શ્વાસમાં વાગે શંખ : પ્રાપ્તિની ઝંખનાનું કાવ્ય

ડો.દર્શના ધોળકિયાના અલગ અલગ વિવેચન નિબંધો વેબ ગુર્જરી પર શરૂઆતથી જ પ્રકાશિત થતા આવ્યા છે. છેલ્લે તેમનાં પુસ્તક ‘અસંગ લીલા પુરુષ‘માં  રામનાં વ્યક્તિત્વનાં વિવિધ પાસાંઓનો બહુ જ સહજ અને આત્મીય પરિચય પણ આપણે કર્યો . હવે તેમનાં એક અન્ય પુસ્તક…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : વાસી ફૂલ વંટોળ – ધકેલ્યું જઇ પડે બાગની બહાર

આંધળી માનો કાગળ અમૃત ભરેલું અંતર જેનું, સાગર જેવડું સત,પૂનમચંદના પાનિયા આગળ, ડોશી લખાવતી ખત,ગગો એનો મુંબઈ ગામે,ગિગુભાઈ નાગજી નામે. લખ્ય કે માડી! પાંચ વરસમાં પહોંચી નથી એક પાઈ.કાગળની એક ચબરખી પણ, મને મળી નથી ભાઈ !સમાચાર સાંભળી તારા;રોવું મારે…

સમયચક્ર : ભારતમાં તમાકુનું આગમન અને ધુમ્રપાન

સ્ત્રીઓના પ્રમાણમાં પુરુષોને નશીલા પદાર્થોનું ખેંચાણ વધારે જોવા મળે છે. મગજના રસાયણોને ઉતેજિત કરતા અનેક વનસ્પતિજન્ય પદાર્થોમાં તમાકુના છોડનો ધુમાડો શ્વાસમાં ભવાની ટેવ જગતના મોટાભાગના દેશોમાં જોવા મળે છે. જોકે તમાકુના છોડમાં રહેલા માદક પદાર્થની શોધને ચાર થી પાંચ હજાર…

મારું વાર્તાઘર : ડુચ્ચો

રજનીકુમાર પંડયા ક્યાં ખોઈ નાખી’? લલિતે સહેજ તપીને પૂછ્યું. ‘એમ ખોવાય કેમ ? મેં તને કહ્યું નહોતું કે બરાબર સંભાળીને રાખજે ?’          હાંફળીફાંફળી થઈને નિર્મળા પર્સ ફંફોસવા માંડી. સીટી બસની ટિકિટો, દૂધનું કૂપન, મોટી બેનનું પોસ્ટકાર્ડ, દવાના બિલ, કેટકેટલું…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૨.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ દશેરાને દિવસે ઘાશીરામ પોતાના માળ ઉપર બેસીને ત્યાંથી બારણા આગળ બાજીગરની રમત થતી હતી તે જોતો હતો. તે બાજીગરે હસ્તક્રિયા તથા બીજાને ઠગવાના તરેહતરેહના ખેલ કીધા. તેમાં એક છુરીનું પાનું નવ તસુ લાંબુ તથા પોણો તસુ પોહોળું…

બંદિશ એક રૂપ અનેક (૭૧) : મરાઠી ગીત “घेई छंद मकरंद”

નીતિન વ્યાસ આ શ્રેણી માં આજે માણીયે મરાઠી નાટ્ય સંગીત ની એક લોકપ્રિય બંદિશ, ” घेई छंद, मकरंद, प्रिय हा मिलिंद”. સાલ ૧૯૬૭ અને નાટક “”कट्यार काळजात घुसली”. – કાળજે ઘુસી કટાર; આ મૂળ મરાઠી પદ ની શબ્દ રચના: घेई…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો : (૮) રામલાલ

પીયૂષ મ. પંડ્યા આ લેખમાળાનો હેતુ આપણે વાદકો, એરેન્જર્સ અને સહાયક સંગીતકારો વિશે માહીતિ વહેંચવાનો છે. આવા કલાકારોએ પોતપોતાનો કસબ પાથરીને ફિલ્મી સંગીતને જાનદાર બનાવ્યું છે. મહદઅંશે એ પૈકીના મોટા ભાગના બિલકુલ અજાણ્યા જ રહ્યા છે. એ રીતે જોતાં અહીં…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૨

ભગવાન થાવરાણી અમજદ ઈસ્લામ અમજદ ઉર્દૂ સાહિત્યનું બહુમુખી વ્યક્તિત્વ છે. એમનો એક શેર જુઓ : ઉસ કે લહજે મેં બર્ફ થી લેકિનછૂ કે દેખા તો હાથ જલને લગે એમની નીચેના પંક્તિઓ એક નઝ્મનો હિસ્સો છે જેને એક લોકપ્રિય પાકિસ્તાની ટી…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ૧૮) હિંમતો

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક    અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.  …

સાયન્સ ફેર : વીસમી સદીના આ ખૂની કાતિલોને આપણે વિજ્ઞાનના જોરે કાબૂ કર્યા છે.

જ્વલંત નાયક છેલ્લા મહિનાઓથી એક પ્રકારની નેગેટીવીટીએ આપણને સહુને બાનમાં લીધા છે. કોરોના જેવી વિશ્વવ્યાપી આફતમાં આવું વાતાવરણ સર્જાય એ સ્વાભાવિક છે. આફત સમયે અતિશય ડરી જવું-પેનિક થઇ જવું કે પછી સાવ બેફીકર થઈને આફતને અવગણતા રહેવું, એ બે ય…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. : કલાનગરી વિએના

દર્શા કિકાણી (૨૭ જૂન ૨૦૧૯) પ્રાગથી વિએનાનું અંતર ૨૯૨ કી.મિ.નું છે અને આ અંતર કાપતા અહીં ૩.૩૦ કલાક થાય છે. વિએના શહેર ઓસ્ટ્રિયા (AUSTRIA)  દેશની રાજધાનીનું શહેર છે. રિપબ્લિક ઓફ ઓસ્ટ્રિયા અથવા ટૂંકમાં ઓસ્ટ્રિયા તરીકે જાણીતો આ દેશ આલ્પ્સની તળેટીમાં…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૯ : કચ્છ અને અન્ય રજવાડાંઓમાં જનતાના સંઘર્ષ

દીપક ધોળકિયા આમ તો દેશી રજવાડાંઓમાં આઝાદીનો પવન ૧૯૨૦ના અસહકાર આંદોલન પછી જ ફુંકાવા લાગ્યો હતો અને અનેક રાજ્યોમાં લોકોની લોકશાહી આકાંક્ષાઓ જાગી ઊઠી હતી. સૌરાષ્ટ્રમાં રાજકીય પરિષદની સ્થાપના સાથે પ્રજાકીય અવાજ બુલંદ થવા લાગ્યો હતો. પરંતુ કચ્છમાં નિરક્ષરતાનું પ્રમાણ…

ફિર દેખો યારોં : ઔર દુઆ દે કે પરેશાન સી હો જાતી હૂં

બીરેન કોઠારી કોવિડની અભૂતપૂર્વ અને વિશ્વવ્યાપી કટોકટીને લઈને ઘોષિત કરાયેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી લૉકડાઉનની અનેકો પર વિપરીત અસર થઈ. અનેક કરુણાંતિકાઓ પ્રકાશમાં આવી. વિસ્થાપિત શ્રમિકોની સમસ્યા આ બધામાં સૌથી પ્રગટ અને અણધારી હતી એમ કહી શકાય. અલબત્ત, તાજેતરમાં અગ્રણી દૈનિક ‘ઈન્‍ડિયન એક્સપ્રેસ’…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. : પ્રાગ દર્શન અને હીટ-વેવ

દર્શા કિકાણી (૨૬ જૂન ૨૦૧૯) પ્રાગની હોટલ બહુ સરસ ન હતી. અમને મેઈન બિલ્ડીંગની પાછળ આવેલા વધારાના (ANNEXE) બિલ્ડીંગમાં રૂમો આપી હતી. વળી સવારથી જ ગરમી બહુ લાગતી હતી. આખા યુરોપને ઘેરી વળેલું કહેવાતું હીટ-વેવ (HEAT WAVE) એની અસર ફેલાવી…

શબ્દસંગ : જીવન એ જ સાધના

નિરુપમ છાયા              સંભવામિ યુગે યુગે એ ગીતાવચનની જગતમાં પુષ્ટિ થતી જ રહી છે. વિવિધ યુગમાં જન્મ લેતાં આવાં દિવ્ય વ્યક્તિત્વનો પ્રભાવ સમસ્ત સૃષ્ટિને, માનવને જગતને પ્રભાવિત કરે છે એટલે એ યુગપુરુષ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ યુગ પુરુષો એકલા નથી…

વલદાની વાસરિકા : (૮૬) શ્રી સુરેશભાઈ જાની દ્વારા અનુવાદિત ‘વર્તમાનમાં જીવન’ ઉપર પ્રતિભાવ

વલીભાઈ મુસા એખાર્ટ ટોલ (Eckhart Tolle)નું નામ જ ‘વર્તમાનમાં જીવન’ (The Power of Now) ના વાંચનથી પ્રથમવાર જાણ્યું, એટલે તેમનું અન્ય સાહિત્ય વાંચ્યું હોવાનો કોઈ સવાલ ઊભો થતો નથી. મારા માટે તો તેમની કૃતિ પહેલી જ છે અને તેમાંય પ્રથમ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૫) – ઢોલક (૧૯૫૧)

બીરેન કોઠારી એમ લાગે છે કે ટાઈટલ મ્યુઝીકનો પ્રકાર હિન્દી ફિલ્મોમાં ક્રમબદ્ધ રીતે અને સ્વતંત્રપણે વિકસતો ગયો છે. ઘણા બધા ટાઈટલ મ્યુઝીકમાં જે તે ફિલ્મનાં ગીતોની ધૂન આમેજ કરી લેવામાં આવી હોય, અને એ આખી ટ્રેક એક સ્વતંત્ર ‘થીમ મ્યુઝીક’ તરીકે…

સમયચક્ર : નાગરવેલનું પાન અને પાન ખાવાની ભારતીય પરંપરા

આમ તો દૈનિકજીવનમાં ભારતીય પ્રજા જુદી જુદી વનસ્પતિના પાંદડાંનો ખોરાક અથવા ઔષધ તરીકે ઉપયોગ કરે છે. તેમ છતાં નાગરવેલ એક એવી વંનસ્પતિ છે જેનું પાન ખોરાક તરીકે નહીં પણ શોખ અને ખોરાકને પચાવવાના સામાન્ય ઔષધ તરીકે ખવાતું હોવાં છતાં તેને…

ત્રણ કાવ્યો

શ્રી યોગેશ જોષી ગુજરાતી સાહિત્યના ઉત્તમ કવિ, ટૂંકી વાર્તા લખનાર, નવલકથાકાર અને સંપાદક છે. તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના મુખપત્ર ‘પરબ’ના સંપાદક છે.તેમનું સાહિત્ય વિપુલ અને વૈવિધ્યસભર છે. એમનામાં સર્જકતાનો સતત વેગ અને સાતત્ય જોવા મળે છે. એમની પ્રત્યેક સ્વરૂપની કોઈ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૧.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ એક વોહોરો મણિયારની ચીજો તથા કેટલીક ચોપડીઓ વગેરે સામાન એક ટોપલામાં ભરી વેચવા સારુ ફરતો હતો. તેને કોટવાલે ચાવડી ઉપર જતાં રસ્તામાં દીઠાથી બોલાવીને તેનો સામાન જોવા માંડ્યો. તે વખત વેાહોરાએ એક ચો૫ડી ઉઘાડી કોટવાલને કહ્યું. વો૦—…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક – ૫

હેંમંત કુમાર – ૧૯૬૦ પછી – હિંદી ફિલ્મોમાં સંગીતકારની ભૂમિકામાં  – યા દિલકી સુનો….યા મુઝકો કુછ કહને દો એન. વેન્કટરામન અનુવાદ – અશોક વૈષ્ણવ ૧૯૬૦ સુધીમાં હેમંત કુમાર સંગીતકાર તરીકે પોતાનું સ્થાન જરૂર બનાવી શક્યા હતા, પરંતુ હિંદી ફિલ્મ જગતનાં…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : હેમંત કુમારના સ્વરના હિપ્નોટિક જાદુની અસરમાં કોરસના સાગરમાં સેલારા લેતું ગીત : दो बोल तेरे मीठे मीठे

રજનીકુમાર પંડ્યા મને સૌ ગાયકો ગમે છે પણ વધુ ગમતા બે જણ- પહેલા તલત મહેમૂદ અને પછી હેમંતકુમાર. જયારે જ્યારે આ બે જણને અન્યાય થતો જોઉં છું ત્યારે મારી આંતરડી કકળી ઉઠે છે. જાણે કે કોઇએ મારા હૃદય પર બ્લેડનો…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૧

ભગવાન થાવરાણી કોમેડિયન રાજેન્દ્રનાથ ફિલ્મોમાં એમની ઉટપટાંગ જોકર જેવી સ્થૂળ હરકતો માટે મશહૂર હતા. અજબ વાત એ કે પોતાની અંગત જિંદગીમાં એ બેહદ ગંભીર પ્રકૃતિના માણસ હતા. એમને જોવાવાળા કહે છે કે ફિલ્મોના સેટ પર ફુરસદના સમયમાં એ કોઈક શાંત…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : કરોશી

જગદીશ પટેલ જાપાન,કોરીઆ, તાઇવાન અને હોંગકોંગમાં વધુ પડતા કામને કારણે કામદારોના આરોગ્ય – શારીરીક અને માનસિક – પર થતી અસરો “કરોશી” તરીકે ઓળખાય છે. આ દેશોમાં એ વ્યવસાયિક રોગ તરીકે સ્વિક્રુત થયો છે અને તે માટે પીડિતો વળતરનો દાવો કરી…

ખેતીમાં “જૈવ જગત” નું અમૂલું યોગદાન

હીરજી ભીંગરાડિયા મારે વાત કરવી છે 1950-60 ના સમયગાળા આસપાસની-મારી સાંભરણ્યની. તે વખતે ગામડું એ એક સ્વાવલંબી એકમ હતું. તેનો ખેતી જ મુખ્ય ઉદ્યોગ હતો. ખેતીની જ પેદાશમાંથી પાકો માલ બનાવનારા-કપાસ લોઢવાના ચરખા-જીન, કાપડ વણવાની હાથશાળો, કોલ્હુ, તેલઘાણી વગેરે ગ્રામોદ્યોગો…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. મીઠાની ખાણ અને પ્રવાસીઓનું પ્રિય પ્રાગ

દર્શા કિકાણી (૨૫ જૂન ૨૦૧૯) સવારનો નાસ્તો પતાવી કંઈક નારાજગી સાથે અમે બસમાં બેઠાં. આજે ક્રેકોથી પ્રાગનો (PRAGUE) પ્રવાસ કરવાનો પ્લાન છે. બંને શહેરો વચ્ચે લગભગ ૫૩૫ કી.મિ.નું અંતર છે. આટલું અંતર કાપતાં અહીં સાડા પાંચ કલાકનો સમય લાગે. પણ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૮: દેશી રાજ્યોમાં પ્રજાકીય આંદોલનો (૧)

રાજકોટ સત્યાગ્રહની નિષ્ફળતા દીપક ધોળકિયા હરિપુરા અધિવેશનમાં કોંગ્રેસે દેશી રાજ્યોમાં પ્રજાકીય આંદોલનોને ઉત્તેજન આપવાનો નિર્ણય કર્યો. જો કે, દેશી રાજ્યોનાં પ્રજાકીય સંગઠનોને ‘કોંગ્રેસ’ નામ આપવું કે નહીં તે વિશે અવઢવ હતી. અંતે કોંગ્રેસને એનાથી દૂર રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો. આમ છતાં,…

ફિર દેખો યારોં : જેણે મૂકી લાજ, એમનું ઘણું મોટું રાજ

બીરેન કોઠારી ‘હું પ્રચંડ આંચકો અને વેદના અનુભવું છું. આ દેશની પ્રત્યેક મહિલા, પુરુષ અને દરેક સંવેદનશીલ વ્યક્તિની હું દિલથી માફી માગું છું…મને પ્રચંડ આંચકો લાગ્યો છે અને હું માત્ર એટલું જ કહી શકું એમ છું કે તેના વતી હું…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૮

– ચિરાગ પટેલ उ.७.४.७ (१०९०)उंभे यदिन्द्र रोदसी आपप्राथोषा इव। महान्तं त्वा महीनाँ सम्राजं चर्षणीनाम्।देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत्॥ (मांधाता यौवनाश्व) હે ઇન્દ્ર! ઉષા જેમ દ્યુલોક અને ભૂલોકને પ્રકાશથી ભરી દે છે, તેમ આપ પણ બંનેને ભરી દો છો. આપ મહાનતાથી યુક્ત, મનુષ્યોના…

ચેલેન્‍જ.edu : અલ્પજીવી સામાજિક સંસ્થાઓ

રણછોડ શાહ આ તરંગી જિંદગાનીનો હતો એ પણ નશો;ખુદ રહી તરસ્યા, હમેશાં અન્યને પાતા રહ્યા !કોઈ સાચી પ્યાસ લઈ આવ્યું ન અમને ઢૂંઢતું,જામની માફક અમે તો નિત્ય છલકાતા રહ્યા !                                                                              – શેખાદમ આબુવાલા સનાતન સંસ્થાનું રહસ્ય એવું તંત્ર ગોઠવો…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. ક્રેકો, યુરોપનું સંસ્કૃતિ-ધામ

દર્શા કિકાણી (૨૪ જૂન ૨૦૧૯) આજે અમે વોર્સોથી પોલેન્ડની જૂની રાજધાની ક્રેકો( KRAKOW) જવાનાં હતાં. ક્રેકો  દક્ષિણ પોલેન્ડની સરહદ નજીક આવેલું છે. બંને શહેર વચ્ચે લગભગ ૩૦૦ કી.મિ.નું અંતર છે, એટલે રોજ કરતાં ટૂંકો રસ્તો આજે કાપવાનો હતો. નાસ્તો કરીને…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : જાસૂસ કે ચુગલીખોર?

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) જાસૂસ કે ચુગલીખોર?   બીરેન કોઠારી “એય, ઈધર આ.”ઈશ્વરલાલે આજુબાજુ જોયું. કોઈ દેખાયું નહીં. નક્કી એ કોટપાટલૂનવાળા…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૫: શતરંજ કે ખિલાડી

ભગવાન થાવરાણી આપણે છેલ્લે ચર્ચી એ જન – અરણ્ય પછી તુર્ત જ આવી એમની પહેલી અને એક રીતે એકમાત્ર હિંદી ફીચર ફિલ્મ શતરંજ કે ખિલાડી. એમની અન્ય હિંદી ફિલ્મ સદ્ગતિ એક ટૂંકી ટેલિ-ફિલ્મ હતી. શતરંજ કે ખિલાડી ૧૯૭૭માં પ્રદર્શિત થઈ.…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૩૬ – ભમલાથી ધર્મરાજિકા તરફ : શાંતિની શોધમાં

પૂર્વી મોદી મલકાણ ભમલાથી નીકળી ફરી એજ આડીઅવળી, વાંકીચૂકી અને ઉબડખાબડ કેડીઓ પરથી પસાર થતાં અમે ધર્મરાજિકા તરફ નીકળી રહ્યાં હતાં તે સમયે અમારી સાથે કાબુલ પણ ચાલી રહી હતી…અમારી સફરમાં અમે તો કાબુલને પાછળ છોડી દેવાનાં હતાં, પણ કાબુલ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કયા ગુજરાતી ફોટો આર્ટિસ્ટને સુભાષબાબુ વિયેનામાં મળવા ગયેલા?

– રજનીકુમાર પંડ્યા વિયેના શહેરની એક ઠંડી બરફ જેવી ગલી. સાલ ૧૯૩૫ની. મહિનો નવેમ્બર. હતી તો બપોર, પણ બાળી નાખે એવી નહીં, થિજાવી દે તેવી ઠંડી. જુનવાણી બાંધણીના મકાનની ત્રીજા માળની બારી પાસે જગન મહેતા નામના ગુજરાતી જુવાન દર્દીએ પોતાનું…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : નાથજીના ચિંતનમાં રેશનાલિઝમ

કિશોરચંદ્ર ઠાકર  મેં મારા એક લેખમાં ચમત્કાર અને અંધશ્રદ્ધાના વિરોધ બાબતે સ્વામી આનંદને ટાંક્યાં હતા. સ્વામીની  વાત એટલી બધી તર્કબદ્ધ હતી કે- કોઈ સાધુ આવી( રેશનલ) વાત કરી શકે- તે બાબતે એક રેશનાલિસ્ટ મિત્રે આશ્ચર્ય વ્યકત કરેલું.  હકીકત એ છે…

સમયચક્ર : એક એવું ઘાસ જેણે વિશ્વની ભૂખ મટાડી

માનવ પ્રજાતિના વિકાસમાં અગ્નિ, ચક્ર અને ખેતીની શોધ અતિ મહત્વની ગણાય છે. ખેતીની શોધ આપણા આદિ પૂર્વજો દ્વારા થઈ છે. જેનો કોઈ ચોક્કસ કાળક્રમ નથી. પરંતુ હજારો વર્ષો પહેલાં થયેલી બીજની શોધો અને સંવર્ધન થકી આજે વિવિધ અનાજ જગતમાં અસ્તિત્વ…

‘એક અધૂરું કથન’

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ ‘એક અધૂરું કથન’ માં એક વટવૃક્ષની કથા છે,જેનું કલેજું કરવતથી કપાઈ જાય છે. નીલમબેન દોશી લિખીત એકાંકી નાટકઃ ‘એક અધૂરો ઈન્ટરવ્યુ’ના આધારે ૨૦૧૧માં લખેલ આ રચના ફરી મઠારીને પ્રસ્તૂત છે. મૂળ નાટકમાં એક નવયુવાન પત્રકારને પહેલો ઈન્ટરવ્યુ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૦.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામને એક મુસાફરે આગ્રા શહેર શી રીતે વસ્યું તે તથા તેની હકીકત કહી. તેણે કહ્યું કે દિલ્લીના પાદશાહ અકબરને થયલા સઘળા છોકરા ન્હાનપણમાં જ મરણ પામ્યા; તે ઉપરથી અજમેરમાં મીર માઈઊનુદીન ચિસ્તીની દરગાહ છે તેનાં દર્શન કરવા…

શૈલેન્દ્રનાં ગીતોની શંકર(જયકિશન)ની સંગીત રચનાઓ – ૧૯૫૪

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ શંકર (સિંઘ રઘુવંશી) – જન્મ ૨૫-૧૦-૧૯૨૨ – અવસાન ૨૪-૪ -૧૯૮૭ – સંકરજયકિશની સંગીત દિગ્દર્શક જોડીમાં, તેમના સાથીદાર જયકિશન કરતાં, થોડા ગંભીર પ્રકૃતિની વ્યક્તિ હોવાની છાપ છે. પરંતુ ખુબીની વાત એ રહી કે તેમની સહકારકિર્દીના…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૦

ભગવાન થાવરાણી ઉર્દૂ શાયરોના નામો બાબતે એક રસપ્રદ બાબત એ કે માત્ર નામ પરથી તમે કોઈ શાયરના મઝહબની કલ્પના ન કરી શકો ! એ યોગ્ય પણ છે. કવિતાને ધર્મ સાથે લેવા-દેવા પણ શી ? જૂઓ : અર્શ મલસિયાની હિંદૂ છે…

ફિલ્મીગીતોમાં ‘આજકલ’

નિરંજન મહેતા આજકલ એટલે હાલમાં, હમણાં. આને આવરી લેતા કેટલાક ગીતોનો આનંદ આ લેખ દ્વારા કરશો. ૧૯૫૮ની ફિલ્મ ‘સિતારો સે આગે’મા ગીત છે आज कल परसों में खिले जब सरसों विदेशी प[पिया आ जाना भूल न जाना આ નૃત્યગીતના કલાકાર…

સાયન્સ ફેર : અંધાપો દૂર કરવા આવી રહી છે ‘બાયોનિક આય’

જ્વલંત નાયક બે-ત્રણ મહિના પહેલા મીડિયામાં રોજેરોજ પબ્લિશ થતા કોરોના કેસીસના વધતા આંકડા જોઈને આપણે પેનિક થઇ જતા હતા. આખો દિવસ એ વિષે ચર્ચાઓ કરતા. ત્યાર પછી ધીરે ધીરે ટેવાઈ ગયા. આજે પરિસ્થિતિ એ છે કે મીડિયામાં પબ્લિશ થતા કોરોના…

ફરી કુદરતના ખોળે : કીડી નાની,પણ મસમોટો રૂઆબ

જગત કીનખાબવાલા *કીડીનું એક દર, એટલે કે રાફડો કેટલો મોટો કલ્પી શકો છો?* દુનિયામાં જુદી જુદી જગ્યાએ કીડીના મોટા રાફડા શોધાયા છે અને તેનો અભ્યાસ થયો છે. *જાપાનમાં એક જ વિશાળ રાફડામાં ૩૦ કરોડ ૬૦ લાખ થી પણ વધારે કીડીઓ…

વિજ્ઞાન જગત : ઝાંખા તારા ખરેખર ઝાંખા હોય છે ?

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૩-૦૮- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. વોર્સો, આબેહૂબ જીર્ણોદ્ધાર

દર્શા કિકાણી (૨૩ જૂન ૨૦૧૯) સવારે વહેલાં જ નાસ્તો કરી અમે બર્લિનથી વોર્સો (WARSAW) (પોલેન્ડ) જવા નીકળ્યાં. આ બંને શહેરો વચ્ચેનું રોડથી અંતર ૫૭૫ કી.મિ. છે. રસ્તા અને વાહનો સારા હોવાથી અમે પાંચ કલાકમાં બર્લિનથી વોર્સો આવી પહોંચ્યાં. બંને દેશના…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૭: મુસ્લિમ લીગનાં મનામણાં, હરિપુરાનું અધિવેશન અને સહજાનંદ સ્વામી

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૭માં પ્રાંતોમાં સરકારો બની ગયા પછી પણ મુસ્લિમ લીગને સમજાવવાના કોંગ્રેસના પ્રયાસો ચાલુ રહ્યા. જિન્ના સાથે ગાંધીજી, જવાહરલાલ અને બીજા કોંગ્રેસી નેતાઓનો પત્ર વ્યવહાર ચાલુ રહ્યો. ૧૯૩૮ની ૩જી માર્ચે જિન્નાએ ગાંધીજીને પત્ર લખીને કહ્યું કે “અમે માનીએ છીએ…

ફિર દેખો યારોં : આપણે એને સાચવી જાણીએ, આપણને સાચવતી એ

બીરેન કોઠારી પ્રાદેશિક ભાષાના માધ્યમવાળી કોઈ શાળા બંધ થાય એ હવે સમાચાર નથી રહ્યા. આમ છતાં, તાજેતરમાં આવા એક સમાચાર ધ્યાન ખેંચનારા બની રહ્યા. એ મુજબ, અમદાવાદના મણિનગર વિસ્તારમાં આવેલી તમિલ માધ્યમ ધરાવતી એક માત્ર શાળાને બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં…

(૮૮) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૪ (આંશિક ભાગ – ૧)

મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) હર એક બાત પે કહતે હો તુમ કિ તૂ ક્યા હૈ (શેર ૧ થી ૨) પ્રસ્તાવના : જગમશહૂર ગ઼ાલિબની અનેક ગ઼ઝલો પૈકીની આ ગ઼ઝલ સંપૂર્ણત: શ્રેષ્ઠ તો છે જ, પણ તેના મત્લા (પહેલા)…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..ઇન્ટરલેકનથી બર્લિન કે મૂડીવાદથી સામ્યવાદ?

દર્શા કિકાણી (૨૨ જૂન ૨૦૧૯) આજે પાછાં ઝુરીક જવાનું હતું. સ્વિત્ઝરલેન્ડની ટુરની સમાપ્તિ અને ઈસ્ટ યુરોપની ટુરનો આરંભ થવાનો હતો. મોટા ભાગનાં મિત્રો ઈસ્ટ યુરોપની ટુરમાં જોડાવાનાં હતાં. વળી નવું ગ્રુપ પણ સામેલ થવાનું હતું. કલાકનો સમય હતો એટલે નાસ્તો…

શબ્દસંગ : ગરવી કચ્છી ભાષા: એક પરિચય

-નિરુપમ છાયા                   ભારતના પશ્ચિમ ભાગે આવેલ ગુજરાતના પણ પશ્ચિમે આવેલ, એક પ્રદેશ એટલે કચ્છ. મરૂ (રણ), મેરુ(પહાડો) અને મેરામણ (મહાસાગર)  જેવા બહુખ્યાત શબ્દોનો ઉપયોગ એના પરિચયયમાં બહુ સામાન્ય  થઇ ગયો છે. આ પ્રદેશનો પરિચય આપવા  અલગથી  જ લખવું પડે.…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૪) – રંગોલી (૧૯૬૨)

બીરેન કોઠારી ફિલ્મનાં ગીતો સાંભળવાનો એક માત્ર સ્રોત રેડિયો હતો અને ત્યાર પછી ધીમે ધીમે કેસેટ પ્લેયર ચલણી બનવા લાગ્યાં એ સમયની વાત. હજી પ્રિરેકોર્ડેડ કેસેટો પણ મર્યાદિત પ્રમાણમાં ઉપબધ હતી. શોખીનો જાતે પસંદ કરીને વિવિધ ગીતોની કેસેટ રેકોર્ડ કરાવતા.…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : માતૃભક્ત મન્જિરો (૨)

સુરેશ જાની મન્જિરો અમેરિકા પાછો ફર્યો, ત્યારે અમેરિકા એક ચેપી રોગમાં ઘેરાયેલું હતું; અને મન્જિરોને પણ એ રોગે ઘેરી લીધો. કયો હતો એ રોગ? એનું નામ હતું ‘ગોલ્ડ ફીવર’ – સોનેરી તાવ! ‘કેલિફોર્નિયામાં સોનું મળ્યું છે.’ – એ સમાચારે ઘણા…

મંજૂષા – ૩૯ :: કુટુંબ: ઇશ્વરની સૌથી ઉત્તમ કલાકૃતિ

વીનેશ અંતાણી કુટુંબ શબ્દ છે બહુ નાનો, પરંતુ એના અર્થ અપાર છે. દરેક વ્યક્તિને એના પરિવારમાં થયેલા અનુભવ પ્રમાણે એના અર્થ બદલાતા રહેશે. તેમ છત‍ાં કુટુંબનો અર્થ સમજાવવાની કોશિશ કરતી દરેક વ્યક્તિ માટે એક વાત સામાન્ય જ રહેશે કે એનું…

સમયચક્ર : ગાંધીજી, આવનારી પેઢીના રોલમોડેલ

માવજી મહેશ્વરી આ લખવા બેઠો છું ત્યારે મેં જ્યાં એકડો ઘૂંટ્યો તે ભોજાય ગામનું બાલમંદીર યાદ આવે છે. એ વખતે  મને ખબર ન્હોતી કે બધા છોકરા અંદર અને હું એક જ બહાર શા માટે બેઠો છું. બાલમંદીરની બહારની લોબીમાં લાકડાના…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : માતૃભક્ત મન્જિરો (૧)

સુરેશ જાની ત્રીજા દિવસે માછલીઓનું એક મોટું ટોળું હાથવગું થયું હતું. ઘણી બધી માછલીઓ પકડી શકાશે; અને દુઃખના દાડા ફરી નહીં જોવા પડે; એવી આશા બંધાઈ હતી. પણ કરમ બે ડગલાં આગળ હતું.  એકાએક દરિયાઈ વાવાઝોડું ધસી આવ્યું. અને મન્જિરોની…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૯.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામને કીમિયાનો છંદ ઘણો હતો, તેથી કરીને કોઇ પણ કીમિયાગર અથવા રસાયન શાસ્ત્ર જાણનાર વૈદ અથવા ઓલીઆની બાતમી માલુમ પડતી તો તેની પાસે પોતે જતો ને તેએાને પોતાને ઘેર પણ બોલાવતો, ને તે એની પાસે તરેહ તરેહના…