વલદાની વાસરિકા : (૬૩) ગુમાવી દો અને જિંદગીભર ઝંખ્યા કરો!

-વલીભાઈ મુસા મારો આજનો આર્ટિકલ મારા અગાઉના ‘No honor in honor killing!’ (ગૌરવ હત્યામાં કોઈ ગૌરવ નથી!) સાથે સંપૂર્ણપણે નહિ, પણ મારી આ પ્રસ્તાવના ભાગ સાથે અમુક અંશે સંકળાએલ છે. મોટા ભાગના ગુજરાતી વાચકોએ ઝવેરચંદ કાલીદાસ મેઘાણીને વાંચ્યા હશે કે…

‘પાલક’ પ્રત્યે આવો પ્રેમ તો ‘ગો-વંશ’ જ વહાવી શકે ને !

હીરજી ભીંગરાડિયા સરકસમાં વાઘ-સિંહ જેવા ખુંખાર પ્રાણીઓને એનો રીંગમાસ્ટર કહે તેમ હુકમ પાલન કરતા અને હાથી જેવા મહાકાય પ્રાણીને ટેબલ પર ચડી, પાછલા બે પગ પર ઊભો થઈ, સુંઢ અને આગલા બે પગથી સલામી દેતા કરી દેવાય છે. પણ એ…

‘સાર્થક – જલસો’:: પુસ્તક – ૧૧

પરિચયકર્તા : અશોક વૈષ્ણવ છેલ્લા દસ દસ અંકોથી ‘સાર્થક જલસો’ની છ મહિનાની પ્રકાશન અવધિ એટલી બધી ચોક્કસ સમય ક્રમમાં થતી આવી છે કે તેના નિશ્ચિત વાચકો તેનો નવેમ્બર, ૨૦૧૮નો ૧૧મો અંક ક્યારે હાથમાં આવે, આ વ્ખતે કયા થીમ પર કયા…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : પ્રણવ અને ચાર મૂળભૂત બળ

– ચિરાગ પટેલ નારદપરિવ્રાજક ઉપનિષદમાં વિવિધ શ્લોકના સમૂહને ઉપદેશ તરીકે પ્રસ્તુત કર્યાં છે. એમાંથી આઠમા ઉપદેશમાં કંઈક એવું કહેવાયું છે, જે આધુનિક વિજ્ઞાન અને વિશેષતઃ ક્વૉન્ટમ ભૌતિકશાસ્ત્રમાં, લગભગ 100-150 વર્ષો પહેલાં આપણે પ્રથમવાર જાણ્યું! સહુપ્રથમ આઠમા ઉપદેશના એ શ્લોક અને…

મંજૂ ષા : ૧૭.. શબ્દોની ગરિમામાં જ માનવગૌરવ

– વીનેશ અંતાણી સાહિત્યના વારસાને સાચવીને સમૃદ્ધ કરવાના શુભ હેતુ સાથે બીજી ઓક્ટોબર ૧૯૭૪, ગાંધીજીના જન્મદિવસે, કોલકત્તામાં ‘ભારતીય ભાષા પરિષદ’ની સ્થાપના કરવામાં આવી. પહેલી માર્ચ ૧૯૭૫ના રોજ બંગાળી ભાષાના સુપ્રસિદ્ધ સર્જક પ્રેમેન્દ્ર મિત્રાએ કવિ ઉમાશંકર જોશી અને મહાદેવી વર્મા જેવાં…

કર્ણ કૃષ્ણ સંવાદ

નિરંજન મહેતા મહાભારતમાં કર્ણ અને કૃષ્ણનો એક સંવાદ (કાલ્પનિક?) અંગ્રેજીમાં વાંચ્યો હતો. તેનો ભાવાનુવાદ. કર્ણએ કૃષ્ણને પૂછ્યું કે મારી માતાએ જન્મતા જ મારો ત્યાગ કર્યો હતો. હું એક અનૌરસ બાળક તરીકે જન્મ્યો તેમાં મારો શું વાંક? આને કારણે હું ક્ષત્રિય…

ગીત-ગઝલ-અછાંદસ

-નંદિતા ઠાકોર               ૧. ગીત એણે કૂંપળ ફૂટ્યાની વાત કહી’તી. એમ કાંઈ અમથી હું લીલીછમ થઇ’તી? એવો વરસાદ કાંઈ ઝીંકાયો આંગણે કે જીવતરિયું આખું તરબોળ. આભલાએ મુજને સંકોરી શું સોડમાં મેં અલબેલા કીધા અંઘોળ. પછી વાયરેય વાત્યું કંઈ વહી’તી, લે…

બંસી કાહે કો બજાઈ :પ્રકરણ ૨૩

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે જામુની અને મિથ્લા જાણે પૃથ્વી પરથી અદૃશ્ય જ થઈ ગયાં! બંગલા પર આવવાનું બાજુએ રહ્યું, તેઓ બગીચામાં હીંચકા પર બેસેલી કદી જોવામાં આવી નહી. રસોડામાં જાનકીબાઈ અને સત્વંતકાકી વચ્ચે રોજની મસલતો…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક – ૪૯ – "જોતાં રે જોતાં રે અમને જડિયાં રે સાચા સાગરનાં મોતી"

નીતિન વ્યાસ આ મણકામાં માણીએ સંત શિરોમણિ દેવીદાસજીનું પ્રિય ભજન,”જોતાં રે જોતાં રે અમને જડિયાં રે સાચા સાગરનાં મોતી” કેવી રીતે દેવો રબારી બન્યો દેવીદાસ… તેઓ ગાયો ચરાવતા હતા. એક દિવસ તેઓને બિલખાથી દયાળ ગામ જવાનું હતું. આ ગામમાં બ્રાહ્મણ…

ફિલ્મીગીતો અને શીર્ષક – ૧૩

નિરંજન મહેતા આ લેખમાં Sથી શરૂ થતાં ફિલ્મી શીર્ષકો જે અગાઉ આવી ગયેલા ગીતોના શબ્દો પર આધારિત છે તેનો ઉલ્લેખ છે. સૌ પ્રથમ જે ફિલ્મના ગીતનો ઉલ્લેખ છે તે છે ૧૯૪૪ની ફિલ્મ ‘જવારભાટા’,નું. सांज की बेला पंछी अकेला नैनन में…

સાયન્સ ફેર :: ‘ઇકોલોજીકલ આર્માગેડન’માં જીતવા માટે બિનજરૂરી લાઈટ્સ ‘સ્વિચ ઓફ’ કરો!

જ્વલંત નાયક હાશ, દિવાળી પૂરી થઇ! આ નિમિત્તે ‘હાશ’નો ઉદગાર એટલા માટે ઉપયુક્ત ગણાય, કારણકે છેલ્લા કેટલાક દિવસોની એકધારી દોડધામ, ઉજવણી, આનંદ અને રોશનીની ચકાચૌંધ પછી આપણા બધાના શરીરને અત્યારે થોડું રિલેક્સ ફીલ થતું હશે! એમાંય જો તમે ઝાકમઝોળથી દૂર…

વિજ્ઞાન જગત : બ્રહ્માંડમાં સમય સર્વસ્વ છે કૃષ્ણ અહં કાલોસ્મિ

– ડૉ. જે. જે.રાવલ સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૭-૧૦-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૭: પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દક્ષિણ ભારતમાં? (૩)

દીપક ધોળકિયા આપણે વીર પાંડ્ય કટ્ટબોમ્મન સાથે કલેક્ટર જૅક્સને કરેલા ખરાબ વર્તાવથી વાત શરૂ કરીએ કારણ કે એનું મહત્ત્વ છે. રામનાડના કલેક્ટર કૉલિન જૅક્સનને પોલીગારો પાસેથી ખંડણી વસૂલવાની જવાબદારી સોંપાઈ હતી. ૧૭૯૮ના સપ્ટેમ્બરમાં ક્ટ્ટબોમ્મનના પંજાલમકુરિચિમાંથી ખંડણીની રકમ ઓછી આવી. એણે…

ફિર દેખો યારોં : અંધેરી નગરીના કાનૂનો અભ્યાસક્રમમાં આવે?

–બીરેન કોઠારી ‘અહીં કાનૂનીવ્યવસ્થા સુચારૂ ઢબે ગોઠવાયેલી છે. તમામ સત્તા કેન્‍દ્રિત હોય છે, તેથી અન્ય કોઈની દખલઅંદાજીને માટે અવકાશ રહેતો નથી. કાનૂન સત્તાધીશ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, અને તેના ભંગ બદલ યોગ્ય દંડ પણ તે જ નક્કી કરે છે. શાસનતંત્ર…

(૬૫) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન–૧૧ :: વો ફ઼િરાક઼ ઔર વો વિસાલ કહાઁ (શેર ૬ થી ૮)

વો ફ઼િરાક઼ ઔર વો વિસાલ કહાઁ (શેર ૬ થી ૮) (આંશિક ભાગ – ૩ ) |  (ગતાંક આંશિક ભાગ – ૨ ના અનુસંધાને ચાલુ) – મિર્ઝા ગ઼ાલિબવલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) હમ સે છૂટા ક઼િમાર–ખ઼ાના–એ–ઇશ્ક઼ વાઁ જો જાવેં ગિરહ મેં…

લે ગઈ દિલ, સફર જાપાનકી :૫. આશી સરોવર,માઉન્ટ ફુજી અને બુલેટ ટ્રેન

૩૧/૦૩/૨૦૧૮ દર્શા કિકાણી બુલેટ ટ્રેનમાં ચડવાની સરળતા રહે તે માટે અમારે અમારી સાથે ઓછો સામાન રાખવાનો હતો. અમે સવારે સાત વાગ્યામાં એક બેગ રીશેપ્શન પર આપી દીધી જે અમને ત્રણ દિવસ પછી પાછી મળવાની હતી. બ્રેકફાસ્ટ માટે રોજના જ ટેબલ…

બાળવાર્તાઓ : ૧ : સસો અને સસી

જાણીતાં બાળ સાહિત્યકાર પુષ્પાબહેન અંતાણીએ કારકિર્દીની શરૂઆત આકાશવાણીના ભુજ કેન્દ્રમાં ઍનઉંસર તરીકે કરી તે પછી અમદાવાદ-વડોદરા કેન્દ્રમાં જોડાયાં અને ૩૩ વર્ષ સુધી એનાઉન્સર તરીકે સેવા આપીને સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લીધી. એમણે વર્ષો સુધી રેડિયો પર બાળકો માટે કાર્યક્રમ રજૂ કર્યા. તેમાં…

વાર્તામેળો : ૨ : ચક્રમ ચુલબુલ

ધ્વનિ  જાદવ  શાળાઃ ઍમિટી સ્કૂલ, ભરૂચ ચુલબુલ નામે એક છોકરો તેની માતા સાથે રહે. તેની માતા એકવાર બીમાર પડી. આથી ચુલબુલ નજીકમાં જ રહેતી તેની નાનીના ઘેર જાય અને જમે, સાથે માતાનું જમવાનું પણ લેતો આવે. એકવાર તેની નાનીએ તેને…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : અંધારાં ફરી વળે એ પહેલાં….

– રજનીકુમાર પંડ્યા થોડા વર્ષ પહેલાં ગુજરાતી-અંગ્રેજી અખબારોમાં એક મહત્વના સમાચાર પ્રગટ થયા હતા. જો કે, એ અજવાળાના નહીં, પણ અંધારાના હતા. વલસાડ નજીકના ધરમપુર ગામની ‘શ્રીમદ રાજચંદ્ર આશ્રમ’ સંચાલિત હૉસ્પિટલમાં નજીકના આસલોણા ગામનાં નવ જેટલાં આદિવાસી સ્ત્રી-પુરુષો આંખે મોતિયાના…

Science સમાચાર ૫૧

દીપક ધોળકિયા (૧) ભારતમાં દસ વર્ષમાં બમણાં સિઝેરિયન ઑપરેશનો થયાં. ભારતમાં ૨૦૦૫-૦૬ અને ૨૦૧૫-૧૬ વચ્ચે પ્રસૂતિ માટેનાં સીઝેરિયન ઑપરેશનોની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ. પહેલાં દ એકસોમાંથી નવ કેસોમાં ‘સી-સેક્શન’ કરવું પડતું, ૨૦૧૫-૧૬માં આ સંખ્યા વધીને ૧૮.૫ ટકા થઈ ગઈ. લૅન્સેટ…

કુછ દિન તો ગુજારો ગીર મેં

– અજિત મકવાણા, ગાંધીનગર કુછ દિન તો ગુજારો ગુજરાત મેં. ગુજરવું જ હોય તો આવો ગીરમાં. ત્યાં હાવજ છે, સાવજ, સિંહ. આમ પણ સિંહના હાથે, વીરના હાથે ગુજરવું (એટલે મરવું) કોને ના-પસંદ હોય! ગીરનો આ એક લ્હાવ. ગીરનું દેશ્ય –…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૨૨

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે આ પ્રસંગ પછી શેખર કદીક મશ્કરીના સ્વરે તો કદી ગંભીર અવાજમાં જામુનીને ‘ચા લાવ’ કે ‘પાણી લઈ આવ’ એવા હુકમ આપવા લાગી ગયો હતો. જામુની પણ ગૃહસ્વામિનીના તોરમાં સીધી રસોડામાં જઈ…

એસ ડી બર્મન અને સ્ત્રી પાર્શ્વગાયકો – શમશાદ બેગમ : ૧૯૪૬-૧૯૫૦

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સચિન દેવ બર્મનની સમગ્ર કારકીર્દી દરમ્યાન તેમણે સંગીતબધ્ધ કરેલ હિંદી ફિલ્મી ગીતોમાંનાં લગભગ ૪૫૦થી ૫૦૦ (૭૦%) ગીતોમાં સ્ત્રી પાર્શ્વગાયકોના સૉલો, યુગલ કે અન્ય પ્રકારે સ્વર સાંભળવા મળે છે. તેમણે લતા મંગેશકર, આશા ભોસલે અને ગીતા…

ફિલ્મીગીતો અને વાજિંત્રો

નિરંજન મહેતા ફિલ્મીગીતો વાજિંત્રો વગર અધૂરા છે તે તો આપણે જાણીએ છીએ પણ કેટલાક ગીતો તો વાજિંત્રોને અનુલક્ષીને રચાયા છે તેની નોંધ અહીં લઉં છું. ૧૯૪૩મા આવેલી ફિલ્મ ‘રામરાજ્ય’માં વીણાના સંદર્ભમાં એક ગીત છે कछु बोल बोल बोलवीणा मधुर मधुर…

રોજિંદી ભેટ

નિરંજન મહેતા તમને ખબર છે કે તમારી પાસે એક એવું બેંક ખાતું છે જેમાં રોજ સવારે રૂ. ૬૪,૮૦૦ જમા થાય છે? શરત એ કે તમારે તે રકમ તે જ દિવસે વાપરવી પડે કારણ ન વપરાયેલી રકમ મધરાતે રહેતી નથી અને…

ફિર દેખો યારોં : નાગરિક બનવાનો સંકલ્પ ન હોય, તેનો અમલ જ કરી દેવાનો હોય!

– બીરેન કોઠારી વિક્રમ સંવતનું વધુ એક નવું વર્ષ આરંભાઈ રહ્યું છે, અને જૂનું વર્ષ વિદાય લઈ રહ્યું છે. રાબેતા મુજબની યંત્રવત્‍ શુભેચ્છાઓ, ‘દિવાળી હવે પહેલાં જેવી નથી રહી’નું એ જ ગાન, હૃદયના અંધકારને દૂર કરવાની સમજણયુક્ત વાતો અને ‘સમજણની…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ:: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૬ : પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દક્ષિણ ભારતમાં? (૨)

દીપક ધોળકિયા અંગ્રેજ કંપનીનું મૂળ લક્ષ્ય પૈસા કમાવાનું હતું. આના માટે કોઈ પણ સાધન એમના માટે અપવિત્ર નહોતું. બે રજવાડાં વચ્ચેના ઝઘડામાં માથું મારવું અને પછી કબજો જમાવી લેવો, ખાસ કરીને નાણાના સ્રોત પોતાના હાથમાં લઈ લેવા – જમીન મહેસૂલ…

દિવાળી આવી, દિવાળી આવી

પ્રવીણા કડકિઆ દીપાવલી , દિવડાઓની હારમાળા. આનંદ અને ઉલ્લાસનો પર્વ. નવા વિક્રમ સંવત વર્ષની શુભ શરૂઆત. દીવડાં તિમિર નાશક છે. દિલનો તેમજ આજુબાજુ પ્રવર્તક તિમિરને હટાવે છે. તેમાં પ્યારનું તેલ પૂરી, સ્નેહની વાટ બનાવી સમજણનો પ્રકાશ રેલાવીએ. નાનેરાઓ નાસમજ હોઈ…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં (૧૦) : ફટાકડા, ધડાકા અને સૂરસૂરિયાં

-બીરેન કોઠારી વિક્રમ સંવતનું વધુ એક વર્ષ વિદાય લઈ રહ્યું છે, અને નવું વર્ષ બારણે ટકોરા મારી રહ્યું છે. દરેક દિવાળીએ ‘હવે પહેલાં જેવું રહ્યું નથી’ બોલવાની પણ એક મઝા છે, અને એ બોલનાર આપોઆપ અનુભવીની કક્ષામાં આવી જાય છે.…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૦) રામ તમે સીતાજીની તોલે ન આવો

-અવિનાશ વ્યાસ રામ… રામ… રામ દયાના સાગર થઈ નેકૃપા રે નિધાન થઈ નેછોને ભગવાન કહેવડાવો પણ રામ તમે સીતાજીની તોલે ન આવોમારા રામ તમે સીતાજીની તોલે ન આવો સોળે શણગાર સજી મંદિરને દ્વાર તમેફૂલ ને ચંદનથી છો પૂજાઓ પણ રામ…

વિમાસણ : મારી કંપની સારી છે કે ખરાબ ?

-સમીર ધોળકિયા પહેલા તો એ સ્પષ્ટતા કરી દઉં કે આ કોઈ નાણાકીય વ્યવહાર કરતી સંસ્થાઓ વિષેની વાત નથી.  આ તો આપણી આજુબાજુ રહેતી વ્યક્તિઓના ‘સંગાથ કે સંગ ‘ અથવા કંપની વિષેની વાત છે. અને આપણી આજુબાજુની વ્યક્તિઓ મિત્ર હોઈ શકે…

સાયન્સ ફેર :: ફટાકડા : પાબંદીને બદલે ‘પાયરોટેકનોલોજી’ પર ધ્યાન આપવાની જરૂર !

જ્વલંત નાયક ફટાકડા ફોડવા જોઈએ કે નહિ, એ વિષે દર દિવાળીએ વાદવિવાદ ચાલતો રહે છે. આ વર્ષે પણ કોર્ટ દ્વારા ફટાકડા ફોડવા માટે ચોક્કસ સમય નિયત કરાયો છે. ફટાકડા ફોડવા કે નહિ એ બાબતનો તટસ્થ ઉત્તર એ હોઈ શકે, કે…

નિર્મળતા

–સરયૂ પરીખ ઝંખનાનાં તેજમાં જાગેલું પંખીડું,મમતાનાં માળામાં ક્યારે સપડાયું! આશા પતંગાની આસપાસ ઊડતું,ચંચળ ચતુર એવું ચિત્ત ભોળવાયું. સાત્વિક આનંદ ને ઉલ્લાસે આવર્યુ,આંખોની આરતીની રોશનીમાં ઊજર્યું, અસીમ અગોચર ને અંતર વિહારમાં,કિરણોની કોરપર ભોળું હિલોળ્યુ. ભૂલથી એ વાદળના સાળુમાં ખોવાયું,ઘેરા ઘુમરાવામાં અંધારે…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૨૧

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ગઈ કાલની વાતથી ચંદ્રાવતી વિચારમાં પડી. બર્વેકાકીને કઈ કઈ વાતોની ખબર પડી છે? નિશાળમાં શેખર – જામુની વિશે કોઈ ચર્ચા થઈ છે કે શું? અને કહેવાની વાત તો એ છે કે…

શૈલેન્દ્રનાં સલીલ ચૌધરીએ સંગીતબધ્ધ કરેલાં હિંદી ફિલ્મ ગીતો (૧)

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સલીલ ચૌધરી (૧૦ નવેમ્બર, ૧૯૨૨ – ૫ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૫) એ બીનપરંપરાગત સંગીત રચના સર્જનની શૈલીના સંગીતકાર તરીકે વધારે જાણીતા છે. તેમણે આસામી અને બંગાળી લોકધુન સાથેનો નાભી સંપર્ક જાળવીને, બાખ, બીથોવન, મોઝાર્ત જેવા સંગીતકારોની રચનાઓ…

સાયન્સ ફેર :: લો, ચીનવાળા હવે ‘ચાઈનીઝ ચંદ્ર’ પણ બનાવશે!

જ્વલંત નાયક ચાઈનીઝ આઇટમ્સ તકલાદી હોવાને કારણે એના માટે કહેવાય છે કે ‘ચલે તો ચાંદ તક, નહિ તો શામ તક!’ પણ હવે આ ઉક્તિમાં ચાંદ કયો… અસલી કે ચાઈનીઝ, એનું ય સ્પષ્ટીકરણ કરવું પડશે, કેમકે ચીન હવે પોતાની માલિકીનો એક…

પરિસરનો પડકાર : ૧૬ : ભારતના જંગલોમાં એન્ટીલોપ્સ (Antelopes)

ચંદ્રશેખર પંડ્યા મિત્રો, ગયા બંને લેખમાં આપણે ભારતના જંગલોમાં મળી આવતાં હરણોની વિવિધ પ્રજાતિઓ વિષે જાણ્યું. પ્રસ્તુત લેખમાં, હરણ જેવાં જ દેખાતા એક અન્ય તૃણભક્ષી (ઘાસ અને પાંદડાઓ ખાતા) પ્રાણી વિષે માહિતી મેળવશું. આ પ્રાણીઓને એન્ટીલોપ અગર તો ગેઝલ કહેવામાં…

ફિર દેખો યારોં : પાટા નહીં, એન્‍જિનની દિશા બદલવાની છે

-બીરેન કોઠારી કોઈ મોટો મુદ્દો જાહેરમાં ચગે એટલે ધીમે ધીમે તેમાં અણધાર્યાં નામ સામે આવતાં જાય છે. શરૂઆતમાં તે આંચકો આપે પછી ધીમે ધીમે લોકો એનાથી ટેવાવા લાગે છે. ભૂતકાળમાં જૈન બંધુઓનું હવાલાકાંડ જાહેર થયું કે તેમાં નવાંનવાં નામો રોજ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૫:: પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દક્ષિણ ભારતમાં? (૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને ભારતનો પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માનવામાં આવે છે. પરંતુ દક્ષિણ ભારતમાં ટીપુના મૃત્યુ પછી૧૮૦0-૧૮૦૧માં જે વિદ્રોહ થયો તેને કેટલાક વિદ્વાનો પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માને છે. એમનો મત છે કે ૧૮૫૭નો સંગ્રામ બીજો હતો. સંગઠનની દૃષ્ટિએ દક્ષિણ…

સ્ત્રીકેળવણી

– નર્મદાશંકર દવે ‘નર્મદ’ જ્ઞાનબળથી આપણે બીજાં પ્રાણીઓ કરતાં ઉંચાં છીએ. કેળવણીથી જ્ઞાનબળ પ્રાપ્ત થાય છે. માણસમાં સ્ત્રી પુરુષ બંને છે. સ્ત્રીના હક્ક ઘણા ખરા પુરુષ જેટલા જ છે. પુરુષોની માફક સ્ત્રી પણ કેળવણી લઈ શકે છે. માટે જેમ આપણે…

ઠેરના ઠેર

પ્રવીણા કડકિઆ યાદ છે એક રાતના ઘાંચી ખૂબ થાકેલો હતો. સવારના પહોરમાં તેલના ચાર ડબ્બા જોઈતા હતા. તેણે બળદને ધુંસરીએ બાંધ્યા પણ બીજી બાજુ ઘાણીને બાંધવાનું ભૂલી ગયો. બળદ આખી રાત ગોળ ગોળ ફરતો રહ્યા .સવારે ઘાંચી આવીને જુએ તો…

કર્મનો સિદ્ધાંત

નિરંજન મહેતા મહાભારતનું યુદ્ધ પુરું થયું અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારિકા પરત આવ્યા. પટ્ટરાણી રુક્મિણી તેની પાસે આવ્યાં અને પૂછ્યું – “હે માધવ, યુદ્ધમાં ગુરુ દ્રોણ અને ભીષ્મ પિતામહ જેવા જ્ઞાની, પુણ્યશાળી અને મહાન યોદ્ધાઓને દગાથી મારવામાં તમે કેમ સહભાગી બન્યાં?…

વાર્તામેળો : ૨ : ભૂરાનો અભ્યાસ

હિમાલી દેશાણી શાળા-ગરણી પ્રાથમિક શાળા, અમરેલી એક ગામ હતું. એમાં નાનકડી નિશાળ હતી. નિશાળમાં નવ શિક્ષક હતા. તેમાં આઠ ધોરણ હતા. નિશાળમાં ઘણાં બધાં વૃક્ષો હતાં. તેમાં પાણીની સુવિધા હતી. નિશાળે જવાનું હોય એટલે આપણને મજા આવે પણ ભૂરાને જવાનું…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : તમે ઓળખો છો આ અનોખા જણને ? કહો, હાલ ક્યાં છે ?

–  રજનીકુમાર પંડ્યા ‘જરા આપનું નામ લખાવશો ?’ “લખો, સાતસો છ્યાસી.” “મેં આપનું નામ પૂછ્યું. શુકનવંતો નંબર નહીં”. ‘શુકનવંતો નંબર ના હોય તો હું નામ બોલતો નથી.’ “ઠીક, હવે નામ ?’ “પ્રવિણકુમાર સુખલાલ ગિરધરલાલ ભાઈચંદ ભાણજી મહેતા – સાતસો છ્યાસી.’…

Science સમાચાર ૫૦

દીપક ધોળકિયા (૧) ચિમ્પાન્ઝીઓ ભોજન વખતે મિત્રોને ટાળતા નથી! જર્મનીના લીપ્ઝિગમાં મૅક્સ પ્લૅંક ઇંસ્ટીટ્યૂટ ફૉર ઇવૉલ્યુશનરી બાયોલૉજીની એક સંશોધક ટીમે આઇવરી કોસ્ટના તાઈ નૅશનલ પાર્કમાં ચિમ્પાન્ઝીઓની વર્તણૂકનો અભ્યાસ કરીને કહ્યું છે કે એમને કોઈ શિકાર કે મોટા પ્રમાણમાં મધ કે…

બંસી કાહે કો બજાઈ :: પ્રકરણ ૨૦

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે શયનગૃહના બારણાં પાસે રાખેલા નાના પલંગ પર જાનકીબાઈ આરામ કરતા હતાં. બંગલાના પગથિયા પર પગલાંનો અવાજ સાંભળી તેઓ વરંડામાં આવ્યા અને તેમણે ચંદ્રાવતીને જોઈ. “બા, હું સત્વંતકાકી સાથે ચામુંડા માતાના મેળામાં…

બુઆ

–વલીભાઈ મુસા ‘બડો શેતાન છે, આ છોકરો! જોયું? મેં વાતમાં સહજ રીતે ‘ઘરકી મુર્ગી દાલ બરાબર’ કહેવત પ્રયોજી અને મને ‘મુર્ગી’ કહીને ભાગી ગયો!’ બુઆએ સૌની આગળ મલકતા મુખે આંખો ઉલાળતાં ઔપચારિક ફરિયાદના સ્વરે કહ્યું. ‘એ તારી સાથે પકડદાવ રમવા…

એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ – ૯ – સરખા મુખડા, ફિલ્મો જૂદી, અંતરા અને બીજું ઘણું જૂદું : [૯]

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ વર્તમાનમાં ફિલ્મ જગતને લગતું કંઈક વાંચવા મળે અને તેમાંથી આપણી આ શ્રેણી માટેનું એકાદ ગીત મળી જ રહે એ ઘટનાક્રમ આજના અંક માટે પણ બરકરાર છે. ‘ગુજરાત સમાચાર’માં શ્રી અજિત પોપટની અઠવાડીક કોલમ ‘સિને મેજિક’ના…

તહેવારોને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૬) – દિવાળી

નિરંજન મહેતા રાહ જોવાય છે દીપોના તહેવાર દિવાળીની. આ તહેવાર તો સાલોથી ફિલ્મ જગત પણ મનાવે છે અને તેથી હિંદી ફિલ્મોમાં તેને લગતાં ગીતો હોવાના. લગભગ ૭૫ વર્ષ પર આવેલી ૧૯૪૪ની ફિલ્મ ‘રતન’માં દિવાળીને લાગતું ગીત જોવા મળે છે. आई…

બીઝનેસ સૂત્ર |૮.૩| નિષ્ઠા અને ધર્મ

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૮ | કૌટુંબીક ઝઘડા સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો હેતુ અને તેના દૃષ્ટિકોણના ફલક…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : રમતને અંતે

તન્મય વોરા એક મૅનેજમૅન્ટ પ્રશિક્ષણ તાલીમ વર્ગમાં, પ્રશિક્ષકે વિદ્યાર્થીઓને તેમનાં અવસાન પછી તેઓ કઇ રીતે યાદ રહેવાનું પસંદ કરશે, તે વિષે પૂરેપૂરો વિચાર કર્યા બાદ, એક વાક્યમાં લખવા કહ્યું. કાર્યક્રમમાં ભાગ લઇ રહેલા પીસ્તાલીસે પીસ્તાલીસ તાલીમાર્થીઓનો સર્વસામાન્ય પ્રતિભાવ હતો કે,…

ફિર દેખો યારોં : બિન કહે સુન ઓ યારા

– બીરેન કોઠારી કળાના તમામ પ્રકારો લોકભોગ્ય બની શકતા નથી. ઘણી વાર પોતાની કૃતિ પ્રત્યે લોકોનું ધ્યાન આકર્ષવા માટે કળાકારે જાતભાતનાં ગતકડાંનો આશરો લેવો પડે છે. પણ માત્ર ને માત્ર ગતકડાં કરી જાણે એ સહુ કલાકાર હોતા નથી. કળાને વ્યક્ત…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૪: બંગાળમાં વિરોધના સૂર

ચુઆડ વિદ્રોહ દીપક ધોળકિયા બંગાળમાં સંન્યાસી વિદ્રોહના સમયમાં જ, પણ એનાથી અલગ બીજો એક વિદ્રોહ પણ શરૂ થઈ ગયો હતો. એ ચુઆડ વિદ્રોહ (Chuar Rebellion) તરીકે ઓળખાય છે. ‘ચુઆડ’ શબ્દ અંગ્રેજી દસ્તાવેજોમાં વપરાયેલો છે અને બંગાળીમાં એનો અર્થ ‘જંગલી’, ‘અસભ્ય’…

લે ગઈ દિલ, સફર જાપાનકી : ૪: કુદરતની કરામત અને માણસની જહેમત

દર્શા કિકાણી ૩૦/૦૩/૨૦૧૮ સવારે સાત વાગ્યે એ જ સુંદર બ્રેકફાસ્ટ-હોલ, એ જ સુંદર માહોલ અને એ જ વાનગીઓ. મારી સિલેક્ટેડ વાનગીઓ એક જ વારમાં લઈ હું મનપસંદ જગ્યાએ શાંતિથી બેસી જાઉં. મારે માટે વાનગીઓ માણવા કરતાં સ્થળ માણવાનું વધારે અગત્યનું…

લગ્નગીતો – ફટાણાંનો વિસારાયેલો વારસો

પૂર્વી મોદી મલકાણ વિશ્વની એવી કોઈ પ્રજા નથી જેની પાસે પોતાની કોઈ સંસ્કૃતિ નથી સંસ્કૃતિના કોઈ લોક ગીતો નથી. જીવનના વિવિધ પાસાને અડકતી, સ્પર્શતી આ સંસ્કૃતિ એવી ન્યારી છે કે તે પોતાનાં અસ્તિત્ત્વની અંદર ઉત્સવ, આનંદ, રીત રિવાજ, કલા, ખાસિયત,ખુમારી,…

સોરઠની સોડમ ૩૧. ત્રાઠી હયણી (ભાગ ૪)

ડો. દિનેશ વૈષ્ણવ આ વાતના પે’લા ભાગ ૧, ભાગ ૨ અને ભાગ ૩ એમ ત્રણ ભાગ વે.ગુ.માં પ્રકાશીત થયેલ છે. આ ભાગ ૪ પે’લા ત્રણ ભાગના અનુસંધાને છે એટલે જો ઈ ન વાંચ્યા હોય તો ઈ પે’લાં વાંચજો જેથી આ…