દીપક ધોળકિયા


૧) આકાશમાં આતશબાજી

આ અઠવાડિયે આકાશમાં નજર નાખનારને આતશબાજી જોવા મળશે. દર વર્ષે ઍપ્રિલની આ અઠવાડિયે આકાશમાં નજર નાખનારને આતશબાજી જોવા મળશે. દર વર્ષે ઍપ્રિલની ૧૬મીથી ૨૬મી વચ્ચે આકાશમાંથી ઉલ્કાપાત થતો હોય છે. આને Lyrid Meteor Shower કહે છે. આમ તો આજે પણ એ પૂર્વના આકાશમાં જોઈ શકાશે પરંતુ ૨૨મીથી ૨૫મી વચ્ચે એનું પ્રમાણ વધી જશે. જો કે સારામાં સારો દિવસ ૨૨મીનો હશે. મધરાતથી માંડીને સૂર્યોદય પહેલાંના સમયગાળામાં તેજતિખારા થોડી વારના અંતરે જોવા મળશે. સામાન્ય રીતે ૧૫થી ૨૦ ઉલ્કાઓ જોવા મળે પણ એની સંખ્યા વધીને સો સુધી પણ પહોંચી શકે છે.

આ ઉલ્કાપાત ખરેખર તો થૅચર ધૂમકેતુના રજકણો છે. બીજા ધૂમકેતુઓનો ભ્રમણકક્ષાનો સમય ૨૦૦થી ૧૦,૦૦૦ વર્ષનો છે. થૅચર ધૂમકેતુને ભ્રમણકક્ષામાં ચક્ર પૂરું કરતાં ૪૧૫ વર્ષ લાગે છે. Lyrid નામનું કારણ એ કે એ Lyra (લાઇર કે વાજિંત્ર)નામના નક્ષત્રમાં છે. તસવીરમાં ચતુષ્કોણ દેખાય છે તે Lyra છે અને એની ઉપર Vega (અભિજિત) તારો છે. (હિંદુ જ્યોતિષમાં અભિજિતને નક્ષત્ર માનવામાં આવે છે).

સંદર્ભઃ અહીં

૦-૦-૦

૨) બેક્ટેરિયા અને ફૂગ કઈ ભાષામાં વાત કરે છે?

નેધરલૅન્ડ્સની પર્યાવરણ સંસ્થાના સંશોધકોની એક ટીમે સૌ પહેલી વાર શોધી કાઢ્યું છે કે બૅક્ટેરિયા અને ફૂગ જેવા બે તદ્દન અલગ પ્રકારના જીવો પરસ્પર સંવાદ માટે ‘ટર્પિન’ તરીકે જુદી જુદી સુગંધોનો ઉપયોગ કરે છે! સંશોધકો કહે છે કે માત્ર બૅક્ટેરિયા અને ફૂગ વચ્ચે જ નહીં, પરંતુ આપણા ગ્રહ પર વાતચીત માટે સૌથી વપરાતી ‘ભાષા’ પણ આ ટર્પિન છે.

એક ગ્રામ માટીમાં અબજો સૂક્ષ્મ જીવો હોય છે. આથી “વક્તાઓ” ઘણા હોય તેમાં નવાઈ નથી. આ રાસાયણિક સંપ્રેષણ કદાચ સમગ્ર જીવ સૃષ્ટિની ભાષા હોય તો નવાઈ નહીં. વનસ્પતિમાં વળગતી ફૂગ ફુઝેરિયમ ટર્પિનની ગંધ પેદા કરે છે તેને માટીનું બૅક્ટેરિયમ સૂંઘી શકે છે. એ જવાબમાં પોતાનું ટર્પિન પેદા કરે છે. એ જ રીતે છોડ અને જીવાત પણ ટર્પિન પેદા કરીને એકબીજાને સંદેશ આપે છે. જો કે આ વાત વૈજ્ઞાનિકો ઘણા વખતથી જાણતા હતા પણ સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ વચ્ચે પણ ટર્પિન વાતચીતનું માધ્યમ છે તે હવે ખબર પડી. દરેક જીવ કદાચ ટર્પિનમાં વાત કરતો હોય એ શક્ય છે. આમ આપણે પણ વાતચીત કરતા હોઈએ ત્યારે સાથે સાથે ટર્પિનમાં પણ વાત કરતા હોઈએ એવું ન બની શકે?

સંદર્ભઃ અહીં

૦-૦-૦

(૩) નિર્જીવમાંથી સજીવની ઉત્પત્તિ?

વિસ્કૉન્સિન-મૅડિસન યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકો એ ગહન સવાલનો જવાબ શોધવામાં લાગ્યા છે. જીવન ક્યાંથી આવ્યું? એમણે જૈવિક રસાયણોનાં બહુ નાનાં વાયલ અને Fool’s goldનું મિશ્રણ બનાવાવાનું શરૂ કર્યું છે. આ આખો સેટ સતત હાલ્યા કરે છે.

(Fool’s gold એટલે મિનરલ પાઇરાઇટ્સ કે આયર્ન પાઇરાઇટ્સ. એનો રંગ સોના જેવો ચમકે છે પણ સોનું નથી. Pyrites મૂળ ગ્રીકમાંથી બનેલો શબ્દ છે, જેનો અર્થ છે, આગ. એ કોઈ પદાર્થ સાથે ઘસાય ત્યારે તણખા ઝરે છે).

સંશોધકો જોવા માગે છે કે જીવન બન્યું એવી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા શક્ય છે કે કેમ? યુનિવર્સિટીના વનસ્પતિ શાસ્ત્ર વિભાગના અધ્યક્ષ પ્રોફેસર ડેવિડ બૉમ કહે છે કે શરૂઆતનું જીવન ખનિજની સપાટી પર શરૂ થયું હોવું જોઈએ. આજે પણ શરીરના કોશોની ઘણી પ્રક્રિયાઓમાં આયર્ન-સલ્ફર ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કારે છે. આથી એમણે આયર્ન પાઇરાઇટની પસંદગી કરી છે.

સંશોધકો આયર્ન પાઇરાઇટના સૂક્ષ્મ કણો અને ઑર્ગેનિક રસાયણોને હલાવીને ભેળવે છે. એમની ધારણા છે કે પાઇરાઇટના સૂક્ષ્મ કણ અમુક રાસાયણિક ઊર્જા સાથે પ્રતિક્રિયા કરે તો રસાયણ આપમેળે વધ્યા કરે. આવી દરેક વાયલનૅ અલગ કરીને સંઘરી લેવી. તે પછી પ્રયોગ ચાલુ રહે અને એ રીતે જે સૌથી શક્તિશાળી પ્રતિક્રિયા હશે તે આપોઆપ વસાહત ઊભી કરી લેશે. ખરેખર એવું થશે તો જડમાંથી ચેતન બન્યું એમ સાબીત થશે.

સંદર્ભઃ અહીં

૦-૦-૦

(૪) વિટામીન ‘ડી’ની ઉણપ છે? હા…હા…હા….

જરાક નબળાઈ લાગે તો મનમાં થાય કે વિટામિન ‘ડી’ની જરૂર છે. બસ, પછી ગોળીઓ ગળ્યા કરો. ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સમાં ગિના કલાટા આવા વહેમને દૂર કરે છે અને કહે છે કે વીટામિન ‘ડી’ ઓછું હોય તો ઑસ્ટિઓપોરોસિસ થાય, હાડકાં બરડ થઈ જાય. પણ છેલ્લાં ત્રણ વર્ષ દરમિયાન અમેરિકાના મેન શહેરમાં આઠ લાખ દરદીઓ પાસેથી મળેલી માહિતી પ્રમાણે એમને આવી કોઈ તકલીફ ન હોવા છતાં એમણે વિટામિન ‘ડી’ માટે લોહીની તપાસ કરાવડાવી અને એમનો વિટામિન ‘ડી’ની ગોળીઓ દ્વારા ઇલાજ કરવામાં આવ્યો. હકીકત એ છે કે એક મિલીલીટર લોહીમાં૨૦થી ૩૦ નૅનોગ્રામ વિટામિન ‘ડી’ હોય તો એને ઉણપ ન કહેવાય. જેમના લોહીમાં એક મિલીલીટરમાં ૨૦ નૅનોગ્રામ વિટામિન ‘ડી’ હોય તેવી તંદુરસ્ત વ્યક્તિને વધારાનું વિટામિન આપવાથી દેખીતો કોઈ લાભ નથી થતો. વિટામિન ડી કૅલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસના રૂપાંતર માટે જરૂરી છે અને એટલું તો સૂરજના તડકામાંથી મળી જાય છે. એટલે વિટામિન ‘ડી’ વિશે ચિંતા કરવાનું છોડી દેવામાં જ ડહાપણ છે.

સંદર્ભઃ અહીં

૦-૦-૦

દીપક ધોળકિયા
ઈ-મેઇલ : dipak.dholakia@gmail.com
· નેટવિશ્વ પરનું સરનામું: મારી બારી

Print Friendly
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather

5 Comments

  • રસપ્રદ માહિતી…
    બેક્ટેરિયા અને ફૂગ વચ્ચેના સંવાદ અને ટર્પિનની ભાષા! કોણ માનવા તૈયાર થાય?
    આશ્ચર્યમાં ગરકાવ કરે તેવી વાત! દીપકભાઈ! પ્રકૃતિનાં રહસ્યોની આ જ મઝા છે! બ્રહ્માંડની વાત છોડીએ, આપણે હજી પૃથ્વી પરનાં રહસ્યો જ ક્યાં ઉકેલી શક્યાં છીએ?
    આમ જ પડદા ઊઠતાં જશે અને અજ્ઞાન દૂર થતું જશે. વિજ્ઞાનને આ રીતે સામાન્ય જન સમક્ષ મૂકવાની ગુજરાતી ભાષામાં તાતી જરૂર છે. હું માનું છું કે નવયુવાન બ્લૉગર મિત્રો આ યજ્ઞ ઊપાડી લે તો ગુજરાતી ભાષાની મોટી સેવા થશે.
    આ પ્રકારના લેખો ગુજરાતનાં તમામ શિક્ષકો વાંચે અને વિદ્યાર્થીઓ સાથે તેને ચર્ચે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારનાં શિક્ષકો-વિદ્યાર્થીઓ અંગ્રેજી નેટનો પૂરો ફાયદો નથી ઊઠાવી શકતા તેઓ તો ખાસ… મારા “મધુસંચય” અને “અનામિકા” જેવા બ્લૉગ્સ પણ આવી જ ભાવનાથી લખાય છે.

  • Dipak Dholakia says:

    હરીશભાઈના ઉપરોક્ત અભિપ્રાયને આવકાર આપું છું. સૌ વાચકોને એક વિનંતિ. આપના સંપર્કમાં કોઈ શિક્ષક કે વિદ્યાર્થી હોય તેને આ જરૂર વંચાવશો. વેબગુર્જરીમાં સાયન્સ વિશે લખનારાની જરૂર છે. ઘણા મિત્રો એકઠા થાય તો એક વિજ્ઞાન વર્તુળ પણ બનાવીએ.

    ગણિતશાસ્ત્રીઓની પરિચય શ્રેણીમાં પણ સાત મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓનો પરિચય આપી દીધો છે અને હજી આ શ્રેણી ચાલુ છે.

    માર્ચ મહિનાથી પ્રા. પીયૂષભાઈ પંડ્યાની માઇક્રો-બાયોલૉજી વિશેની લેખમાળા શરૂ કરી છે, એ તો આપના ધ્યાનમાં હશે જ. એમનો પહેલો લેખ https://goo.gl/HPdJhD પર વાંચી શકાશે. વિજ્ઞાનની ઘણી શાખાઓ છે. દરેકનો પરિચય આપવાનું લક્ષ્ય છે.

  • pragnajuvyas says:

    ૧ ઉલ્કાપાત ભયંકર લાગતા શબ્દનો અદભુત નજારો માણ્યો છે
    માણો1:01
    Lyrid Meteor Shower 2017: How And Where To Watch In April
    Brevard Times
    1 week ago193 views
    CAPE CANAVERAL, Florida — The Lyrid meteor shower peaks on April 22, 2017 – but will also be visible from April 16 through …

    2:23
    Lyrid Meteor Shower Set to Put on a Dazzling Display for Stargazers
    nemesis maturity
    1 week ago1,923 views
    Take a peek into the heavens on Saturday night and you may get a glimpse of the Lyrid meteor shower, which this year coincides …

    6:38
    Get Ready For The Lyrid Meteor Shower 2017 When, Where
    The Event Is coming soon
    22 hours ago2,180 views
    The Event Is Coming Soon – Get Ready For The Lyrid Meteor Shower 2017: When, Where & How To See It In late April, …
    NEW
    ૨ આ ટર્પિનની વાત ગમી ગ ઇ વધુ અભ્યાસ કરવો પડશે
    ૩ જડમાંથી ચેતન બને તેવા પ્રયોગો એક ભ્રમ છે.જડ લાગતા પદાર્થમા ચેતન હોય તો જ આવા પ્રયોગ સફળ થાય
    ૪ વિટામીન ‘ડી’ની ઉણપ છે? હા…હા…હા….
    સુંદર માહિતીની પૂર્તિ
    વિટામિન ડી-૧ જે મોલેક્યુલર કમ્પાઉન્ડ છે. વિટામિન ડી-૨ જે અર્મોસ્ટરોલમાંથી બનાવાય છે વિટામિન ડી-૩ જે કોલેકેલ્સીફેટોલ તરીકે ઓળખાય છે. જે સામાન્ય ભાષામાં ‘વિટામિન ડી’ તરીકે જાણીતું છે. વિટામિન ડીની શરીરમાં જરૃરત જન્મથી ૧૮ વર્ષ સુધી ૫ માઈક્રોગ્રામ અથવા ૨૦૦ ઈન્ટરનેશનલ યુનીટ ગણાય. ૧૯ થી ૫૦ વર્ષ સુધી પણ લગભગ ૬ માઈક્રોગ્રામ અથવા ૨૫૦ ઈન્ટરનેશનલ યુનીટ ગણાય પણ ખરી જરૃરત ૫૦ થી ૭૦ વર્ષ અથવા તેથી વધારે ઉંમરના સ્ત્રી પુરુષો માટે ૧૦ થી ૧૫ માઈક્રોગ્રામ અથવા ૪૦૦ થી ૬૦૦ ઈન્ટરનેશનલ યુનીટ જેટલી જરૃરત પડે. વિટામિન એ, વિટામિન ડી, વિટામિન ઈ અને વિટામિન કે ફેટ સોલ્યુબલ છે.તેથી વધુ પ્રમાણ નુકશાનકારક બની શકે.લોહીમાં વિટામિન ડી અને ‘બોન ડેન્સીટી’ ટેસ્ટ કરાવશો કિડની કે લીવરનો રોગ થયો હોય , કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરવાની દવા,ઉંઘની દવા, એલર્જીની દવા આંચકીની, દવા લેતા હોય તો શરીરમાં વિટામિન ડી નાશ પામશે.
    તડકાને કારણે શરીર ઉત્પન્ન કરતું હોવાથી તેને ‘સનશાઈન’ વિટામિન પણ કહે છે.સુર્યના તડકામાં રહેલા અલ્ટ્રાવાયોલેટ જે ‘યુ.વી.બી.’ ટાઈપના હોય છે અને જેની વેવલેન્થ ૨૭૦ થી ૩૦૦ એન.એમ. તેને કારણે ખાસ કરીને ૨૯૫ થી ૨૯૭ જેટલા વેવલેન્થને લીધે ૭-ડીહાઈડ્રો કોલેસ્ટ્રોલમાંથી વિટામિન ડી બને છે. વિટામિન ડી ઓછું હોય તો નાના બાળકોમાં ‘રીકેટસ’ અને મોટામાં ‘ઓસ્ટોમેલેસીઆ’,મલ્ટીપલ સ્કલરોસીસ, હૃદયરોગ , પ્રોસ્ટેટ કેન્સર , બ્રેસ્ટ કેન્સર, આંતરડાના કેન્સર, બી.પી.,ઈમ્યુનીટીના રોગ,ચામડીનું કેન્સર, ક્રોનીક ઓલ્સ્ટ્રક્ટીવ પલ્મોનરી ડીસીસ ,ડીમેન્શીઆ, ડાયાબીટીસ, સોરાએસીસ, ડીપ્રેશન, કંપવા ઇ થાય છે એમ નવા સંશોધન કહે છે

  • હવેની પોસ્ટ ટર્પિનમાં લખજો.
    જોક્સ એપાર્ટ, સાવ નવી વાત જાણવા મળી.

  • Piyush Pandya says:

    ખુબ જ રોચક માહિતી! Leonad Shower વિશે જાણ હતી. આ સમયગાળામાં નજરે પડનારા નજારાનો લાભ લેવાની પૂરી તૈયારી છે. જોઈએ, ક્યારે નસીબ સાથ આપશે!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Powered By Indic IME