આરતી નાયર

ઈતિહાસમાંથી આપણને કાયમ, કંઈને કંઈ નવું શીખવાનું મળી રહે છે. ભારત માટે આંબેડકર સોનાની ખાણ જેવું વ્યક્તિત્વ છે, જે કદી નિરાશ કરતું નથી. તેમને ન પ્રસિદ્ધિની લાલસા હતી, ન હતી ભક્તોની ભૂખ. તેમનું જીવનધ્યેય લોકો સ્પષ્ટપણે વિચારતા થાય એ હતું. વૈજ્ઞાનિક અભિગમ, જ્ઞાન અને પ્રખરતા ધરાવતી આ વ્યક્તિનું વાંચન ફરી ફરી થતું રહેવું જોઈએ. પણ કમનસીબે તેઓ આપણા પાઠ્યપુસ્તકોમાંથી ધીમે ધીમે લુપ્ત થઈ રહ્યા છે. વધુ કમનસીબી એ છે કે તેમણે એ જમાનામાં ચીંધેલાં દુષ્કૃત્યો આજે પણ ચલણમાં છે. તમારા મનમાં આંબેડકરની છબી ‘ભારતના બંધારણના પિતા’ પૂરતી મર્યાદિત હોય, તો તેમનામાં રહેલું પ્રખર નારીવાદી વ્યક્તિત્ત્વ તમારે જાણવું રહ્યું. નીચે આપેલા તેમના લખાણનો પ્રત્યેક શબ્દ સોને મઢેલો હોય એવો છે.

મહિલાઓને આંબેડકરનો સંદેશ

ભાલચંદ્ર મુંગેકરના પુસ્તક ધ એસેન્‍શિઅલ આંબેડકરમાંથી

તમને સંબોધવાનો મને આ અવસર મળ્યો એથી હું બહુ ખુશ છું. શોષિત સમુદાયનો વિકાસ ઈચ્છતી કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે આટલા વિશાળ મહિલા સંમેલનના સાક્ષી બનવાથી વિશેષ આનંદની વાત શી હોઈ શકે! દસ વર્ષ પહેલાં વીસપચીસ હજાર જેવી વિશાળ સંખ્યામાં મહિલાઓ એકઠી થાય એમ વિચારવું અશક્ય હતું. હું મહિલાઓના સંગઠનમાં પ્રચંડપણે માનનારો છું. હું જાણું છું કે તેઓ એક વાર નિર્ધાર કરી લે, તો સમાજની સ્થિતિની સુધારણા માટે શું કરી શકે! સામાજિક દૂષણોને નાબૂદ કરવામાં તેમણે ખૂબ સેવા આપી છે. મારા જાતઅનુભવને આધારે હું ખાતરીપૂર્વક આમ કહી શકું છું. શોષિતો માટે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી હું મહિલાઓ પણ પુરુષોની સાથોસાથ રહે એનું ધ્યાન હું રાખતો આવ્યો છું. આ કારણે અમારાં દરેક સંમેલનો હંમેશાં મિશ્ર સંમેલનો હોય છે.

મહિલાઓએ સાધેલી પ્રગતિના પ્રમાણ પરથી જ હું જે તે સમુદાયની પ્રગતિ માપું છું. અને આજે જ્યારે હું આટલું વિશાળ સંમેલન જોઈ રહ્યો છું, ત્યારે પૂરેપૂરી ખાત્રી તેમજ ખુશીથી કહી શકું છું કે આપણે પ્રગતિ સાધી છે. હું તમને કેટલીક વાતો કહીશ, જે તમારે મનમાં રાખવી જોઈએ એમ મને લાગે છે.

સ્વચ્છ રહેતાં શીખો, તમામ પ્રકારનાં વ્યસનથી કાયમ દૂર રહો. તમારાં બાળકોને શિક્ષણ આપો. તેમનામાં મહત્વાકાંક્ષાનું આરોપણ કરો. તેમના મનમાં ઠસાવો કે તેઓ મહાન બનશે એ નિર્મિત છે. તેમની તમામ લઘુતાગ્રંથિઓને દૂર કરો. લગ્ન કરવાની ઉતાવળ કરશો નહિ: લગ્ન એક જવાબદારી છે. લગ્ન થકી પેદા થતી જવાબદારીઓને પહોંચી વળવા માટે તેઓ આર્થિક રીતે સક્ષમ ન બને ત્યાં સુધી તમારે આ જવાબદારી એમના પર ન લાદવી જોઈએ. લગ્ન કરે તેમણે ધ્યાન રાખવું કે વધુ પડતાં બાળકો હોવાં અપરાધ છે. માબાપનો થયો તેનાથી બહેતર ઉછેર પ્રત્યેક બાળકનો કરવો એ માબાપ તરીકે તમારી ફરજ છે. આ ઉપરાંત, લગ્ન કરેલી કન્યાને પોતાના પતિની પડખે ઊભી રહેવા દો, તેની મિત્ર અને સમકક્ષ બનવા દો. તેની ગુલામડી બનવાનો ઈન્‍કાર કરી દો. મને ખાત્રી છે કે આ સલાહને માનશો તો તમે જરૂર પોતાની જાતને તેમજ સમગ્ર સમુદાયને આદર તેમજ ગૌરવ અપાવી શકશો.

ઈતિહાસનાં પુસ્તકોમાંથી કોઈ આંબેડકરને ખસેડી શકે, પણ નારીવાદ અને મહિલા સશક્તિકરણના અગ્રણીઓએ ઈતિહાસનું પુનરુચ્ચારણ કરતા જ રહેવું જોઈએ. આંબેડકરના ‘હિન્‍દુ કોડ બિલ’ વિના ભારતમાં મહિલાઓને આ સૌથી મૂળભૂત હક સુદ્ધાં પ્રાપ્ત ન થયા હોત: નીચે પાયાની સુવિધાઓ પણ ન મળી શકત:

  • પિતાની સંપત્તિમાં વારસાઈ
  • જાતિ/ધર્મથી ઉપરવટ જઈને કોઈ પણ પુરુષને પરણવાનો હક
  • છૂટાછેડા લેવાનો હક
  • સ્ત્રીધનના રક્ષણનો હક

Shankar in ‘Shankar’s Weekly’, December 11, 1949. Ambedkar’s favourite little girl, the Hindu Code Bill, is depicted like Hitler’s favourite little girl. Courtesy: NMML

ભારતમાં એકપત્નીત્વ ધરાવતા રજિસ્ટર્ડ લગ્નની પ્રથા દાખલ કરનાર તેઓ પ્રથમ હતા. હિન્‍દુ કોડ બિલ અમલી બન્યું ત્યાં સુધી ભારતમાં લગ્ન અતૂટ બંધન હતું. (આર.એસ.એસે. તેનો વિરોધ ભારતના હિન્‍દુ પરિવારોને તોડી પાડનાર બિલ કહીને કર્યો હતો, પરિણામે આંબેડકરે રાજીનામું આપ્યું હતું) તેમણે મહિલાઓને છૂટાછેડા લેવાનો અધિકાર આપ્યો, તેની સાથેસાથે બળજબરી/ માતાપિતા કે વડીલો દ્વારા છેતરપીંડીથી થતા લગ્નની વિરુદ્ધમાં મહિલાઓને ફરિયાદ કરવાનો પણ અધિકાર આપ્યો.

આજે રાજકીય ગુંડાગીરી (‘ભારતીય સંસ્કૃતિ’ના જેહાદીઓ, જેનું અર્થઘટન તેમની અંગત મિલકત છે) નક્કી કરે છે કે આપણે શું પહેરવું, શું બોલવું અને શું નહીં. તેમની વાત ન માનવામાં આવે તો બળાત્કાર કરવાની ધમકીઓ અપાય છે; ત્યારે આંબેડકરનો આ સંદેશો આપણને યથાર્થદર્શન કરાવે છે. તેઓ આપણા અધિકારોની વાત કરે છે, સાથેસાથે આપણી જાતને અને આપણી દીકરીઓને શિક્ષિત કરવાની, તેમજ શોષિતોના ઉદ્ધારની આપણી જવાબદારીની પણ વાત કરે છે. કોઈ પણ સંસ્કૃતિ તેના લોકોએ કરેલાં કાર્યોની બનેલી હોય છે. આંબેડકરનું આ લખાણ આપણને સૂચવે છે કે મહિલાઓનો અનાદર કરવો કે તેમને ધમકાવવી એ ભારતીય સંસ્કૃતિ નથી. કારણ કે આંબેડકર જેવા અનેક લોકો આવા ભેદભાવ વિરુદ્ધ લડતા રહ્યા છે.


સુશ્રી આરતી નાયરનો સંપર્ક rtnair91@gmail.com  વીજાણુ સરનામે થઈ શકશે

Print Friendly
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather

1 Comment

  • pragnajuvyas says:

    આજે ઇન્ટરનેશનલ વિમેન્સ ડે . સ્ત્રી સશક્તિકરણ દિને સુ શ્રી આરતી નાયરની સચોટ વાત
    ‘ નારીવાદ અને મહિલા સશક્તિકરણના અગ્રણીઓએ ઈતિહાસનું પુનરુચ્ચારણ કરતા જ રહેવું જોઈએ. આંબેડકરના ‘હિન્‍દુ કોડ બિલ’ વિના ભારતમાં મહિલાઓને આ સૌથી મૂળભૂત હક સુદ્ધાં પ્રાપ્ત ન થયા હોત: નીચે પાયાની સુવિધાઓ પણ ન મળી શકત:
    પિતાની સંપત્તિમાં વારસાઈ
    જાતિ/ધર્મથી ઉપરવટ જઈને કોઈ પણ પુરુષને પરણવાનો હક
    છૂટાછેડા લેવાનો હક
    સ્ત્રીધનના રક્ષણનો હક…’
    ધન્યવાદ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Powered By Indic IME