શિક્ષણ ચેતના : ઝાંઝવાં કે જળ

નિરુપમ છાયા હમણાં થોડાં સમય પર ટી વીની એક સમાચાર ચેનલમાં વિસ્તૃત હેવાલ પ્રસ્તુત થયો હતો,. વાત હતી , ઉત્તર પ્રદેશના પિથોરાગઢમાં ચાલતાં શિક્ષક પુસ્તક આંદોલનની. પિથોરાગઢની કોલેજમાં અભ્યાસ માટે પુસ્તકો ઉપલબ્ધ નથી અને પુસ્તકાલયમાં જે છે તે ૧૯૮૦ કે…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૨૧) : ‘માનકો’નો માનભંગ

– સંકલન: અશોક વૈષ્ણવ આ વખતની કડીમાં વિષય થોડો જટિલ અને ટેકનિકલ હોવાથી સૌ પ્રથમ તેની ટૂંકી સમજૂતી જોઈ લઈએ, જેથી તેની પરનાં વ્યંગ્યચિત્રોને માણી શકાય. માનક (સ્ટાન્ડર્ડ) એટલે સંબંધિત હિતધારકો વચ્ચે પરસ્પર સહમતિથી નક્કી થયેલું ધોરણ, પ્રણાલિ કે આવશ્યકતાઓનું…

વ્યંગ્ય કવન : (૪૧) છપ્પા

– અખો તિલક કરતાં ત્રેપન વહ્યાં, જપમાળાનાં નાકાં ગયાંતીરથ ફરી ફરી થાકયા ચરણ, તોય ન પોહોંચ્યાં હરિને શરણ કથા સુણી સુણી ફૂટ્યા કાન, અખા તોય ન આવ્યું બ્રહ્મજ્ઞાન (૧) એક મૂરખને એવી ટેવ, પથ્થર એટલા પૂજે દેવપાણી દેખી કરે સ્નાન,…

દિવાળીબાઈના પત્રો – # ૧૦ અને # ૧૧

શ્રી મણિલાલ દ્વિવેદીની પ્રણયખોજની નિષ્ફળતા અને કરુણતા પર પ્રકાશ પાડતા દિવાળીબાઈ નામની પરણિત સ્ત્રીના આ પ્રેમ પત્રો પૈકી પત્ર #૧ થી #૯ આપણે આ પહેલાં વાંચી ચૂક્યાં છીએ. આજે હવે આ પત્રમાળાના # ૧૦ અને #૧૧મા પત્રો વાંચીને આ પત્રમાળા…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ગાંધીજી અને ગિજુભાઈ વ્યાસ: એક બે વાતો એમના સંદર્ભની

-રજનીકુમાર પંડ્યા ભલે ખુદ ગાંધીજી સાથેના સંસ્મરણો ના હોય, પણ ગાંધીજી સાથે સંકળાયેલાં સંસ્મરણો જરા તાજાં કરી લઉં. ઉમર વર્ષ નવ. સાંજના લગભગ છનો સમય. અને જેતપુરની મુખ્ય બજાર. અંજુમને ઈસ્લામ સ્કૂલ પાસે રંગ અને હાર્ડવેરની ‘શિરીષચંદ્ર એન્ડ કંપની’ની ડેલાબધ્ધ…

રસ્તો..+ દ્વાર ખોલી જાય છે

– દક્ષેશ કોન્ટ્રાકટર ‘ચાતક’               રસ્તો.. કાખઘોડીથી સરકતો હોય છે,હાંફતો ચિક્કાર રસ્તો હોય છે. ભીડનું ભેલાણ આઘું રાખવા,પગરવોને એય કસતો હોય છે. સાંજ પડતાં ટૂંટિયું વાળી પછી,દર્દથી એ પણ કણસતો હોય છે. શૂન્યતા એનેય ગભરાવે સતત,હમસફરને એ તરસતો હોય છે.…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં. ૧૨

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે. પ્રિય દેવી, મારા ગયા વખતના પત્રમાં મારા સ્વભાવ વિરૂધ્ધ થોડી ગંભીર થઈ ગઈ હતી નહી? હમણા જ પૂજ્ય મુરારીબાપુનું એક વાક્ય વાંચ્યું, ‘રડતાં તો જીંદગી શીખવશે, હસતા શીખો, સાહેબ.’બસ, એ મુજબ હંમેશા હસતી–રમતી નીનાને જીંદગીએ રડતા…

વેબગુર્જરીની કેડીએ પગલાં એક કરો…ડ!!

વેબગુર્જરીએ આજે ભારતીય સ્થાનિક સમય  ૦૩ કલાક ૫૯ મિનિટ એક કરોડ હિટ્સનો આંકડો પાર કરી લીધો છે! વેબગુર્જરીની કેડીએ પગલાં કરોડ, ચાહક બનેલ આજ વાચક કરોડ ગર્વનું પર્વ છે; ગુર્જરીને નમન, સર્જકની સંગ આજ ભાવક કરોડ… ગુજરાતી બ્લૉગ જગતમાં, અને…

શૈલેન્દ્રનાં ગીતોની શંકર(જયકિશન)ની સંગીત રચનાઓ : ૧૯૫૩

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ સંગીતકાર બેલડી તરીકે શંકર જયકિશનનું ટીમવર્ક ઉદાહરણીય રહ્યું છે. તેમના વચ્ચે જેટલી વ્યાવસાયિક સંવાદિતા હતી એટલી જ ઘનિષ્ટ તેમની અંગત દોસ્તી હતી. તેમની સદાસાથી ગીતકાર બેલડી, શૈલેન્દ્ર અને હસરત જયપુરી, સાથે તેમનાં સંયોજને આપણને એક…

ફિલ્મીગીતો સાથે સંકળાયેલ ખાદ્યસામગ્રી (૨)

નિરંજન મહેતા તા. ૧૩.૦૯.૨૦૧૯ના લેખમાં કેટલીક ખાદ્યસામગ્રીઓ સાથે સંકળાયેલા ફિલ્મી ગીતો જણાવાયા હતાં. આ લેખમાં અન્ય સામગ્રીઓની નોંધ લેવાઈ છે. જો કે બધી જ ખાદ્યસામગ્રીઓ પર ફિલ્મીગીતો નથી રચાયા. અતિપ્રિય મીઠાઈ જલેબી પર ગીત છે ૧૯૭૭ની ફિલ્મ ‘ડાકુ ઔર મહાત્મા’નું.…

ચેલેન્‍જ.edu :: ગુજરાતી માધ્યમમાં અંગ્રેજી સારું બનાવવા ઉપાયો

– રણછોડ શાહ ઍમિટી સ્કૂલ અંગ્રેજી અને ગુજરાતી માધ્યમની શાળા છે. ભરૂચના ઔદ્યોગિક વિકાસને કારણે શાળામાં વિવિધ રાજયોના બાળકો અંગ્રેજી માધ્યમમાં પ્રવેશ લે છે તથા મોટા ઉદ્યોગગૃહોમાં કામ કરતાં કર્મચારીઓની પત્નીઓ શિક્ષિકા તરીકે જોડાતા હોય છે. વિવિધ પ્રકારની સંસ્કૃતિ અને…

સાયન્સ ફેર : શું આફ્રિકા ખંડ બે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ જશે?

જ્વલંત નાયક એવું કહેવાય છે કે ટેક્ટોનિક ગતિવિધિઓને કારણે ૪ થી ૫ કરોડ વર્ષ પહેલા એક મસમોટ્ટો ભૂખંડ યુરેશિયન પ્લેટથી છૂટો પડેલો. આ ભૂખંડ એટલે જ આજનો ભારતીય ઉપખંડ. મૂળ પ્લેટથી છૂટો પડેલો આ ભૂખંડ આશરે છ હજાર કિલોમીટર કરતાં…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૭ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫: લખનઉ પૅક્ટ

દીપક ધોળકિયા આપણે આઠમા પ્રકરણમાં ૧૯૦૯ના મૉર્લે-મિંટો સુધારાની ચર્ચા કરી. કોંગ્રેસના નરમપંથીઓએ મોર્લેએ આમસભામાં બિલ રજૂ કર્યું તે પહેલાં જ એનું સ્વાગત કર્યું હતું. કોંગ્રેસે આ સુધારાની દરખાસ્તનાં ફાટ્યે મોંએ વખાણ કર્યાં. પરંતુ મિંટોએ મુસલમાનોને વચનો આપ્યાં હતાં એ મોર્લેએ…

ફિર દેખો યારોં : વ્યંગ્યચિત્રોમાં ગાંધીજી કદી અપ્રસ્તુત બનવાના નથી

-બીરેન કોઠારી “મૃત્યુને આટલાં વર્ષ વીતવા છતાં કાર્ટૂનોમાં આ હદનું ચિત્રણ અન્ય કોઈ નેતાનું થયું નથી. આપણા રોજ-બ-રોજના રાજકારણનો સમયાંતરે હિસાબ લેવા માટે તેમની જન્મ તથા મૃત્યુતિથિએ તેઓ નિયમીતપણે દેખા દે છે. વચગાળામાં કશું ભયાનક ખોટું થાય, ત્યારે કાર્ટૂનિસ્ટો તેમને…

વલદાની વાસરિકા : (૭૪) પૃથ્વી ઉપર જીવન સંભવિત છે, પણ સલામત ખરું!

– વલીભાઈ મુસા આજકાલ દુનિયાના કોઈ એક કે અન્ય દેશોમાં હિંસાચારના સળગતા પ્રશ્નને લઈને મારું હૃદય દ્રવી ઊઠે છે અને તે અંગે મેં મારા અગાઉના લેખોમાં અવારનવાર કંઈક લખ્યું હોવા છતાં આજે થોડુંક વિશેષ લખવાની મને સ્ફુરણા થઈ છે. લશ્કરો…

વિમાસણ : તબિયત અંગે સજાગ રહેવું જોઈએ કે નહિ ? અને કેટલા અંશે ?

સમીર ધોળકિયા વળી આપ સૌને થશે કે આ તો કોઈ સવાલ છે ! અલબત્ત સજાગ રહેવું જોઈએ. પણ મારી વિમાસણ એકબીજા પરિપેક્ષ્યમાં છે. તંદુરસ્તી અંગેની સજાગતા કેટલા અંશે અને કેટલી હદ સુધી હોવી જોઈએ…….. હમણાં એક માંદગીમાંથી હું બહાર આવ્યો…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૯ : “પ્રેતોનો ટીલો”

પૂર્વી મોદી મલકાણ હરપ્પાનો અર્થ થાય છે “પ્રેતોનો ટીલો” આ સાઇટ ખરેખર અમને પ્રેતોના ટીલા જેવી જ લાગી. સૂમસાન…..નિઃસ્તબ્ધ સૂમસાન….કારણ કે આ સ્થળથી ગામ દૂર છે પણ આ સ્થળની આસપાસ અમને ઘઉંનાં ઘણાં ખેતરો જોવા મળ્યાં. કદાચ ઘઉં એ આ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૯ : દાસી (૧૯૪૪)

– બીરેન કોઠારી હિન્દી ફિલ્મના સંગીતકારોની પહેલવહેલી જોડી હુસ્નલાલ-ભગતરામની છે. હકીકતમાં તેઓ ત્રણ ભાઈઓ હતા. તેમાંના ત્રીજા એટલે પંડિત અમરનાથ. માત્ર 35 વર્ષનું આયુષ્ય ભોગવીને પં.અમરનાથે વિદાય લીધી. તેમણે 17 હિન્દી અને 2 પંજાબી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું હતું. ‘ગર્મ કોટ’…

મંજૂષા: ૨૭. આપણા ભાગે આવતી માત્ર એક જ જિંદગી

વિનેશ અંતાણી જિંદગીની નવી રીતે અને નવી જગ્યાએ શરૂઆત કરવી એક વાત છે, મૂળિયાં ઉખેડીને પલાયન કરી જવું જુદી વાત છે –   –     –   –   –    કાલ્પનિક આધેડ મહિલાની નોાંધ: ‘આખો દિવસ વરંડામાં બેસીને રસ્તા પર પસાર થતા લોકોને…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં. ૧૧

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, પત્ર ટૂંકો પણ સંવેદનાઓથી ભર્યો ભર્યો લાગ્યો.આ વખતે ઊધું થયું! પ્રમાણમાં, ગંભીર તો હું ગણાઉં. કંઈ વાંધો નહિ. ચાલ, આજે તને હસાવવાનો વારો મારો. સાચી વાત તો એ છે કે તારા છેલ્લાં વાક્યે …

ત્યારે કરીશું શું?:[૪]

પરિચયકર્તા- કિશોરચંદ્ર ઠાકર “ગુલામોનો હું માલિક છું એ વિચારથી હંમેશા હું શરમ અનુભવું છું. પરંતુ નવ વર્ષનાં બાળક પાસેથી સાડાબાર કલાક કામ લેવાની આશા રાખવા જેટલી ક્રૂરતા કોઇ પણ માણસ કરી શકે એવું વેસ્ટ ઈ‌ન્ડીઝમાં અમે કલ્પી શકતા નથી. તમે…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૫ – પહાડીનાં ગૈર ફિલ્મી ગીતો અને ગ઼ઝલો

– ભગવાન થાવરાણી પહાડી  વહે  નહીં  અમસ્તી  મહીંથી હશે  કંઈ  મુલાયમ  પહાડોની  અંદર .. આપણા કવિ નિરંજન ભગતનું એક વિખ્યાત કાવ્ય છે : ‘ હું તો બસ ફરવા આવ્યો છું હું ક્યાં એકે કામ તમારું કે મારું કરવા આવ્યો છું…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : મોજમજાથી જીવો આ ઘડી !

ઉત્પલ વૈશ્નવ જીંદગીની નવાઇ પમાડવાની અદ઼્ભૂત ક્ષમતા એ તેની બધાંને સૌથી વધારે ગમતી બાબાત છે તે વિશે બેમત ન હોઈ શકે. એક જ ક્ષણમાં તે જીવનનો આખો પ્રવાહ ઉલટપુલટ કરી નાખી શકે છે. માત્ર એક ક્ષણમા. મજાની વાત એ છે…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : આપણામાં છૂપાયેલાં (ભાગેડુ) શાહમૃગને નાથો

તન્મય વોરા પરિવર્તન કે પડકાર કે ઝળુંબી રહેલાં જોખમની સામે નકારની સ્થિતિમાં બેસી જવું બહુ સહેલું છે. આવી રહેલાં જોખમથી બચવા શાહમૃગ પોતાનું મોઢું રેતીમાં ખોસી દે છે, તેવી સામાન્યતઃ પ્રચલિત (મહદ અંશે ગલત) માન્યતાને કારણે લોકો આવી મનોદશાને (ભાગેડુ)…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૬: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીનું ભારતમાં પુનરાગમન

(લેખમાળાના સમયક્રમમાં આ લેખ એના નિર્ધારિત સ્થાને જ આવે છે તેમ છતાં સંયોગવશ ‘ગાંધી-૧૫૦’ની સમાપ્તિ સાથે જ એ પ્રકાશિત થાય છે એટલે એં ગાંધીજીને અંજલિ રૂપ પણ બની રહે છે). દીપક ધોળકિયા ૧૯૧૫ની નવમી જાન્યુઆરીનું ભારતના ઇતિહાસમાં વિશિષ્ટ સ્થાન છે.…

ફિર દેખો યારોં : પ્લાસ્ટિકીયું નહીં, પ્લાસ્ટિક વિશેનું ચિંતન

-બીરેન કોઠારી આગામી સપ્તાહે ‘સીંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક’ના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધનો અધિકૃત અમલ કરવામાં આવે એવી શક્યતા છે. પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ વિવેકપૂર્વક કરવાની વાત આવે એટલે પોતાને જાગ્રત ગણતા મોટા ભાગના નાગરિકો એ બાબતે સંતોષ લેતા હોય છે કે પોતે શાકભાજી કે…

(૭૬) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન -૨૨ (આંશિક ભાગ – ૧)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) નુક્તા–ચીં હૈ ગ઼મ–એ–દિલ (શેર ૧ થી ૩) નુક્તા-ચીં હૈ ગ઼મ-એ-દિલ ઉસ કો સુનાએ ન બને ક્યા બને બાત જહાઁ બાત બતાએ (બનાયે) ન બને (૧) (નુક્તા-ચીં = દરેક વાતમાં દોષ કાઢવાવાળો; બાત…

ગઝલાવલોકન – ૧૬ – ગઝલમાં ‘કેમ છો?’

સુરેશ જાની એક ગુજરાતીની ઓળખ એટલે – ‘કેમ છો? ‘ – કદાચ સહુથી વધારે વપરાતું વાક્ય! મળતાંની સાથે જ આવી પૂછપરછ ન થાય તો એ બે જણ ગુજરાતી કહેવાય?! કવિઓએ પણ આની નોંધ લીધી છે. અહીં પ્રયત્ન છે – કવિતા…

આપણો કલાત્મક વારસો-આપણી સંસ્કૃતિ : “રાણીની વાવ”

આલેખન – રાજુલ શાહ તસવીરો – કલ્યાણ શાહ ભારત સદીઓ જુની સંસ્કૃતિ,સ્થાપત્ય,કલાકૃતિનો વારસો લઇને આજે પણ દેશ-પરદેશના લોકોમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. ગુજરાતને પોતાની આગવી અસ્મિતા-આગવું ગૌરવ અને કલા વારસો છે. આજે એક એવા જ ઉત્તમ કલાવારસાની વાત કરવી…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : અવિનાશ વ્યાસનો આરંભ શું ફિલ્મ ‘ગુણસુંદરી’થી ?

રજનીકુમાર પંડ્યા ૧૯૮૨ની સાલનું એક દૃશ્ય. અમદાવાદના ઘરડાઘરમાં એક ત્યાંસી વર્ષનો વયોવૃદ્ધ પુરુષ પલંગની ઈસ ઉપર બે હાથ ટેકવીને ઊંધી ડોકે રેડિયો સાંભળે. પ્રોગ્રામનું પૂરું થવું અને મારું ત્યાં પહોંચવું. દેડકાની ડોકી મરડતા હોય એમ રેડિયોની ચાંપ મરડીને મને કહે…

પ્લેનની નોકરીના જલસા

-નિરંજન બુચ અહીં અમેરિકામાં પ્લેનની કંપનીમાં નોકરી કરતા લોકોને કેટલી આલીશાન સગવડ મળતી હતી તેની આપણને ખબર નહિ હોય. (આ ૨૫/૩૦ વર્ષ પહેલા ની વાત છે હવે તો પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે). આપણને એમ કે માત્ર ગુજરાતની એસટમાં જ સ્ટાફ…

ત્યારે કરીશું શું?:[3]

પરિચયકર્તા- કિશોરચંદ્ર ઠાકર ચરણ આપણાં ક્યાં વિરાજે?, સૌથી દલિત સૌથી પતિત રંકના ઝૂંપડાં જ્યાં પાછામાં પાછાં, નીચામાં નીચાં, દૂબળાં બાપડાં જ્યાં બિરાજે ચરણ આપણાં ત્યાં                                                      (ગુરુદેવ ટાગોરના એક કાવ્યના જુગતરામ દવેએ કરેલા અનુવાદની પંક્તિઓ) ટોલ્સ્ટોયે જેને પરોપજીવી જીવન કહ્યું…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૧૦

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે. પ્રિય દેવી, પત્ર વાંચી કાંઈ કેટલીય યાદો, યુ.કે.ની વસંત ઋતુમાં ફૂટી નીકળતાં ડૅફોડીલ્સ અને ટ્યુલીપ્સની જેમ સ્મૃતિના પડ ફાડી, ફૂટી નીકળી. હાલ હું ભારતમાં છું. થોડા દિવસો પહેલાં અમે હૈદ્રાબાદ તરફ જ્યોતિર્લીંગના દર્શને ગયા હતાં. લાંબી…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૫]

મન્ના ડેએ ફિલ્મના નાયક માટે ગાયેલાં ગીતોની આપણી સફરમાં આપણે તેમણે ગાયેલાં દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ, રાજ કપૂર, અશોક કુમાર, બલરાજ સાહની, ડેવીડ અબ્રાહમ, ભારત ભુષણ, કિશોર કુમાર, શમ્મી કપૂર, ગુરુ દત્ત , રાજ કુમાર અને રાજેન્દ્ર કુમાર માટેનાં ગીતોને યાદ…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૭)

નિરંજન મહેતા આ શ્રેણીનાં છ લેખોમાં હજાર સુધીની સંખ્યાના ગીતો જોયા (છેલ્લો લેખ તા.૩૧.૦૮.૨૦૧૯). આ લેખમાં હજારની સંખ્યાના ગીતોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમાં ૧૯૫૯ની ફિલ્મ ‘સુજાતા’નાં ગીતનો સમાવેશ કર્યો હતો. તે ગીતમાં પચાસ હજારની સંખ્યા પણ સમાવાઈ છે તેથી તે ફરી…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : (૭) એ.વી.સ્કૂલ અને લોખંડી

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…

સાયન્સ ફેર : જો ક્યારેક તૂટતો તારો જુઓ તો…

જ્વલંત નાયક એક બાબતમાં આપણા બોલીવુડના ફિલ્મ ડિરેક્ટર્સની અદભૂત હથોટી છે. ગમે એ વિષયમાં તેઓ રોમાન્સનો એન્ગલ ઘૂસાડી શકે છે. કોઈ ઐતિહાસિક ફિલ્મ હોય કે પછી પોલિટિકલ ડ્રામા હોય.. રોમાન્સના મરીમસાલા ભભરાવ્યા વિના ભાગ્યે જ કોઈ ડિરેક્ટરને સંતોષનો ઓડકાર આવતો…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૫ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – લંડનમાં ઇંડિયા હાઉસ

દીપક ધોળકિયા જેમ ગદર પાર્ટીની રચના વિદેશની ભૂમિ પર થઈ તેમ ભારતની અઝાદી માટે લડનારા ઘણા ક્રાન્તિકારીઓએ પણ ભારતની બહાર જઈને બહુ મોટાં કામ કર્યાં. આમાં શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માનું નામ મોખરે છે. એક વાત નોંધવા જેવી છે કે બધાં ક્રાન્તિકારી…

ફિર દેખો યારોં : પ્રદૂષણ ફેલાવીને પર્યાવરણની ચર્ચાની મજા

બીરેન કોઠારી સમાચાર માધ્યમોમાં કોઈ ચોક્કસ પ્રસંગે અમુક પ્રકારની ઘટનાઓ કે તસવીરોનો એક રિવાજ બની ગયો છે. ધ્વનિપ્રદૂષણ અને જળપ્રદૂષણના જીવંત નમૂના જેવા ગણેશોત્સવનું સમાપન થાય ત્યારે કેટલા, ક્યાં ડૂબ્યા, તેના સમાચારો ચમકે છે. કયા શહેરમાં કેટલી સંખ્યામાં મૂર્તિવિસર્જન થયું,…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : વિકાસશીલ દેશોમાં કામને સ્થળે થતા અકસ્માતો અને વ્યાવસાયિક રોગોની નોંધણી કરવાની અડચણો

જગદીશ પટેલ ભૂમિકાઃ વિકાસશીલ દેશો કયાં આવ્યા છે એમ પુછો તો કહેવું પડે કે તે વિશ્વના તમામ ખંડોમાં છવાયેલા છે. યુરોપ, આફ્રિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકા. આ દેશોમાં રાજકીય વ્યવસ્થા, વહીવટ, આર્થિક સ્થિતિ, વસ્તી, સંસ્કૃતિ, સંગઠીત અને અસંગઠીત ક્ષેત્રોમાં કામદારોની સંખ્યા,…

હાથના કર્યાં હૈયે વાગ્યાં……બાંગરિયા ખુંટિયાઓએ મચાવ્યો તરખાટ !

હીરજી ભીંગરાડિયા “અરે પણ આટલા બધા ખુંટિયા ? આ તે પાંઝરાપોળ કહેવાય કે ખુંટિયાખળી ?” ઘણા વરસો પહેલાં રામજીભાઇ ઈંટાળિયા સાથે મારે જૈનોની પાંઝરાપોળ પાવાપૂરી [રાજસ્થાન] જવાનું થયેલું, અને ગાયોની સંખ્યા તો ઠીક, પણ ખુંટિયાઓની બહુબધી સંખ્યા ભાળી હું રામજીભાઇને…

બાળવાર્તાઓ : ૧૧ : વેંતિયો અને સોના

પુષ્પા અંતાણી એક છોકરી હતી. એનું નામ સોના હતું. એ જન્મી ત્યારે જ એની મા મૃત્યુ પામી હતી. સોનાનો ઉછેર બરાબર થઈ શકે તે માટે એના પિતા બીજી મા લાવ્યા હતા. બીજી માએ પણ દીકરીને જન્મ આપ્યો હતો. એનું નામ…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૮ : હરપ્પા મ્યુઝિયમમાં એક લટાર

પૂર્વી મોદી મલકાણ હરપ્પા મ્યુઝિયમમાં પ્રવેશતાં જ અમારી નજર એક બોર્ડ પર પડી જેના પર ઇજીપ્ત, મેસોપોટેમિયા, ચીન અને સિંધુ સંસ્કૃતિ એમ વિશ્વની ચાર પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ જણાવેલ હતી. અમે ગાઈડ બશીર અહેમદ કાજીને મળ્યાં જેમણે અમને ફોટાઓ લેવાની ના કહી…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૮: શિકારી (૧૯૬૩)

– બીરેન કોઠારી સંગીતકારોની સફળતામાં ઘણો હિસ્સો તેમના કાબેલ સહાયકોનો રહ્યો છે. કાબેલ સહાયકો સ્વતંત્ર સંગીતકાર બની શક્યા હોય એવા દાખલા છે ખરા, પણ તેમને એટલી સફળતા નથી મળી. અપવાદરૂપ કિસ્સો ગુલામ મહમ્મદનો છે. તેઓ વયમાં નૌશાદથી સિનીયર હોવા છતાં…

ભર્તા

દર્શના ધોળકિયા. “પ્રિયનો વિયોગ અને અપ્રિયનો યોગ એ મનુષ્યની નિયતિ છે.” એવું દર્શન ગૌતમ બુદ્ધને ને જગતના કોઈ પણ પ્રાજ્ઞજનને લાધ્યું છે ને લાધતું રહ્યું છે. તેમ છતાં, આ દર્શનથી લગભગ અજ્ઞ રહેતો આમસમાજ પ્રિયના યોગને વાંછતો રહેતો હોય છે.…

કેટલાંક મુક્તકો

સુરતમાં રહેતા અને મુક્તકોના મહારાજા ગણાતા ડો. દિલીપ મોદી અગાઉ વે.ગુ. પર પગરણ કરી ચૂક્યા છે. આજે તેમના કેટલાંક મઝાના મુક્તકો અત્રે પ્રસ્તૂત છે. ‘વેગુ’ સાહિત્ય સમિતિ વતી…દેવિકા ધ્રુવ                મુક્તકો                                                           -ડૉ. દીલીપ મોદી · યાર, સોનોગ્રાફી ક્યાં સંબંધની…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં. ૯.

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, પત્ર વાંચ્યો. પ્રેમથી પેટ ભરીને કરેલી પ્રેમની વાતો અને તારા વિચારો વાંચવાની મઝા આવી. જોતજોતામાં ફેબ્રુ. મહિનાનો end આવી ગયો. આપણા ગુજરાતી મહિનાઓ પ્રમાણે એટલે કે તિથિ પ્રમાણે, આ વર્ષે ભલે વસંતપંચમી વહેલી…

બંદિશ એક રૂપ અનેક : (૫૮) : "કુછ તો દુનિયાકી ઇનાયતને દિલ તોડ દિયા"

નીતિન વ્યાસ પ્રેમ ભગ્ન યુવાન કવિ સુદર્શન કામરા એ તખલ્લુસ  “ફકીર” અપનાવ્યું,  એટલુંજ નહીં પણ જન્મભૂમિ ફિરોઝપુર છોડી જલંદર ની એક રૂમમાં રહેઠાણ બનાવ્યું. મહેફિલ મુશાયરાના શોખીન સુદર્શનજીની એ રૂમ તે સમયના યુવા શાયરો માટે મળવાની જગ્યા બની ગઈ. રાજકીય…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૪ – રાગ ‘પહાડી’માં ગૈર-ફિલ્મી ભજનો

– ભગવાન થાવરાણી ભજન, ભક્તિ, નમન, આરાધના, પૂજા, સ્મરણ, અર્ચન આ   ઉપક્રમ   સર્વનો  પર્યાય  કેવળ  એક  પહાડી  છે .. આજે થોડાક ફંટાઈને નવો રસ્તો લઇએ. પહાડી રાગ આધારિત થોડાક ગૈર-ફિલ્મી ભજનોની વાત આજે કરીએ, પણ માત્ર બદલાવ તરીકે. આવતી કડીથી…

ગઝલાવલોકન – ૧૫ – સામે નથી કોઈ

સુરેશ જાની સામે નથી કોઈ અને શરમાઈ રહ્યો છું, હું પોતે મને પોતાને દેખાઈ રહ્યો છું. આ મારો ખુલાસાઓથી ટેવાયેલો ચહેરો, ચૂપ રહું છું તો લાગે છે, કસમ ખાઈ રહ્યો છું. એક વાર મેં ફૂલો સમો દેખાવ કર્યો’તો, આ એની…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૮

ચિરાગ પટેલ उ. २.१.११ (७२३) यस्मिन्विश्वा अधि श्रियो रणन्ति सप्त सँसदः । इन्द्रँसुते हवामहे ॥ (श्रुतकक्ष/सुकक्ष आङ्गिरस) એ કાન્તિવાન ઇન્દ્રનું અમે સોમયજ્ઞમાં આવાહ્નન કરીએ છીએ, જેની સ્તુતિ યજ્ઞના સાત ઋત્વિજ કરે છે. અહીં “સપ્ત સંસદ” શબ્દો દ્વારા ઋષિ યજ્ઞ કરવાની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૪ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – ગદર પાર્ટી (૬) : ભારતમાં ક્રાન્તિનો પ્રયાસ

દીપક ધોળકિયા ૧૯૧૪ની ૨૫મી જુલાઈએ જર્મનીએ સર્બિયા પર હુમલો કર્યો તે સાથે પહેલા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઈ ગઈ. બીજા જ દિવસે ગદર પાર્ટીએ ઑક્સનાંડમાં હિન્દુસ્તાાનીઓની સભામાં જાહેરાત કરી કે “યુરોપમાં યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું છે, બ્રિટનને હિન્દુસ્તાનમાંથી હાંકી કાઢો. હવે દેશ…

ફિર દેખો યારોં : તુમ્હારે હૈં તુમ સે દયા માંગતે હૈં

બીરેન કોઠારી ટી.વી. પર ઘણી જાહેરખબરો એવી દર્શાવવામાં આવે છે કે જેમાં નાનાં બાળકોને મોટેરાંઓના વેશમાં અને તેમની જેમ બોલતા બતાવાય છે. બાળકી પોતાની માની નકલ કરીને તેની જેમ સંવાદો બોલે અને બાળક પોતાના પિતાની નકલ કરીને તેમની શૈલીએ સંવાદો…

હાથીને ગોળીએ દીધો (૧૯૩૬) – જ્યોર્જ ઑર્વેલ – [૩ ]

ગામમાં મદમ્સ્ત બનેલા હાથીનો કેર વર્તાયો છે. સ્થાનિક લોકોની ભયમિશ્રિત ઉતેજના વાતાવરણમાં પ્રસરી રહી છે. સ્થાનિક પોલીસના વડા હોવાને નાતે પરિસ્થિતિ પર કાબુ મેળવવો એ લેખકની ફરજ છે. તેમના હાથમાં બંદૂક જોતાં જ લોકોની અપેક્ષા પણ ઊંચે ચડી બેઠી છે.…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૨૦) શિક્ષક દિન કે શિક્ષણ દીન?

– સંકલન: પિયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જાણીએ છીએ કે આજીવન શિક્ષક એવા આપણા એક સમયના રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વોપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની યાદમાં એમનો જન્મદિન, તા.પાંચ સપ્ટેમ્બર ‘શિક્ષક દિન’ તરીકે ઉજવાય છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાની આ કડીમાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને સમગ્ર શિક્ષણપધ્ધતિ પર વ્યંગ્ય…