બીરેન કોઠારી

‘તમારા લોકો ઘેટાંના ટોળા જેવા છે.’, ‘આમ ઘુવડ કેમ બની ગયા?’, ‘કોઈ પણ વાતે મગરના આંસુ સારવાની તમારી આદત છે.’, ‘કાચિંડાની જેમ રંગ બદલતાં તમને વાર નથી લાગતી.’ આવા શબ્દપ્રયોગો આપણા રોજબરોજના વહેવારનો ભાગ હોઈ શકે છે. પશુપક્ષીઓના જે ગુણો સાથે મનુષ્યના ગુણોની સરખામણી કરવામાં આવે છે એ ગુણો ખરેખર જે તે પશુપક્ષીઓમાં છે કે નહીં એ અલગ મુદ્દો છે. પણ આપણને કોઈ કહે કે આવા શબ્દપ્રયોગોનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત છે તો? આવા શબ્દો પ્રતિબંધિત ગણાતા હોય તો એ સ્થાનનાં સભ્યતાનાં ધોરણો કેટલા ઉચ્ચ હશે, એમ વિચાર આવે એ સ્વાભાવિક છે.

આમજનતા માટે ભલે આ શબ્દો કે શબ્દપ્રયોગો પ્રતિબંધિત ન હોય, પણ આમજનતાએ ચૂંટીને મોકલેલા પ્રતિનિધિઓ સંસદની કાર્યવાહી દરમ્યાન આ અને આવા અનેક શબ્દોનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. આનું કારણ એ છે કે સંસદ એવું સ્થાન છે જ્યાં દેશના કે રાજ્યના શાસન માટેના મહત્ત્વના નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. આ નિર્ણયો લેવા, તેના લાભાલાભ અને પછી તેના અમલ માટે રાજ્યના કે દેશભરના ચૂંટાઈને આવેલા પ્રતિનિધિઓ સ્વસ્થ ચર્ચા કરે એ આપણી મૂળભૂત વ્યવસ્થાપદ્ધતિ છે. વિરુદ્ધ અભિપ્રાય હોવાને કારણે આ ચર્ચા ઉગ્ર બને એ પણ શક્યતા હોય જ. આમ છતાં, પ્રજાએ જેમની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ મૂક્યો હોય એવા પ્રતિનિધિઓ પાસે ગરિમાપૂર્ણ વર્તનની અપેક્ષા સ્વાભાવિક છે.

સંસદમાં કેવા કેવા શબ્દો વાપરવા પર પ્રતિબંધ છે એ કુતૂહલ ખાતર પણ જાણવા જેવું છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ‘અસંસદીય શબ્દો અને શબ્દપ્રયોગોની યાદી’ પુસ્તિકા દરેક વિધાનસભ્યને આપવામાં આવે છે. 1960માં ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ ત્યારથી તેનું સંપાદન કરીને પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું છે. આમાં વખતોવખત નવાનવા શબ્દો ઉમેરાતા રહ્યા છે. કેટલાક આવા શબ્દો કે શબ્દપ્રયોગો પર એક નજર કરીએ: ઈટાલીની વ્યક્તિ, આદિવાસીઓની લંગોટી, અલીબાબા અને ચાલીસ ચોર, લૉલીપોપ, કોંગ્રેસમાં મોટા ભાગે દારૂ પીવાવાળા છે, રાજકીય ખીચડી, ગાંધીના નાલાયક કપૂતો, સ્ટંટ, સ્માર્ટનેસ, ગોબેલ્સ અને જૂઠાણાં, ચમચા, દલાલ, શેતાનો બાઈબલ ટાંકવા નીકળ્યા, તમાશો, ભાટાઈ, નાગપુર ટ્યૂન, નોનસેન્‍સ, મહાત્મા ગાંધીનું ખૂન કરનાર આર.એસ.એસ.નું બીજું નામ જનસંઘ, રાજકીય ખીચડી, નથુરામ ગોડસે, કોંગ્રેસીયા વગેરે..

આ શબ્દો જોતાં એ પણ અંદાજ આવે છે કે તેના ઉપયોગમાંથી કોઈ પક્ષ બાકાત નથી, બલ્કે બન્ને પક્ષો એકબીજાને સારા કહેવડાવે એવા છે.

દેખીતી રીતે નિર્દોષ શબ્દો પણ સંસદમાં વપરાય ત્યારે એનો સંદર્ભ બદલાઈ જાય છે અને તે અસંસદીય બની જાય છે. દખલગીરી, ગરબડ અને ગોટાળા, ખોટી ચર્ચા, ખોટી રજૂઆત, ટોર્ચર, બૂમબરાડા, બૂમબરાડા, ષડયંત્ર, વિરોધ પક્ષના લોકો…વગેરે શબ્દો આનાં ઉદાહરણ છે.

સંસદની કાર્યવાહી દરમ્યાન થતી ચર્ચાઓમાંથી કેટલાક શબ્દોના ઉમેરા આ યાદીમાં થતા રહે છે. માર્ચ, 2006માં ભા.જ.પ.ના એક સાંસદે વિરોધ પક્ષને ઝાટકતાં કહ્યું કે સરકાર વિશે ગોબેલ્સ પ્રચાર કરવા તેમજ અસંખ્ય જૂઠાણાં ફેલાવવા છતાં લોકો શા માટે તેમની પાસે આવતા નથી. આ ટીપ્પણીને પગલે ‘ગોબેલ્સ અને જૂઠાણાં’ શબ્દનો અસંસદીય શબ્દોની યાદીમાં સમાવેશ થયો.

ફેબ્રુ, 2003માં વિરોધ પક્ષના એક સભ્યે ભા.જ.પ.ના એક સભ્યને સુણાવ્યું કે નાગપુરમાં એક ટ્યુન (ધૂન) તૈયાર કરવામાં આવે છે અને પછી વાંસળી દ્વારા આખા દેશમાં તેને બજાવવામાં આવે છે. આ રીતે ‘નાગપુર ટ્યુન’ શબ્દનો આ યાદીમાં પ્રવેશ થયો. ગુજરાત વિધાનસભાની યાદીમાં આવા કુલ ચારસો ને ત્રીસ શબ્દો છે, જે અસંસદીય ગણાય છે. આ યાદીમાં છેલ્લો ઉમેરો માર્ચ, 2016માં કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં ‘પોલંપોલ’ અને ‘કલંકીત’ જેવા શબ્દો સામેલ હતા.

ગયા મહિને સંસદની કાર્યવાહી દરમ્યાન સ્માર્ટ સીટી અંગે ચર્ચા ચાલી રહી હતી. વીરમગામનાં કોંગ્રેસ પક્ષનાં ધારાસભ્ય ડૉ. તેજશ્રી પટેલ મુદ્દાની રજૂઆત કરી રહ્યાં હતાં. આ સમયે સ્પીકર રમણલાલ વોરાએ ટીપ્પણી કરતાં કહ્યું, ‘બહેન, ઓવરસ્માર્ટ ન થાવ.’ ડૉ. તેજશ્રીબહેનને આ ટીપ્પણીથી સ્વાભાવિકપણે લાગી આવ્યું અને તેઓ રડી પડ્યાં. અલબત્ત, પછી કોંગ્રેસી ધારાસભ્યોએ સ્પીકર સમક્ષ રજૂઆત કરતાં સ્પીકરે પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને દિલગીરી વ્યક્ત કરી હતી. આ ટીપ્પણીનો ભાવ ઉતારી પાડવાનો હતો, સાથે તેમાં વપરાયેલો શબ્દ ‘ઓવરસ્માર્ટ’ અસંસદીય હતો.

સંસદની કાર્યવાહીની નોંધ રખાતી હોય છે. ક્યારેક અજાણપણે કોનાથી અસંસદીય શબ્દનો ઉપયોગ થઈ જાય તો પછી રેકોર્ડમાંથી તેને દૂર કરવામાં પણ આવે છે. ક્યારેક ખુદ સ્પીકર સ્પીકર પણ આવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી બેસે છે. જો કે, પછી ધ્યાન પર લાવવામાં આવે તો રેકોર્ડ પરથી તેને દૂર કરવામાં આવે એમ બને છે. બીજી રીતે કહીએ તો, પોતાના મતવિસ્તારમાં કે અન્ય સ્થળોએ સાંસદ જાહેરમાં ભલે ગમે એવું વર્તન કરે, સંસદમાં તે ગરિમાપૂર્ણ વર્તન કરે એ અપેક્ષિત જ નહીં, અનિવાર્ય છે. સંસદને દેશની લોકશાહીનું પવિત્ર મંદીર ગણવામાં આવ્યું છે. અહીં પ્રજાએ ચૂંટીને મોકલેલા પ્રતિનિધિઓ એક જવાબદારી અને ઉત્તરદાયિત્ત્વ સાથે બિરાજે છે. સત્તા મળ્યા પછી તેઓ દેશના હિતમાં વિવિધ નિર્ણયો લે એવી તેમની પાસે અપેક્ષા હોય છે.

એ વાત અલગ છે કે આપણા પ્રતિનિધિઓનું વર્તન આપણી અપેક્ષાને પણ આંબી જાય એવું હોય છે. વિધાનસભામાં થતી ઉગ્ર અને બેફામ, બેશરમ ચર્ચા હવે ખાસ આઘાત પમાડતી નથી. કેમ કે, આ ચર્ચાને ક્યાંય ટપી જાય એવી છુટ્ટા હાથની મારામારીનાં દૃશ્યો વિધાનસભામાં જોવાં મળ્યાં છે. ગૃહની ગરિમા જાળવવાની વાત જવા દઈએ તો પણ પોતાનું આ વર્તન જાહેર માધ્યમો પર પ્રસારિત થઈ રહ્યું છે અને સૌ તેને નિહાળી રહ્યા છે એવો સંકોચ પણ આપણા પ્રતિનિધિઓને રહ્યો નથી.

આ બધું જોઈને પ્રજા તરીકે આપણને આઘાત ન લાગે, પછીની ચૂંટણીમાં તેનું પરિણામ જોવા ન મળે તો આ દૃશ્યોનું પુનરાવર્તન સામાન્ય બની રહે એમાં નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. આમ થાય ત્યારે આપણા પ્રતિનિધિઓને ભાંડવાને બદલે સહેજ થોભીને આત્મદર્શન કરવું જરૂરી બની રહે છે.


ગુજરાતમિત્ર’માં લેખકની નિયમિત કૉલમ ‘ફિર દેખો યારોં’માં ૬-૪-૨૦૧૭ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ


શ્રી બીરેન કોઠારીનાં સંપર્ક સૂત્ર:
ઇ-મેલ : bakothari@gmail.com
બ્લૉગ : Palette – અનેક રંગોની અનાયાસ મેળવણી || The Nostalgic Neuron

Print Friendly
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather

3 Comments

  • Kishor Thakr says:

    ‘ભક્ત’ શબ્દનું ભાવિ પણ ડામાડોળ લાગે છે.

  • Piyush Pandya says:

    હવે થોડાં વર્ષો પછી ‘સંસદીય શબ્દો’ની યાદી બહાર પડવાની છે, જે આમ નાગરિકો( Cattle class !) જાહેરમાં નહીં બોલી શકે. અને બોલી જાય તો કાયદો કાયદાનું કામ કરશે!

  • Desai nagji says:

    સંસદની ગરિમાને નુકશાન થાય છે! કારણ કે ત્યા પહોંચી ગયા પહેલાં હજારો ગાળો સાંભળવાની તાકાત રાખવી પડે છે.પછી ત્યા બકવાસ શરું થાય છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Powered By Indic IME