,૦૦૦ મીલીગ્રામ/લીટર જેટલું! યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયર્નમેન્ટ પ્રોટેક્શન એજન્સી – EPAએ નક્કી કરેલા ધારાધોરણ મુજબ પોટેબલ વોટરમાં સોડીયમ અને ક્લોરાઈડનું મહત્તમ પ્રમાણ અનુક્રમે ૨૦ મીલીગ્રામ/લીટર અને ૨૫૦ મીલીગ્રામ/લીટર જેટલું જ હોવું જોઈએ. અને ચૈતન્યએ ‘સાફ’ કરેલા પાણીમાં સોડિયમનું પ્રમાણ છે ૨૫.૮ મીલીગ્રામ/લીટર અને ક્લોરાઈડ છે માત્ર ૩૬ મીલીગ્રામ/લીટર! અહિ એક આડવાત, દરિયાના પાણીમાં રહેલા વધારાના સોડીયમ અને ક્લોરાઈડ ગયા ક્યાં? જવાબ રસ પડે એવો છે. દરિયાના પાણીમાંથી તારવેલા વધારાના સોડીયમ અને ક્લોરાઈડ ઘટકોમાંથી બની શકે છે કેલ્શિયમ સલ્ફેટ – CaSO4. અને આ કેલ્શિયમ સલ્ફેટને ફળદ્રુપ ખાતર તરીકે વ્યવસાયિક ધોરણે વાપરી શકાય છે. ભવિષ્યમાં આ દિશામાં થોડી વધુ મહેનત કરવામાં આવે તો પાણી શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા કરતાં પ્લાન્ટ દ્વારા જીપ્સમ અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું નાના પાયે ઉત્પાદન પણ શક્ય બની શકે. અને આ બધું દરિયાના પાણીના શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન ‘બાય પ્રોડક્ટ’ તરીકે હાંસલ થાય. આમ કે આમ, ગુટલીયોં કે ભી દામ!

ચૈતન્ય કરમચેડુએ શોધેલી દરિયાના પાણીના શુદ્ધિકરણની આ પદ્ધતિ પ્રેક્ટિકલી પોસીબલ – એપ્લીકેબલ છે, એટલું જ નહિ, બીજી કોઈ પણ પદ્ધતિ કરતા ખાસ્સી સસ્તી છે. આ પદ્ધતિ લાગૂ પાડવા માટે કોઈ ખાસ પ્રકારનું ખર્ચાળ વ્યવસ્થાતંત્ર ઉભું કરવાની જરૂર પડતી નથી. દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે, પીવાના પાણીની અછતને દૂર કરવા આ પદ્ધતિ વાપરી શકાય, એવો વિજ્ઞાનીઓનો મત છે. નાની ઉંમરે મેળવેલી આ સફળતા બદલ દુનિયાભરના વિજ્ઞાનીઓ ચૈતન્ય કરમચેડુને બિરદાવી રહ્યા છે. આ ટીન એજરને ‘ઇન્ટેલ ઇન્ટરનેશનલ સાયન્સ ફેર’ તરફથી ૧૦,૦૦૦ ડોલરનું અને ‘રીજનરન સાયન્સ ટેલેન્ટ સર્ચ’ તરફથી ૨,૦૦૦ ડોલરનું ઇનામ મળી ચૂક્યું છે. જો કે ચૈતન્ય માત્ર પાણીનું શુદ્ધિકરણ કરીને અટકી જવા માગતો નથી, એનો આગલો ગોલ છે મહારોગ’ કેન્સર’ને હરાવવાનો!

સાયન્સ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ભારતનું યુવાધન વિદેશની ધરતી ઉપર વારંવાર ઝળકતું રહે છે! ભારતનો નકશો જોતા ખ્યાલ આવશે કુલ ૯ રાજ્યો અને ૫ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દરિયા કિનારે વસેલા છે. અને આ પૈકી કેટલાક રાજ્યો પાણીની ભયંકર તંગીથી પીડાય છે! દા.ત. આપણા ગરવા ગુજરાતના કેટલાક પ્રદેશો અને મોટા ભાગનું મહારાષ્ટ્ર! ભારતમાં કોઈ ચૈતન્ય કરમચેડુ ક્યારે પાકશે?!


[i]

https://www.youtube.com/watch?v=6b5gKKpUSdw


શ્રી જ્વલંત નાયકનો સંપર્ક jwalantmax@gmail.com પર થઇ શકે છે.

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

5 comments for “ચૈતન્ય કરમચેડુ : દરિયાના પાણીને પીવાલાયક બનાવીને આ છોકરડાએ ખરું ‘પાણી બતાવ્યું’ છે!

  1. June 10, 2017 at 12:43 am
  2. vimla hirpara
    June 10, 2017 at 7:03 pm

    જ્વલંતભાઇ, આપનો લેખ ચૈતન્ય કરમંડુ વિષે ‘પાણી બતાવ્યુ’ વાચ્યો. મારુ માનવુ છે કે પ્રતિભા કે બુધ્ધિ કોઇ એક દેશ કેપ્રજાનો ઇજારો નથી. આપણા દેશમાં અનેક પ્રતિભાશાળી બાળકો છેપણ એને વિકાસની તક મલતી નથી. આપણૂ ગોખણીયુ જ્ઞાન આપણને કશુ નવુ વિચારવા દેતુ જ નથી. ઉપરાંત આજની શિક્ષણપ્રથાએ જે માર્કને હોશિયારીની પારાશીશી બનાવી દીધી છે. એને પરિણામે વાલી ને શિક્ષકો, સ્કુલોની યેનકેન પ્રકારે ટકાવારી ઉપર જ નજર રહે છે. એટલે બાળકને નાનપણથી જ કશુક નવુ કરવાની પ્રેરણા કે ઉતેજન મળતુ જ નથી. ઉલ્ટુ એમાં રુકાવટ થાય છે. બીજી વાત કે આપણે નાતજાતને એ ઓછુ હોય એમ પ્રાંતવાદ એવા ફસાયેલા છીએ કે એક જ્ઞાતિનો તેજસ્વી છાત્ર બીજી જ્ઞાતિના આગેવાનો કે કયારેક શિક્ષકોને ય ખુંચે છે. એમા ય આપણી માની લીધેલી ઉતરતી જ્ઞાતિનો હોય તો ખાસ. બિહારી મુંબઇમા જાય, પંજાબી ગુજરાતમાં આવે, મદ્રાસી આસામમાં જાય કે ગુજરાતી ઉતરપ્રદેશમાં જાય. એમની પ્રગતિ મા તરત જ પ્રાંતવાદ નડે છે. એક ભારતીય તરીકે આપણી દ્રષ્ટિ એટલી સંકુચિત છે કે પરપ્રાંતિ આપણને કણાની જેમ ખુંચે છે. એના એ જ લોકો જ્યારે પર દેશમાં ચમકે છે ત્યારે આપણે બધુ ભુલી એની આરતી ઉતારવા માંડીએ છીએ. રાજકીય માહોલ પણ આવો જ કઇક છે કે પરદેશથી માણસ વતનની સેવા કે માતૃભુમીનુ રુણ અદા કરવાની ઉમદા ભાવના સાથે વતનમાં આવે છે ને વહીવટી તંત્રની આપખુદી ને ભ્રટાચારની થાકી હારીને નિરાશ થઇ પાછા આવે છે. સામ પિત્રોડા જેવા ઘણા મળશે. આજે ય દેશમાં બુધ્ધીધનની ખોટ નથી. જરુર છે એને પારખનાર ને પ્રોત્સાહન આપનારની. કદાચ આપણુ માનસ જએવુ છે કે પરદેશમાં આપણી વ્યકિત કે વસ્તુની કદર થાય ત્યારે આપણે એ વ્યકિત કે વસ્તુનુ મહત્વ સમજાય છે ને એને માટેનો આપણો દાવો રજુ કરીએ છીએ. જુઓ આપણો ‘યોગ’ હજારો વરસોનો વારસો. પણ આપણને એનુ ભાન થયુ જયારે વિદેશમાં ‘યોગા’ થયુ. દુઃખની વાત છે કે અંગ્રેજો એના સમયમાં કાચો માલ ભારતમાંથી લઇ જઇ આપણને એમાથી જ પાકો માલ બનાવી વેચતા હતા. આજે આપણે પાકો માલ એટલે કે ભણાવી ગણાવી તૈયાર કરેલો પાકો માલ આપણૂ અમુલ્ય બુધ્ધીધન પરદેશમા નિકાસ કરીએ છીએ. કોઇ પણ દેશની આનાથી વધારે કમનસીબી શુ હોઇ શકે?

    • Jwalant
      September 2, 2017 at 10:55 am

      વિમલાબેન.. તમારી વાત સાથે સંપૂર્ણ સહમત

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.