ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૨૮: ક્રિપ્સ મિશન (૨)

દીપક ધોળકિયા સપ્રુ-જયકર નિવેદન નોંધવા જેવી વાત એ છે કે ઘણી વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓનું વલણ પણ કોંગ્રેસ જેવું જ હતું. કોંગ્રેસ સાથે સહકારથી કામ કરનારા, પણ કોંગ્રેસથી અલગ રહેલા નેતાઓ તેજ બહાદુર સપ્રુ અને એમ. આર. જયકરે પોતાના તરફથી ક્રિપ્સ…

ફિર દેખો યારોં : તમે વજન ઘટાડશો. બોજો ઘટાડી શકશો?

બીરેન કોઠારી ‘વળી થોડાએક દિવસો પછી મેં એક સર્વેયર મિત્રને બોલાવ્યા અને તેમને શાળા માપીને શાળાનો નકશો કરવાનું કહ્યું. હું અને તે શાળાનો પ્લૅન માપતા હતા અને છોકરાઓ સાથે ફરતા હતા. છોકરાઓની નજરોનજર મકાનનો નકશો કાગળ ઉપર કેમ દોરાય તે…

શબ્દસંગ – કેળવણી: બાળમાનસના વિવિધ રંગો

નિરુપમ છાયા કેળવણી વિષે ચિંતન થાય છે તેમ એના અંગેની સંવેદનાત્મક અભિવ્યક્તિ કાવ્ય દ્વારા વધારે પ્રભાવક રીતે વ્યક્ત થઈ શકે છે. ગુજરાતી ભાષામાં પણ શિક્ષણને કેન્દ્રમાં રાખીને કાવ્યસર્જન થયું છે. આવાં આમતેમ વેરાયેલાં કાવ્યોને કેળવણીકાર ડૉ. રૂપલ માંકડે ‘ક કવિતાથી…

સુરાવલી, સિનેમા અને સ્મૃતિઓ (૨) ઉદયથી અસ્ત ભણી

નલિન શાહ (અનુવાદ: પિયૂષ મ. પંડ્યા) ફિલ્મોની ચમકદમકભરી દુનિયાને અલવિદા કર્યા પછી પણ ફિલ્મસંગીતના ધુરંધર કહી શકાય એવા સંગીતકાર અનિલ બિશ્વાસની સ્મૃતિ એની  ઝળહળતી યાદોથી સભર બની રહી હતી. એક વાર એક લોકપ્રિય ફિલ્મસામયિકમાં પ્રકાશિત થયેલા એક પત્ર પર  એમનું…

પગદંડીનો પંથી : કેફિયત

પુરુષોતમ મેવાડા શરૂઆત અમેરિકાના એક કવિની થોડી પંક્તિઓથી કરું છું, કારણ કે એમાં મારા જીવનનો સારાંશ આવી જાય છે. અને મારી આ વાતોનું નામ, ‘પગદંડીનો પંથી’ કેમ રાખ્યું છે તે પણ સમજાઈ જશે. Be the best of whatever you are,We…

લ્યો,આ ચીંધી આંગળી : વેદનાનું વહન પણ વાયરલેસ હોઈ શકે

રજનીકુમાર પંડ્યા એ બંને કવિઓ મારા પર કોપાયમાન થશે એની પૂરી ખાતરી સાથે એમનું વર્ણન કરું. જે જુવાન છોકરી એમને ફૂટપાથ પરથી જડી આવી હતી એનું વર્ણન કરું તો એ છોકરી પણ તાડકારૂપ ધારણ કરે તેની ખાતરી છે, પણ વેદનાના…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : અદૃશ્ય સાંકળો

તન્મય વોરા સર્કસમાં વર્ષોથી રિંગ માસ્ટરની નજર હેઠળ તાલીમ પામેલો સિંહ તેમના ઈશારે દહાડતાં દહાડતાં પોતાની અસલી ડણક ભુલી ચૂક્યો હતો. તે ઘરડો થયો એટલે તેને જંગલમાં છોડી દેવામાં આવ્યો. અહીં તેનો સામનો સાચા સિંહો સાથે થયો. તેમને જોતાં જ…

નિસબત : મહિલાઓના ઘરકામની કિંમત અંકાશે

ચંદુ મહેરિયા ભારતમાં મહિલાઓ વહેલી સવારથી મોડી રાત સુધી આખા ઘરના કામનો ઢસરડો કરતી હોય છે. ઘરની સફાઈ, રસોઈ, કપડાં, વાસણ, પતિ-બાળકો અને સાસરિયાની સેવા અને દેખભાળ, બાળકોને ભણાવવા, શાળાએ મૂકવા-લેવા જવાં, બજારમાં ખરીદી કરવી, કપડાંને ઈસ્ત્રી કરવી, ગામડાંઓમાં ઘર,…

મારું વાર્તાઘર : અહા, કેટલી સુંદર!

રજનીકુમાર પંડ્યા સારી ટેવ નથી, પણ હતી. અરીસો ટુવાલથી ઢાંકી દેવો, પાંચસો વાર એમાં જો જો કર્યું હોય, પછી પાંચસો ને એકમી વાર જોવાનું મન થાય તો તેને અટકાવવાનો આ એક માત્ર ઉપાય. એ જ વખતે ડોરબેલ વાગી. એ દિવસોમાં…

વ્યંગ્ય કવન (૫૭) : ગાડી જોડે છે

રક્ષા શુક્લ ગીતોની ગાડી જોડે છે. કવિ એફ.બી.માં ઘૂસીને, ડિફરન્ટ ડિફરન્ટ માલ ચૂસીને,ગઝલોની ગાગર ફોડે છે. લલ્લુજીના જોડકણાં પર લાઈક્સ જોઇને થાય બળાપો,ટેન્શનમાં છું’ કિયા બ્લોગ પર પ્રિન્ટર પકડી મારું છાપો. પબ્લિકમાં નહિ મેસેન્જરમાં સરકાવી દ્યો એક તરાપો,જંગલ, ઝરણાં, ઝાકળ,…

નલિન શાહની નવલકથા : પ્રથમ પગલું – પ્રકરણ – ૫

‘તું બીજી બધી રીતે ભલે ગરીબ હોય પણ આખરે છે તો કરોડપતિ… મારી મજાલ છે કે તને મહેણું મારું?’ નલિન શાહ ‘ઓળખી નહીં? હું શશી.’ કહીને ધનલક્ષ્મીને સામે આવી ભેટી. શશીને અળગી કરી એની સાથે હાથ જોડી ઊભેલા પુરુષને પ્રશ્નસૂચક…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક – (૭૫) – ઠૂમરી : “ભીગી જાઉં મેં ગુઇયાં”

નીતિન વ્યાસ આજે માણીયે એક લોકપ્રિય ઠૂમરી, “ભીગી જાઉં મેઁ ગુઇયાં” આ ઠૂમરીનાં શબ્દો સરળ છે. કોઈ “ભીગી જાઉં મેં ગુઇયાં” તો કોઈ ગુઇયાં ની બદલે “પિયા” શબ્દ વાપરે છે.  શબ્દાંકન જોઈએ: દૂર તક છાયે થે બાદલઔર કહીં છાયા ન થાઇસ…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : … મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક – ૮ : હેમંત કુમારની બંગાળી સિનેમા કારકિર્દીનું પલડું હવે ભારી થવા લાગ્યું

એન. વેન્કટરામન અનુવાદ / સંવર્ધિત સંકલન – અશોક વૈષ્ણવ ગીતાંજલિ પિક્ચર્સ માટે હેમંત કુમારના પુત્ર જયંત મુખર્જી દ્વારા નિર્મિત અને હૃષિકેશ મુખર્જી દ્વારા દિગ્દર્શીત, દુરદર્શન પર, ૧૯૯૨માં, પ્રકાશિત થયેલ શ્રેણી, ‘તલાશ‘નાં  ટાઈટલ ગીતમાં ગીતકાર યોગેશે કહ્યું છે કે – જીવન…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૪૦

ભગવાન થાવરાણી પાછા વળી આવીએ જાણીતા નામો ભણી.  જાન્નિસ્સાર અખ્તર વિષે એમ કહીએ કે એ જાવેદ અખ્તરના પિતા હતા તો એ સાચું તો કહેવાય પણ ન્યાયસંગત નહીં લેખાય. તેઓ ફિલ્મોના જાણીતા ગીતકાર તો હતા જ, ઉર્દૂ સાહિત્યિક વર્તુળોમાં પણ એમનું…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ૨૨) હોસ્ટેલની યાદો

           જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક    અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…

સાયન્સ ફેર – પીરિયડ્સ ઇન સ્પેસ : સ્ત્રી અવકાશયાત્રીઓની આ સમસ્યા વિષે વિચાર્યું છે કદી?!

જ્વલંત નાયક કરોડો-અબજો રૂપિયાના ખર્ચે થનારા આ મિશન માણસજાતના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલા હોય છે, આથી એમાં અનેક નાની નાની બાબતો પ્રત્યે તંતોતંત કાળજી રાખવી પડે છે. એમાં જરાસરખી ચૂક ચલાવી લેવાય નહિ. અને એટલે જ હેડિંગમાં જે લખી, એ બાબતના…

અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર : કેરોલીના અને મર્ટલ બીચ [પુનઃ પ્રકાશિત]

સંપાદકીય નોંધઃ ‘અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર’ના ‘કેરોલીના અને મર્ટલ બીચ’નો પ્રવાસ ખરેખર ૩૧/૫, ૧/૬ અને ૨/૬/૨૦૧૭ એમ ત્રણ દિવસ માટે હતો. પરંતુ અહીં પણ થયેલ સરતચૂકને કારણે માત્ર ૦૧/૦૬/૨૦૧૭ના એક જ દિવસનું વર્ણન પ્રકાશિત થયેલ. આ બદલ થયેલ રસક્ષતિ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૨૭: ક્રિપ્સ મિશન (૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૯૪૧ના અંતમાં ગાંધીજીએ ફરી એક વાર કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ છોડી દીધું. આ વખતે કારણ વધારે સખત હતું. મુંબઈના ઠરાવમાં ગાંધીજીને સત્યાગ્રહનું સુકાન ફરી સોંપવામાં આવ્યું હતું પણ તે પછીયે ગાંધીજી અને કોંગ્રેસના બીજા નેતાઓ વચ્ચે દૃષ્ટિભેદ ચાલુ રહ્યો હતો,…

ફિર દેખો યારોં : તમારા વૃક્ષનાં પાંદડાં પાડોશીના આંગણે ખર્યાં? તમે રાષ્ટ્રદ્રોહી છો!

બીરેન કોઠારી પ્રચારતંત્ર કેવું અસરકારક હોઈ શકે એનું ઉત્તમ ઉદાહરણ એટલે ખભે બકરી લઈને જતા બ્રાહ્મણ અને તેને મળેલા ત્રણ ઠગોની વાર્તા. પોતાના આયોજન મુજબ વારાફરતી મળેલા ઠગો બ્રાહ્મણને ઠસાવી દે છે કે તેણે જે ખભે ઉંચકેલું છે એ બકરી…

આપણે કેટલા પ્રાચીન ? – લેખાંક ૪

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા ‘આપણે કેટલા પ્રાચીન’ લેખમાળાના અગાઉના લેખાંકમાં દક્ષ પ્રાચેતસ્‍ ની તેર કન્યાઓનાં કાશ્યપ પરમેષ્ટિ સાથે થયેલાં લગ્નથી થયેલ વંશવૃક્ષનો આપણે પરિચય મેળવ્યો હતો. પુરાણો દક્ષ પ્રાચેતસ્‍ ના પોતાના પુત્ર સંતાનો અને તેનાથી આગળ વધેલા વંશવેલાનો નીચે પ્રમાણે ટુંકો…

હકારાત્મક અભિગમ – ૨ – તું જ તારો સાક્ષી

રાજુલ કૌશિક ઇટલીના મિલાન શહેરમાં વિશ્વવિખ્યાત દેવાલય બાંધતી વખતે કેટલીક મૂર્તિઓ એવી ઊંચી જગ્યાએ મૂકવાની હતી કે જ્યાં  સુધી ભાગ્યેજ કોઇની નજર પહોંચે .શિલ્પકાર હાથમાં ટાંકણુ લઇને અતિ લીન થઈને એકે એક રેખામાં , એકે એક વળાંકમાં પોતાની કલા ઠાલવીને મૂર્તિઓ કોતરતો…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૧૪ – અશાનિ સંકેત

ભગવાન થાવરાણી સત્યજિત રાયની  ૧૯મી ફિલ્મ અશાનિ સંકેત (૧૯૭૩) નું અંગ્રેજી નામ છે DISTANT THUNDER પરંતુ એનું શબ્દશ: ભાષાંતર થાય તોફાનની એંધાણી. ફિલ્મના કથાવસ્તૂમાં જે દુષ્કાળનો કેવળ આડકતરો – સાંકેતિક ઉલ્લેખ છે એ ૧૯૪૩ના બંગાળના મહાદુષ્કાળની વાત પહેલાં કરીને આખી…

પુસ્તક પરિચય : સદાકાળ શિક્ષક દંપતિની શિક્ષણક્ષેત્રે બહુમૂલ્ય સેવાપ્રવૃત્તિઓ

પરેશ પ્રજાપતિ માંગુ પુનર્જન્‍મ શિક્ષકનો પોતાના વ્હાલા સંતાનના શાળાકીય શિક્ષણના આરંભથી જ તેને કયા માધ્યમમાં શિક્ષણ આપવું તે અંગે વાલીઓ દ્વિધા અનુભવતા હોય છે. આજે ચોતરફ અંગ્રેજી શિક્ષણની બોલબાલા જોતાં ઘણી વાર ઘરના માહોલને તથા માતૃભાષાને અવગણીને સંતાનને અંગ્રેજી માધ્યમમાં…

નિસબત : શું આપણે ભ્રષ્ટ પ્રજા છીએ ?

ચંદુ મહેરિયા અમદાવાદના રેલવે સ્ટેશન પર આરસની તકતીમાં કોતરીને, ગાંધીજીની ૨૮મી ઓકટોબર, ૧૯૪૭ની, “બિના ટિકિટ કી મુસાફરી”ની શીખ મુકવામાં આવી છે. તેમાં લખ્યું છે, “ લોગ અગર યહ સોચ લે કે ચલો રેલોં મેં મુફ્ત સૈર કરે યા કહીં કામ…

સૂરદાસનાં વ્રજ ભાષાનાં પદોનો આસ્વાદ : સૂરદાસજીનાં જીવનમાં બનેલો પ્રસંગ

પૂર્વી મોદી મલકાણ જે સૂરદાસજીની અગાઉ આપણે વાત કરી તેમના જીવનના ઘણા પ્રસંગો લોકજીવનમાં સતત પ્રગટ થયેલા છે અહીં આપણે એક એવો પ્રસંગ જોઈએ જેમને માટે ગિરિરાજ પર્વત પરથી સાત વર્ષનાં બાળક અને  જેમણે દેવોનાં માનનું દમન કર્યું છે તે…

શ્વાસમાં વાગે શંખ : પ્રમાદની વેદના ને અપ્રમાદની અભીપ્સા

દર્શના ધોળકિયા મારાં નયણાંની આળસ રે, ન નીરખ્યા હરિને જરી;એક મટકું ન માંડ્યું રે, ન ઠરિયાં ઝાંખી કરી… ૧ શોક મોહના અગ્નિ રે, તમે તેમાં તપ્ત થયા,નથી દેવન દર્શન કીધાં, તેમાં રમી રહ્યાં…૨ પ્રભુ સઘળે બિરાજે રે, સૃજનમાં સભર ભર્યાં,નથી…

પણ મારે તો વચન દીધાં તે નિભાવવાના
અને ગાઉના ગાઉ જવાનું સૂતા પહેલાં

‘વેબગુર્જરી’ના રવિવારી પદ્ય વિભાગમાં કવિતાની સાથે સાથે અન્ય ભાષાઓની કવિતાના ગુજરાતી અનુવાદ રજૂ કરવાનો એક ઉપક્રમ શરૂ કર્યો છે એ મુજબ અમેરિકાના સાન ફ્રાન્સિસ્કોમાં જન્મેલા ૧૯મી સદીના શ્રેષ્ઠ કવિ શ્રી રોબર્ટ ફ્રોસ્ટની એક કવિતા પ્રસ્તૂત છે. રોબર્ટ ફ્રોસ્ટ પ્રકૃતિ પ્રેમી…

નલિન શાહની નવલકથા : પ્રથમ પગલું – પ્રકરણ – ૪

હવે એ આઝાદ હતી અને અઢળક સંપત્તિની માલિક પણ…. નલિન શાહ દીકરો અવતર્યાના સમાચારે ભંવરલાલને ગાંડા જેવા કરી દીધા. રેવતીએ ગોળધાણા વહેંચ્યા અને ભગવાનની સામે મોંઘીદાટ મીઠાઈનો થાળ ધર્યો. જ્યારે પડોશના લોકોએ કહ્યું કે, ‘ત્રીજી વહુએ કુળદીપક આપી કુંટુંબને ઉગાર્યું’…

શામ/સાંજને લગતા ફિલ્મીગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા આ વિષય પરનો પહેલો લેખ ૧૩.૦૨.૨૦૨૧ના મુકાયો હતો જેમાં ૧૯૬૯ સુધીના ગીતોને આવરી લેવાયા હતા આજના લેખમાં ત્યાર પછીના આ વિષયના વધુ ગીતો વિષે જણાવાયું છે.૧૯૭૦ની ફિલ્મ ‘પુષ્પાંજલિ’મા ગીત છે शाम ढले जमुना किनारे किनारेआजा राधे तोहे शाम…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો :(૧૨) સેબેસ્ટીયન ડી’સોઝા

પીયૂષ મ. પંડ્યા આ લેખમાળામાં આપણે ફિલ્મી ગીતો સાથે સંકળાયેલા કેટલાક વિશિષ્ટ શબ્દપ્રયોગોનો ઉલ્લેખ વારંવાર કરતા આવ્યા છીએ. જેમ કે પ્રિલ્યુડ, ઈન્ટરલ્યુડ, ફેડ આઉટ, ઓબ્લીગેટોઝ/ કાઉન્ટર મેલોડી, કૉરસ, કોયર, હાર્મની, વગેરે. આ બધા જ શબ્દોને સુપેરે સમજી શકાય એવુ એક…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૯

ભગવાન થાવરાણી એક મુસ્તફા ઝૈદી પણ હતા, ભલે નામ અજાણ્યું લાગે. બહુ જ નાની ઉંમરમાં જન્નતનશીન થયા. જન્મ અને મૃત્યુનો એ જ પુરાણો કિસ્સો એટલે કે જન્મ પ્રયાગમાં અને મૃત્યુ કરાચીમાં!  એમની એક ગઝલ અમાનત અલી ખાંએ સરસ ગાઈ છે.…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી :: કામદાર રાજ્ય વીમા નિગમનો ૨૦૧૭—૧૮નો વાર્ષિક અહેવાલ શું કહે છે?

જગદીશ પટેલ કામદાર રાજ્ય વીમા કાયદો એટલે કે ઇ.એસ.આઇ.કાયદો કામદારોની સામાજિક સુરક્ષા માટે ખાસ બનાવેલો કાયદો છે. જે કારખાનામાં ૧૦ કે તેથી વધુ કામદારો કામ કરતા હોય તે ફેકટરી, દુકાન, મૉલ, સિનેમા— બધાને આ કાયદો લાગુ પડે છે. આ કાયદો…

અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર : ન્યુ-યોર્ક, એલિસ ટાપુ અને સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી – ૨૯/૦૫ અને ૩૦/૦૫

સંપાદકીય નોંધઃ ‘અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર’ના ‘ન્યુ-યોર્ક, એલિસ ટાપુ અને સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી’ના મણકાના ૨૮/૦૫/૨૦૧૭ના દિવસનાં વર્ણન પછી હજુ ૨૯/૦૫ અને ૩૦/૦૫ના દિવસે પણ આ સ્થળનો પ્રવાસ ચાલુ રહ્યો હતો. પરંતુ સરતચૂકથી તે યથાનુક્રમમાં પ્રકાશિત કરવાનું ચુકાઈ ગયું હતું.…

“મધ” માં કરાતી ભેળસેળ ચકાસવાના “નુસ્ખા”

હીરજી ભીંગરાડિયા      “હીરજીભાઇ ! આપણે સીતાપરથી જે “મધ” લાવ્યા છીએ તે મધ તો બોટલમાંને બોટલમાં જામી ગયું છે. નક્કી આ મધમાં ખાંડની ચાસણી જેવું કંઇક ભેળવ્યું હોય એવું ભેળસેળિયું લાગે છે.” અમારા કૃષિવિકાસમંડળના એક સભ્યશ્રીએ મધની શુદ્ધતા બાબતે ફોનમાં…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૨૬: જાપાન ભારતને ઊંબરે

દીપક ધોળકિયા આપણે બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ભારતને બ્રિટને કેમ ઘસડ્યું તે જોયું. એના પર દેશના બધા પક્ષોના પ્રત્યાઘાત પણ જોયા. કોંગ્રેસ કહેતી હતી કે ભારતને સ્વતંત્રતા આપશો તો એ પોતાના તરફથી જ બ્રિટનની સાથે રહેશે. હિન્દુ મહાસભા સ્વતંત્રતાની વાતને કસમયની ગણતી…

ફિર દેખો યારોં : વિદેશી હાથથી સ્વદેશી લેબલ સુધીની આત્મનિર્ભરતા

બીરેન કોઠારી ‘હું સી.આઇ.એ.એજન્‍ટ છું.’ સાંસદ પીલૂ મોદી આ લખાણવાળું પાટિયું ગળામાં લટકાવીને લોકસભામાં પ્રવેશ્યા હતા. એ વખતે દેશના વડાપ્રધાનપદે ઇન્‍દિરા ગાંધી હતાં. વિરોધ કરનારને ‘સી.આઇ.એ.એજન્‍ટ’નું કે ‘વિદેશી હાથ હોવાનું’ લેબલ મારવાની રીત તેમણે અપનાવેલી. તેમની આ રીતની ફીરકી લેવા…

નલિન શાહની નવલકથા : પ્રથમ પગલું – પ્રકરણ ૩

‘બા, દેવતાઓ તો તેત્રીસ કરોડ છે અને અહીં તો ફક્ત વીસ-પચ્ચીસ મૂર્તિઓ જ છે. તો બીજી બધી ક્યાં છે?’ નલિન શાહ પરાગના પિતા ભંવરલાલ મહેતા ગામ રાજાપુરના સૌથી વધુ નામાંકિત જમીનદાર હતા. નામાંકિત એટલા માટે કે તે પૈસેટકે સહુથી વધુ…

શબ્દસંગ : કેળવણીની ભાવનાત્મક અભિવ્યક્તિ

નિરુપમ છાયા અક્ષરની  ઓળખાણથી બાળકની કેળવણીનો પ્રારંભ થાય છે ત્યારે પ્રથમ આવે છે ‘ક’. કમળ અને કલમ સાથે જોડીને એ ક શીખે છે.પણ વધુ વિચાર કરતાં કેળવણી અને કાવ્યમાં પણ સમાવિષ્ટ ‘ક’ સંકેતરૂપે એ બન્નેના વિશિષ્ટ સંબંધને જાણે સ્પષ્ટ કરે…

(૯૨) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૮ (આંશિક ભાગ – ૨)

 – મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) હજ઼ારોં ખ઼્વાહિશેં ઐસી કિ હર ખ઼્વાહિશ પે દમ નિકલે   આંશિક ભાગ – ૧ થી આગળ (શેર ૪ થી ૬) ભરમ ખુલ જાએ જ઼ાલિમ તેરે ક઼ામત કી દરાજ઼ી કાઅગર ઇસ તુર્રા-એ-પુર-પેચ-ઓ-ખ઼મ કા પેચ-ઓ-ખ઼મ નિકલે (૪)…

કાચની કીકીમાંથી :: સ્ટ્રીટ ફોટોગ્રાફી : શેરી સહિત ઘણું બધું

ઈશાન કોઠારી જ્યારથી ફોટોગ્રાફી શરૂ કરી છે, ત્યારથી મને ઘણા પ્રકારમાં રસ પડે છે. એમાંનો એક તે સ્ટ્રીટ ફોટોગ્રાફી. સ્ટ્રીટ ફોટોગ્રાફી એટલે ચુસ્ત અર્થમાં માત્ર શેરીની તસવીરો નહીં. એમાં શેરી અને તેની આસપાસની અનેક અવનવા વિષયનો સમાવેશ થાય છે.  …

મંજૂષા – ૪૩. અમે જેવાં છીએ, તેવાં અમને સ્વીકારો

વીનેશ અંતાણી તરુણાવસ્થા – ઍડૉલેસન્સ – વિશે થોડી વાતો, કોઈ કોમેન્ટ વિના. એક પિતા તરુણાવસ્થામાં પ્રવેશી રહેલા પુત્રને કહે છે: “મને તારા બૂટની દોરી બાંધવા દે, તું સ્કૂલનો યુનિફોર્મ પહેરે ત્યારે મને મદદ કરવા આપ. હું તારો હાથ પકડીને સડક…

નિસબત : ભણતરનો ભાર અને ભાર વિનાનું ભણતર

ચંદુ મહેરિયા ૨૦૨૦નું ઈસુ વરસ કોરોના મહામારીને લીધે ભારે પીડાદાયક રહ્યું.કરોડો લોકો કોરોનાથી સંક્રમિત થયા અને લાખોના મોત થયા. અનેક દેશોના અર્થતંત્રોને મોટી અસર થઈ. બેકારી અને ગરીબીમાં વધારો થયો. જો કે સૌથી મોટી અસર શિક્ષણ પર પડી. મહામારીના પ્રથમ…

સમાજ દર્શનનો વિવેક :: ધર્મ, તત્વજ્ઞાન અને વિજ્ઞાન: નેહરુની દૃષ્ટિએ

કિશોરચંદ્ર ઠાકર ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન શ્રી જવાહરલાલ નેહરુની નાસ્તિક કે હિંદુ વિરોધી છાપ ઉપસાવવામાં તેમના વિરોધીઓનો જેટલો ફાળો છે એટલો જ જેમણે નેહરુના વિચારો પૂરેપુરા જાણ્યા નથી  તેવા તેમના સમર્થકોનો પણ છે. પરંતુ નેહરુનું જાણીતું પુસ્તક ‘મારું હિંદનું દર્શન’ વાંચતા…

ચી મિહન માટે એક ગુજરાતી કવિતા – સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર / આસ્વાદ : વેણીભાઈ પુરોહિત

વેબગુર્જરીના વાચકો માટે બિરલા ફાઉન્ડેશન દ્વારા સરસ્વતી સન્માન પામેલ અને ભારતનો ચોથો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મશ્રી પામેલ શ્રી સિતાંશુભાઈ યશશ્ચન્દ્રની એક વિશિષ્ટ કવિતા પ્રસ્તૂત છે. આ એક એવી કવિતા છે જેનો આસ્વાદ પ્રથમ વાંચવો જરૂરી છે તે પછી જ કાવ્યનો…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૨૮.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ કો૦— અરે મુનશીજી, તમે ભૂતની તથા પ્રેતની ખરેખરી ખબર કીધી; પણ અમારા કેટલાક મંત્રી લોક હાથમાં કપુર સળગાવીને લે છે ને કેટલાક ધગધગતો અંગારો હાથમાં લે છે, તે શી રીતે છે તે કહેવાનું બાકી રહ્યું છે. મુ૦—…

શામ/સાંજને લગતા ફિલ્મીગીતો [૧]

નિરંજન મહેતા ફિલ્મોમાં સાંજનું વાતાવરણ ગીતો માટે પ્રેરણારૂપ બને છે અને બહુ સુંદર ગીતો સાંભળવા મળે છે. તેમાંના થોડાક દર્દભર્યા તો કેટલાક રમ્ય ગીતો હોય છે. તેમાંના કેટલાકનો રસાસ્વાદ આ લેખ દ્વારા માણશો. સૌ પ્રથમ ૧૯૪૪ની ફિલ્મ ‘જવારભાટા’નું એક ગીત…

તલત મહેમૂદનાં યુગલ ગીતો – ગીતા (રોય) દત્ત સાથે : મખમલી સ્વર અને મધુર કંઠનું વિરલ સંમિશ્રણ

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ તલત મહમૂદ(જન્મ: ૨૪ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૨૪ | અવસાન: ૮ મે ૧૯૯૮) નાં ગીતોમાં નીચા સુરે મખમલી સ્વરનું પ્રાધાન્ય  જોવા મળે છે. તેમની ગાયકીનો, એ કારણે, એક એવો અલગ અંદાજ હતો કે સંગીતકારે પોતાની શૈલીને તેમની ગાયકીના ઢાળમાં…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૮

ભગવાન થાવરાણી ઓછા જાણીતા શાયરોમાં અયાઝ ઝાંસવી પછી આજે અખ્તર અંસારી સાહેબની વાત. નાની બહરનો એમનો એક શેર મારી સ્મૃતિ (સ્મૃતિને ઉર્દૂમાં હાફિઝા પણ કહે છે) અને ડાયરીમાં વર્ષોથી સચવાયેલો છે : યાદ – એ – માઝી અઝાબ હૈ યારબછીન…

સાયન્સ ફેર – કેસ્લર સિન્ડ્રોમ : શું ભવિષ્યમાં અવકાશીય સંશોધનો માટે કોઈ અવકાશ જ નહિ બચે?

જ્વલંત નાયક ‘સ્પેસ’ શબ્દ આજે દરેક દેશને આકર્ષી રહ્યો છે. કેમકે દરેક દેશને સ્પેસ – એટલે કે અવકાશ વિજ્ઞાનમાં અગ્રેસર હોવાના ફાયદા સમજાઈ ગયા છે. લગભગ દરેક વિકસિત દેશ ક્યાંતો પોતાની સ્વતંત્ર સ્પેસ એજન્સી ધરાવે છે. ભારત જેવો વિકસિત દેશ…

અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર : કેરોલીના અને મર્ટલ બીચ

દર્શા કિકાણી ૦૧/૦૬/૨૦૧૭ રાતના મોડેથી સૂઈ ગયાં અને સવારે વહેલાં ઊઠી ગયાં કારણ કે પ્રવીણભાઈએ એટલાન્ટીક સમુદ્ર પર આવેલ મર્ટલ બીચ (Myrtle Beach) જવાનો પ્રોગ્રામ બનાવ્યો હતો. ગુગલના સર્વે પ્રમાણે એડવેન્ચર સ્પોર્ટ્સ અને ફેમિલી ફન માટે વોર્મ ટ્રોપિકલ હવામાનનો આ…

ફરી કુદરતના ખોળે : મનમોહક મોર અને ઢેલ

મોર (નર) અને ઢેલ (માદા) / Indian Peafowl /Scientific name: Pavo Cristatus / Peacock  (male ) Peahen  (female) જગત કીનખાબવાલા કદ: વિશાળ ૪૦ થી ૪૬ ઇંચ/ ૧૦૦ થી ૧૨૦ સેન્ટિમીટર/ લગભગ ૩.૭૫ થી ૪ ફુટ.          …

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૨૫ : સુભાષચન્દ્ર બોઝ જર્મનીમાં

દીપક ધોળકિયા ૧૯૪૧ના ઍપ્રિલની ત્રીજી તારીખે ઈટલીનો કુરિયર ઑર્લાન્ડો માઝોટા બર્લિનમાં જર્મન વિદેશ મંત્રાલયના દરવાજે પહોંચ્યો. આપણે હવે એને ઓળખીએ છીએ. ઑર્લાન્ડો માઝોટાને આપણે પ્રકરણ ૨૩ના છેક અંતમાં મળ્યા છીએ. અફઘાનિસ્તાનમાં ઈટલીની મદદથી રશિયાની સરહદમાં ઘૂસી જતી વખતે સુભાષબાબુએ એ…

ફિર દેખો યારોં : કળા હોય કે કાનૂન, અશ્લિલતા જોનારની આંખમાં વસે છે?

બીરેન કોઠારી ‘તાકી ન રહેશો. અમે સ્તનપાન કરાવીએ છીએ.’ આ ફોટોલાઈન ધરાવતી એક તસવીર મલયાલમ સામયિક ‘ગૃહલક્ષ્મી’ના મુખપૃષ્ઠ પર ત્રણેક વરસ અગાઉ છપાયેલી. જાહેરમાં સ્તનપાન કરાવવા બદલ મહિલાઓ સંકોચ ન અનુભવે એ માટેની એક ઝુંબેશના ભાગરૂપે ગીલુ જોસેફ નામની મોડેલનું…

નલિન શાહની નવલકથા : પ્રથમ પગલું – પ્રકરણ-૨

‘એ કામ ભગવાન કરતાં તમારો દીકરો સારી રીતે કરી શક્યો હોત’ નલિન શાહ માનસી અને પરાગ અમેરિકાના શહેર હ્યુસ્ટનના ટેક્સાસ હાર્ટ ઈન્સ્ટિટ્યૂટનાં છાત્ર હતાં. માનસી ફિઝિશિયન થવા માંગતી હતી અને પરાગ સર્જન. માનસીનાં મા-બાપ નાનપણમાં જ ગુજરી ગયાં હતાં. ગરીબ…

ચેલેન્‍જ.edu : કર્તવ્યપરાયણતાની કટોકટી

રણછોડ શાહ તું હવે સંજોગ સામે યુદ્ધ કર,યુદ્ધ જો તું ના કરે તો બુદ્ધ બન.એ ભલે કંટક તને આપે છતાં,તું સદા ખુશ્બૂ ભરેલા પુષ્પ ધર. જાગ્રત વ્યાસ ‘મધુકર’ આજથી વર્ષો અગાઉ જૂનું એટલં સોનું’ (Old is Gold) ની ભાવના હતી.…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૨

ચિરાગ પટેલ उ.९.५.७ (१२१६) अया पवस्व धारया यया सूर्यमरोचयः। हिन्वानो मानुषीरपः॥  (निध्रुवि काश्यप) હે સોમ! મનુષ્યો માટે હિતકારી જળની વર્ષા કરનાર આપ સૂર્યને પ્રકાશિત કરનારી ક્ષમતાથી સ્વયં પવિત્ર થાઓ! સૂર્ય કિરણોની ઉષ્માથી વાદળો બંધાય અને જળની વર્ષા થાય. સૂર્યને પ્રકાશિત…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : યોગાનુયોગ કે પ્રારબ્ધ?

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) -બીરેન કોઠારી ઘણાને શંકા હતી કે ઇન્‍સ્પેક્ટરસાહેબ દેખાય છે એટલા બહાદુર નથી, આથી જ તે ક્રાઇમ સીન…

કલમના કસબી – કનૈયાલાલ મુનશી : જય સોમનાથ (૧)

રીટા જાની હમણાં જ આશા ભોંસલેને તેમના જન્મદિને કોઈએ પૂછ્યું કે તમે આટલા બધાં ગીતો ગાયાં છે, તેમાં તમારું પ્રિય ગીત ક્યું? આશાજીએ કહ્યું કે જ્યારે કોઈ આવો સવાલ કરે તો બહુ તકલીફ થાય છે. કોઈપણ લેખક, કવિ, ગાયક કે…