આપણે કેટલા પ્રાચીન ? – ૧

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા વર્ષ ૨૦૦૧ની ૨૬ જાન્યુઆરીએ કચ્છ અને ગુજરાતને ધમરોળી નાખનાર ભૂકંપ પછી ભારતના ધર્મ અને સંસ્કૃતિના વિદેશી પ્રશંસક ફ્રાંસકૉય ગોઈતરે પોતાના સુંદર લેખમાં  આ પ્રમાણે લખ્યું હતું : “અસંખ્ય લોકોનાં મૃત્યુ સર્જનાર ભયાનક ધરતીકંપ પછી આજે ભારતમાં ગમગીની…

સમયચક્ર :: INTERNET – આધુનિક જગતનું ચાલક બળ

વિજ્ઞાનીઓ જે રીતે નવી નવી શોધો જગત સમક્ષ મુકી રહ્યા છે તે જોતાં આવનારા સમયમાં જીવન મુલ્યો સમૂળગાં જ બદલાઈ જાય તો નવાઈ નહીં. આજની ટેકનીક જેના ઉપર ચાલી રહી છે તે છે INTERNET. નોકરીની અરજી કરવાથી માંડીને ઉપગ્રહોને પૃથ્વીની…

ઊંઘ

પાર્થ નાણાવટી “હજુ દોઢ કલાક બાકી છે.” સવારના સાડા ચારના સમયને જોતા ધરમસીએ મનોમન વિચાર્યું. ફેક્ટરીનાં દુધિયા રંગની લાઈટોનો ચળકાટ અને રોજ સવારે સાડા છએ ડિલિવરી માટે આવતી ટ્રકો માટે પેકિંગ તૈયાર રાખવું, એના ચલણ, રસીદો ને એવી બધી દોડધામ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૭.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ એક દિવસે ઘાશીરામ પર્વતી તરફથી સમીસાંઝની વખતે આવતો હતો. ત્યાં તળાવ, ઉપર ઘણા લોકો એકઠા થઈને આસમાન તરફ જોતા નજરે પડ્યા. તે વખતે શું છે એવું પૂછવા ઉપરથી પુછડીઓ તારો ઉગેલો છે, એવા કેટલાક લોકોએ જવાબ દીધો.…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૭

ભગવાન થાવરાણી ક્યારેક વિચારીએ કે કેવા – કેવા સાવ અજાણ્યા નામોએ કેવા અદ્ભૂત શેરો રચ્યા તો અવાક થઈ જવાય !  દિક્ષીત દનકૌરી ! બહુ ઓછા લોકોએ એમનું નામ પણ સાંભળ્યું હશે ! એ પાછી સાવ અલગ વાત કે કેટલાક કવિઓને…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : … મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક – ૬ : ભાગ – ૨

હમ ચાહેં ન ચાહેં, હમરાહી બના દેતી હૈ હમ કો જીવનકી રાહેં એન. વેન્કટરામન અનુવાદ / સંવર્ધિત સંકલન – અશોક વૈષ્ણવ હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિની લેખમાળા ‘મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે’માં ‘હેંમંત કુમાર – ‘અન્ય’ સંગીતકારો માટે, માઈક્રોફોનની સામે, ગાયકની ભૂમિકામાં’…

‘નદી’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૧)

નિરંજન મહેતા અગાઉની ફિલ્મોમાં હોડીમાં સફર કરતાં કે નદીકિનારે બેસીને નદીને લગતાં ગીતો જોવા મળે છે. ગીતો તો અનેક છે જેમાંથી થોડાકની આ લેખમાં નોંધ લીધે છે અને થોડા અન્ય ગીતોનો પછીના લેખમાં સમાવેશ કરાશે. સૌ પ્રથમ ૮૪ વર્ષ પહેલા…

વિજ્ઞાન જગત : દુનિયામાં કેટલાંક સત્યો પ્રત્યે અજ્ઞાન પ્રવર્તે છે ?

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર: ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૧૫-૦૩- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ૧૯) સાહેબ, સલામ !

                                                જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૪: સુભાષબાબુ વિરુદ્ધ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૯ની ૨૬મી જૂને મુંબઈમાં AICCની મીટિંગ મળી. એમાં ઠરાવ કરવામાં આવ્યો કે કોઈ પણ કોંગ્રેસ કાર્યકર પ્રાંતિક કોંગ્રેસ સમિતિની મંજૂરી વિના વ્યક્તિગત રીતે સત્યાગ્રહ નહીં કરી શકે. ઑલ ઇંડિયા કિસાન સંઘના નેતા સ્વામી સહજાનંદ સરસ્વતીએ આની સામે સખત…

ફિર દેખો યારોં : નૈતિકતાને બહાને નિયંત્રણ

બીરેન કોઠારી સ્વતંત્રતા મેળવવી અઘરી છે, તેને ટકાવવી ઓર અઘરી છે, પણ સૌથી વધુ અઘરું હોય તો તેને જીરવવાનું. આ સ્વતંત્રતા ચાહે વાણીની હોય, અભિવ્યક્તિની હોય કે પછી શાસનની યા અન્ય કોઈ પણ હોય. આપણા દેશથી બહેતર અનુભવી આ બાબતે…

બાળવાર્તાઓ : ૨૨ – ચાલો, રોહન-મેધાના બગીચામાં

પુષ્પા અંતાણી ઉનાળાના દિવસો હતા. બપોર નમવા આવ્યો હતો. રોહન એના ઘરની પાછળ આંગણામાં બનાવેલા બગીચામાં રમતો હતો. એ દોડતો ઘરમાં આવ્યો. મમ્મીને કહ્યું: ‘મમ્મી, ચાલ બગીચામાં, મારે છોડવાંને પાણી પાવું છે.’ મમ્મી કહે: ‘બેટા, સોસાયટીનો બોર બગડી ગયો છે…

શબ્દસંગ : ભક્ત કવયિત્રી રતનબાઈનાં કચ્છી પદોનું અનુસર્જન

નિરુપમ છાયા માનવ માનવ વચ્ચેનો વ્યવહાર ભાષાને કારણે સ્પષ્ટ અને સરળ બનવાને કારણે મનુષ્યની ઝડપી  પ્રગતિ થઇ સાથે સાથે  સુવ્યવસ્થિત જીવનને પરિણામે માનવસંસ્કૃતિ તરીકે ઓળખાતી બાબત પણ અસ્તિત્વમાં આવી એમ કહેવું અનુચિત નહીં ગણાય. વળી ભાષા સાથે ભાવોની અભિવ્યક્તિ માટે…

વ્યંગ્ય કવન : (૫૪) – રોટી ઝુરાપો

રક્ષા શુક્લ મારી રગરગમાં રોટી ઝુરાપો.કહે ઘઉંની એ હોય, વળી ગોળગોળ હોય,કોઈ એકાદી ઝાંખી તો આપો ! માંડ ફુલાવી છાતી ખોંખારી કહયું, ‘પ્રિયે, રોટી કરવાનું તને ફાવે ?’તારા સુંદરતમ હાથ વડે વેલણ જો પકડે તું, સોને આ ભાયડો મઢાવે.બ્રૂસલીને ટી.વી.માં…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૮ ચારૂલતા

ભગવાન થાવરાણી સત્યજિત રાય કક્ષાના સંપૂર્ણ સર્જક ( AUTEUR ) ની ફિલ્મોનું ઘનિષ્ઠ અધ્યયન કરતા હોઈએ ત્યારે એક સમસ્યા એ નડે કે એમની કોઈ એક ફિલ્મની આભામાંથી બહાર નીકળી બીજીમાં પ્રવેશ કરીએ એ પહેલાં પૂરતો વિરામ લેવો પડે. નહીંતર એ…

વાર્તામેળો – ૩ – વાર્તા બારમી – ઢાલ – સોનાની કે ચાંદીની ?

પ્રજાપતિ તન્વી પ્રકાશભાઈધોરણ ૮શ્રી એસ જી બ્રહ્મભટ્ટ બધિર વિદ્યાવિહાર, નડિયાદ સંપર્ક : દર્શા કિકાણી : ઈ –મેલ – darsha.rajesh@gmail.com

દિવાળી આવી, આવી ….. અને ગઈ!

દર્શા કિકાણી ૨૦૭૬ની દિવાળી તો આંધીની જેમ આવી અને નવાવર્ષમાં કર્ફ્યુ થઈ સમાઈ ગઈ!  દિવાળી પહેલાંની ખરીદી કરવા લોકો કોરોનાનો મલાજો રાખ્યા વગર બેકાબૂ થઈ બજારમાં ઊમટી પડ્યાં. મહિનાઓથી પોતાના મિત્રો અને સગાં-વહાલાંઓથી દૂર રહેલાં ગુજરાતીઓ એકબીજાને મળવાં અને ભેટવાં…

સમયચક્ર : ‘બાબાણીબોલી’ (પિતૃભાષા) કચ્છી હવે શાસ્ત્રીયતા ઝંખે છે

    કચ્છીભાષા ઇન્ડો-આર્યન ભાષા સમુહની જ છે, જેમાં મોટાભાગની ભારતીય ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ ૧૦,૩૧,૦૦૦ લોકો કચ્છી બોલે છે. કચ્છી, પાકિસ્તાનનાં  સિંધપ્રાંતમાં પણ બોલાય છે અને  સિંધી ભાષા સાથે ઘણું સામ્ય ધરાવે છે.  કચ્છની સ્વતંત્ર એવી કચ્છી…

શ્વાસમાં વાગે શંખ : ‘સ્વ’ સાથેના સંવાદનું કાવ્ય

દર્શના ધોળકિયા બોધ (ગઝલ) ગુજારે જે શિરે તારે જગતનો નાથ તે સહેજે,ગણ્યું જે પ્યારું પ્યારાએ અતિ પ્યારું ગણી લેજે. દુનિયાની જૂઠી વાણી વિશે જો દુઃખ વાસે છે,જરાયે અંતરે આનંદ ના ઓછો થવા દેજે. કચેરી માંહી કાજીનો નથી હિસાબ કોડીનો,જત-કાજી બનીને…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : સંતોષીમાની સુપરહિટ સત્યકથા

રજનીકુમાર પંડ્યા દરવાજો ખોલીને આવનાર માણસ ઓસરીમાં જ બેસે. એને માટે પાણીબાણી આવે. આવનાર માણસ પાર્લાના એસ.વી.રોડ ઉપરથી ઝપાટાબંધ આવતાંજતાં વાહનોને જોયા કરે. એના ઘોંઘાટથી એના કાન છલોછલ ભરાઈ જાય. પછી કંટાળે એટલે મેગેઝિનનાં પાનાં ઉથલાવે. પછી ખૂણામાં જુએ. ત્યાં…

ત્રણ કાવ્યો

ડૉ. અશોક ચાવડા ‘બેદિલ’ (૧) આમ લાગે ન આગ અંદરથી, આમ લાગે ન આગ અંદરથી,કોઈ તો છે સજાગ અંદરથી. હાથ લાગે છતાં ન પકડાતા,છે અરીસામાં દાગ અંદરથી. બ્હારથી એકદમ સલામત છું,માત્ર છે નાસભાગ અંદરથી. દૃશ્ય સઘળાં થઈ ગયાં છે સ્થિર,આ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૬.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘા૦— ફુરસદની વખતે યશેશ્વર નામના શાસ્ત્રી સાથે વેદ વિષેની વાતે કરતો બેઠો હતો. એટલામાં તેને મળવા સારુ પેદ્રુ કરીને એક પાદરી તથા ફિરોજશાહ દસ્તુર એ બે જણ આવ્યા. તે બેઠા પછી નજદીકમાં સૈયદહુસેનુદીન કાજી રહેતા હતા, તેને…

બંદિશ એક રૂપ અનેક – (૭૨) : “What a Wonderful World”

નીતિન વ્યાસ ધરતી નું ગાન :  “કેવી મનોહર દુનિયા”, “कैसी अद्भुत दुनिया है।”, “What a wonderful world….”  What a Wonderful World…I see trees of greenRed roses too……I see them bloomFor me and you……..And I think to myselfWhat a wonderful world…… मै…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો : (૯) વાદ્યવૃંદના બાદશાહો – લોર્ડ્સ

પીયૂષ મ. પંડ્યા હિન્દી ફિલ્મસંગીતના ક્ષેત્રના આરંભથી લઈને લગભગ છ દાયકાઓ સુધી એક કુટુંબ એક યા બીજી રીતે છવાયેલું રહ્યું હોય એવું બન્યું છે. એ છે લોર્ડ કુટુંબ. પાર્શ્વસંગીતના બિલકુલ શરૂઆતના તબક્કામાં કાવસ લોર્ડનું પદાર્પણ થયું. પૂનામાં જન્મેલા કાવસનો સંગીત…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૬

ભગવાન થાવરાણી અગર આપે ગાલિબને વાંચ્યા છે તો મીર – તકી – મીરને વાંચવા એમના કરતાં પણ જરૂરી છે. મીર ગાલિબના પુરોગામી હતા. સ્વયં ગાલિબે એમની શાનમાં લખ્યું હતું :                     …

વ્યાવસાયિક સુરક્ષા, આરોગ્ય અને કાર્યસ્થળ સ્થિતિ સંહિતા, ૨૦૨૦ – વિવેચનાત્મક પરિચય

જગદીશ પટેલ વ્યાવસાયિક સુરક્ષા, આરોગ્ય અને કાર્યસ્થળ સ્થિતિ સંહિતા, ૨૦૨૦  સંસદના સત્રના ૨૩/૦૯/૨૦ ના રોજ, છેલ્લા દિવસે કોઇ ચર્ચા વગર, વિરોધ પક્ષની ગેરહાજરીમાં પસાર થયો અને ૨૮/૦૯/૨૦ને દિવસે રાષ્ટ્રપતિએ તેને મંજુરીની મહોર મારતાં કાયદો બન્યો. ૧૯૯૯માં બીજા લેબર કમિશનની રચના…

પંખીજગતનો અજાયબ બાળઉછેર

હીરજી ભીંગરાડિયા જેને જેને પાંખો હોય એ બધાં પંખી થોડા ગણાય ? પાંખો તો કેટલાય કીટ-પતંગિયાંને અને વડવાંગળાંને પણ ક્યાં નથી હોતી ? પંખીઓના શરીર પર  પીંછાં હોય છે પણ મોંમાં નથી હોતા દાંત કે નથી હોતું ગંધ પારખે એવું…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૩: બ્રિટિશ રાજરમતના ઓછાયા

દીપક ધોળકિયા લખનઉમાં શિયા-સુન્ની રમખાણ, કરાંચીમાં ‘ઓમ મંડળી’નો વિકાસ ભૂમિકાઃ કોંગ્રેસ સરકારોએ પ્રાંતોમાં સત્તા સંભાળી તેની કેટલીક સારી અસર હતી તો કેટલીક ખરાબઃ પણ કોમી સંબંધો પર એક અણધારી અસર થઈ અને એને બ્રિટિશ રાજરમતના ભાગ તરીકે ગણી શકાય. સ્થિતિ…

ફિર દેખો યારોં : આ વિસ્ફોટ સંભળાતા બંધ થશે ખરા?

બીરેન કોઠારી આ વર્ષે દિવાળીમાં ફટાકડાના ધડાકા સંભળાયા કે નહીં તે તો દરેકનો પોતપોતાનો અનુભવ હશે, પણ કારખાનાંમાં થતા વિસ્ફોટ ઓછા થવાનું નામ લેતા નથી. તેની ધ્રુજારી આસપાસના વિસ્તારોમાં સંભળાય છે, પણ સંબંધિત સત્તાતંત્રના કાન સુધી તે પહોંચતી નથી એમ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૯

ચિરાગ પટેલ उ.८.१.१२ (११२७) अभि प्रियं दिवस्पदमध्वर्युभिर्गुहा हितम्। सूरः पश्यति चक्षसा॥ (असित काश्यप/देवल) બળવાન ઇન્દ્ર પોતાની આંખોથી દિવ્યલોકમાં પ્રિય અને અધ્વર્યુઓ દ્વારા હૃદયસ્થ સોમને જુએ છે. આ શ્લોકમાં ઋષિ સોમના બે ભિન્ન સ્વરૂપો રજૂ કરે છે. યજ્ઞ માટે અધ્વર્યુઓ સોમવલ્લીને…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૭) – પરવરિશ (૧૯૫૮)

બીરેન કોઠારી કોઈ પ્રતાપી પિતા કે માતા પોતાનાં સંતાનો થકી ઉજળાં હોય છે, એમ પ્રતાપી સંગીતકારો પોતાના કાબેલ સહાયકો થકી ઉજળા હોય છે. આવા એક કાબેલ સહાયક સંગીતકાર હતા દત્તારામ વાડકર, જેઓ ફક્ત દત્તારામના નામે જાણીતા થયા. શંકર-જયકિશનના સહાયક સંગીતકાર…

મંજૂષા – ૪૦. અપસેટ થયા વિના સેટ થવું

વીનેશ અંતાણી એક કંપનીમાં દરરોજ સવારે જુદા જુદા વિભાગોના વડાની મીટિંગ થતી. કંપનીના સિનિયર મેનેજર્સ એ મીટિંગમાં હાજર રહેતા. એ મીટિંગનું સંચાલન કરવાની જવાબદારી જેના પર હતી એ વાઈસ પ્રેસિડન્ટ દરેક જણ પાસે મહત્તમ કાર્યક્ષમતાના આગ્રહી હતા. એ કારણે કોઈ…

સમયચક્ર : યુવાનીનો ચડતો ખુમાર એટલે મોટર સાયકલ

ભારત દેશે ભલે વાહનોની શોધમાં યોગદાન આપ્યું ન હોય, પરંતુ વાયુવેગે ઉડતા હિન્દુ દેવતાઓના વાહનોની કલ્પના તો પુરાતન છે. પોતાના પગની કુદરતી ગતિને અનેકગણી કરી દોડવાનું આદિમ સપનું એટલે વાહન. ભારતના ઉબડ ખાબડ રસ્તા ઉપર પણ સો કિલોમીટરની ઝડપે બાઈક…

મારું વાર્તાઘર : દસ કમ એક

રજનીકુમાર પંડ્યા ગણી જોઈ, બરાબર ગણી જોઈ. નવ જ હતી. રાતે ઘેર આવતી વખતે પાકીટ લીધેલું એ તો નટુસિંગને પાકું યાદ. અબરખબંધા તોડેલા પાકીટમાં તો પૂરી દસ સિગારેટ જ હોય ને ! તો પછી નવ કેમ નીકળી ? એક જાય…

તારીખિયાનાં પાના

રક્ષા શુક્લ ફાટી ‘ગ્યા છે તારીખિયાનાં સઘળાં પાના,નવા હર્ષના આવી ‘ગ્યા છે નવલાં બ્હાના. બ્હાનાઓ તો પતંગિયાની પાંખો જાણે,ઊડઊડ થાતા રંગ પાથરે અવસર ટાણે.ઊંબર ઊછળી કોના આ પગલાં પીછાણે ?હરખે ઉત્તર દઈ સાથિયા મેળો માણે. કંકુ થાપામાંથી ચોઘડિયાં ઝરવાના,નવા હર્ષના…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૫.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ શ્રીમંતના હાથીખાનામાં એક હાથી હતો. તેનું નામ યુદ્ધમલ્લ હતું. તેને ઘણું શિખવીને તૈયાર કર્યો હતો. તે જોવા સારુ ઘાશીરામની સાથે બે ઈંગ્રેજ, એક માલેટ ને બીજો ટામસ, એએા આવ્યા હતા. તે વખતે હાથી પાસે મહાવતે શુંડમાં પાણી…

શૈલેન્દ્રનાં સલીલ ચૌધરીએ સંગીતબધ્ધ કરેલાં હિંદી ફિલ્મ ગીતો – ૧૯૫૭

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ સલીલ ચૌધરી (જન્મ: ૧૯-૧૧-૧૯૨૫ / અવસાન: ૫-૯-૧૯૯૫) નિઃશંક બહુમુખી સંગીત પ્રતિભા હતા. જોકે સંગીતકાર તરીકે જેટલા એ જાણીતા હતા તેના પ્રમાણમાં તેમનાં લેખક, સ્ક્રિપ્ટ લેખક, કર્મશીલ તરીકેની ભૂમિકાઓ બહુ વધારે જાણીતી નહોતી થઈ. તેમનાં…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૫

ભગવાન થાવરાણી ઉર્દૂ શાયરીનો એવો કોણ શોખીન હશે જે ફિરાક ગોરખપુરીને નહીં ઓળખતો હોય ? રઘુપતિ સહાય નામધારી આ મહાન શાયરે આખી જિંદગી એ માન્યતાનો વિરોધ કર્યો કે ઉર્દૂ મુસલમાનોની ભાષા છે. ઉર્દૂના એ પહેલા સાહિત્યકાર હતા જેમને જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ…

ફિલ્મીગીતોમાં ‘હમતુમ’

નિરંજન મહેતા નાયક નાયિકા જયારે ગીત ગાતા હોય છે ત્યારે સાધારણ રીતે મૈ અને તું એમ ઉદબોધન થાય છે. પણ એવા કેટલાક ફિલ્મીગીતો છે જેમાં એકવચન નહીં પણ બહુવચનમાં વાત થાય છે એટલે કે હમ અને તુમ. હિંદી ફિલ્મોમાં આવા…

ફરી કુદરતના ખોળે : ‘વૃક્ષ’ની અજાયબ વાતો

જગત કીનખાબવાલા પંચતત્વની ધારક અને પોષક પ્રકૃતિ વંદનીય છે. પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવી જરૂરી છે. પ્રકૃતિ એ પૃથ્વી, પાણી, અગન, ગગન અને પવન એ પંચતત્વની પોષક છે.           વૃક્ષ,માણસ, જીવજંતુ, પ્રાણી અને પંખીઓની શ્રુષ્ટિ મનોહારી…

સાયન્સ ફેર : ચેતતા રહેવું, ચીન અવકાશમાં પણ પત્તા બિછાવી રહ્યું છે!

જ્વલંત નાયક કોરોનાની વૈશ્વિક મહામારીને પગલે આજે આખું વિશ્વ ડૂબતી ઇકોનોમી સહિતની જાતજાતની સમસ્યાઓથી પરેશાન છે. એવામાં કોરોના વાઈરસના ઉદગમસ્થાન જેવું ચાઈના પોતાની જ મસ્તીમાં મસ્ત છે. ઘરઆંગણે લોખંડી શાસનને કારણે ચીનના લોકોનો અવાજ લશ્કરી બૂટ નીચે દબાઈ જાય છે,…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૨: સુભાષબાબુનું રાજીનામું

દીપક ધોળકિયા કલકત્તામાં ૨૯મી ઍપ્રિલથી ૧લી મે, ત્રણ દિવસ માટે AICCની બેઠક મળી. સુભાષ ચન્દ્ર બોઝે પ્રમુખપદ સંભાળ્યું. આ બેઠકમાં ગોવિંદ વલ્લભ પંતના ઠરાવ પર ચર્ચા થવાની હતી. આપણે જોયું કે ઠરાવ પ્રમાણે કોંગ્રેસ પ્રમુખે ગાંધીજીની ઇચ્છા મુજબ વર્કિંગ કમિટીની…

ફિર દેખો યારોં : આસમાં પે હૈ ખુદા, ઔર જમીં પે હમ

જબ ઉસે હી ગમ નહીં, તો ક્યોં હમે હૈં ગમ,આસમાં પે હૈ ખુદા, ઔર જમીં પે હમ બીરેન કોઠારી હાસ્યને તણાવ દૂર કરતું ટૉનિક ગણવામાં આવે છે, પણ આ હાસ્યમાં વ્યંગ્ય અને કટાક્ષ ભળે ત્યારે ઊલટાનું તે તણાવ પેદા કરે…

કોરોનામાં દિવાળી

દર્શા કિકાણી આપણે સૌ કારમા કોરોના કાળમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છીએ. એમાં આ તો દિવાળી આવી. જાણે દુકાળમાં અધિક માસ! આસપાસ જ્યાં જુઓ ત્યાં કોરોનાના દર્દીઓ વધી રહ્યાં છે. આ મહામારી તો જવાનું નામ જ લેતી નથી. તો આ વર્ષની…

ચેલેન્‍જ.edu : શાળા સંચાલન : એક પડકાર

રણછોડ શાહ જ્યારે કલા કલા નહીં, જીવન બની જશે,મારું કવન જગતનું નિવેદન બની જશે.જે કંઈ હું મેળવીશ હંમેશા નહીં રહે,જે કંઈ તું આપશે સનાતન બની જશે. – મરીઝ પરિવર્તન સ્વાભાવિક કુદરતી પ્રક્રિયા છે. સમાજમાં જે પરિવર્તન આવે તેની સીધી અસર…

વલદાની વાસરિકા : (૮૭) વૈયક્તિક લાગણીઓનાં જતન અને સામાજિક સંવાદિતા-૧

વલીભાઈ મુસા સંવાદમય સમાજના પ્રસ્થાપન માટે જરૂરી બની જાય છે કે વ્યક્તિઓ જ વ્યક્તિગત રીતે અન્યોન્ય સાથે સંવાદિતા સાધે. છેવટે તો વ્યક્તિઓ થકી જ સમાજ બને છે અને જેવી વ્યક્તિઓ તેવો સમાજ એવી એક સામાન્ય વ્યાખ્યા સંપન્ન થઈ ગણાય. હવે…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૭ : મહાનગર

ભગવાન થાવરાણી સત્યજિત રાયની એક ફિલ્મકાર તરીકેની મહાનતાના કેટલાક કારણોમાંનુ એક છે એમની ફિલ્મોનું વિષય-વૈવિધ્ય ! ૩૭ વર્ષની દીર્ઘ કારકિર્દીમાં ૨૯ ફીચર ફિલ્મો અને સાત દસ્તાવેજી-ટૂંકી-ટેલિફિલ્મો આપનાર આ બહુમુખી પ્રતિભાની આપણે અત્યાર સુધી ચર્ચેલી ફિલ્મોના વિષયો તો જુઓ ! પોતાની…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૩૭ : અંતિમ પડાવ – ધર્મરાજિકા

પૂર્વી મોદી મલકાણ કલિંગ યુધ્ધ પછી શાંતિની શોધમાં નીકળેલા અશોકને ધર્મરાજિકામાં પરમ શાંતિ મળી. આ સ્થળમાં મળેલી શાંતિ પછી જ્યારે અશોક પાટલીપુત્ર પાછો ફર્યો ત્યારે એ એક નવી જ વ્યક્તિ હતી. આ નવો અશોક હવે ચાંડાલ અશોક નહીં, પણ અશોક…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : મિતભાષી, વફાદાર જાંબાઝ સેવક

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) મિતભાષી, વફાદાર જાંબાઝ સેવક -બીરેન કોઠારી “શંભુભાઈ, આ વખતે આપણે કેટલો ટેક્સ ભરવાનો આવ્યો છે?” “પચાસ હજાર…

લ્યો આ ચીંધી આંગળી : એક ચુસ્ત ઇસ્લામી ફકીર અસલમાં જૈન પરિવારનું ફરજંદ …

(બહુ ઓછા લોકોને ખબર હશે કે ગુજરાતીના પ્રખર સાહિત્યકાર કાકાસાહેબ કાલેલકર જેતપુરમાં વસતા મશહુર ગાંધીવાદી અને ગાંધીજીની  સાથે બેરિસ્ટરીનું ભણેલા એવા દેવચંદ ઉત્તમચંદ પારેખના પરીવારના વેવાઇ હતા.તેમના પુત્ર સતીશ કાલેલકરનું લગ્ન એ પરીવારનાં પુત્રી ચંદનબહેન સાથે થયેલું. અને વધુ રસપ્રદ…

મોજ કર મનવા – ઈશ્વર અને કોરોના એક તુલનાત્મક અધ્યયન

કિશોરચંદ્ર ઠાકર અધ્યયન એ વિદ્વાનોનો વિષય છે અને તુલનાત્મક અધ્યયન એ મહાવિદ્વાનોનું કાર્યક્ષેત્ર છે, એવી સમજથી પ્રેરાઈને મેં આ લેખ લખવાનો વિચાર કર્યો.  આ માટે  એક વિદ્વાન તરીકે ઈશ્વર અને કોરોનામાં રહેલાં સામ્ય અને વિરોધાભાસનો તલસ્પર્શી અભ્યાસ કર્યો. સૌ જાણે…

સમયચક્ર : દિવાળીનો તહેવાર વતનની યાદ અપાવે છે.

વીસમી સદી ભારતમાં માનવ સ્થળાંતરનો સમય હતો. આઝાદી પછી કચ્છમાંથી પણ મોટાપાયે લોકોનું સ્થળાંતર થયું. જેની મોટી સંખ્યા મુંબઈમાં વસે છે. ઘાટકોપર અને મુલુન્ડ તો મીની કચ્છ કહેવાય છે. પોતાનો મુલક છોડવો કોઇને પસંદ નથી હોતું. પણ આ માનવ નિયતિ…

ત્રણ કાવ્યો

પ્રફુલ્લ રાવલ (૧) રાહ જોઉં છું હું તો તૈયાર જ બેઠો છું બારણું ખખડે એટલી જ વારમારું પોટલું ઉપાડીને જ ચાલવા માંડીશ,મારી જાતે જ. મારે ક્યાં કોઈની રાહ જોવાની છે ?ક્યાં કોઈ આંખમાં આંજીને બેઠું છેમારી પ્રતીક્ષાનું કાજળ ?વળી મેં…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૪.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ એક હૈદરાબાદનો રહેનાર સમશેરખાન મુસલમાન, ઘાશીરામને નિજામના વૈભવ વિષેની વાત કહેતો હતો. તેના જનાનખાનામાંની પાંચસો ઉપરાંત ઘણી જાતની ઓરતોની તેણે તારીફ કરી. તે વખત વંગૈર નામનો એક ડચ (વલંદો) ત્યાં હતો. તે બોલ્યો કે તમે ફક્ત જનાનખાનાની…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૨૪

ભગવાન થાવરાણી બે’ક હપ્તા પહેલા શાયર ઝુબૈર અલી તાબિશ અને એમના એક શેરની વાત નીકળેલી. એ જ  ‘ પ્રથમ દ્રષ્ટિએ પતંગિયાઓ ઉપર નિશાન તાકતા દેખાતા પરંતુ વાસ્તવમાં રંગો પાછળ ગાંડા ‘ માણસોની વાત.  એ વખતે જ મને યાદ આવ્યા હતા…

જો કરના હૈ કર લો આજ…… : કિશોર કુમારે ગાયેલાં ખેમચંદ પ્રકાશ અને જિમ્મીનાં ગીતો

– મૌલિકા દેરાસરી કિશોરકુમારના અલગ અલગ સંગીતકારો સાથેના ગીતોની સફર કરી રહ્યા છીએ આપણે. સફરમાં આજે માણીશું સંગીતકાર ખેમચંદ પ્રકાશ અને જેમ્સ સિંઘ સાથે કિશોરકુમારના ગીતો. ખેમચંદ પ્રકાશ, જેમની સાથે કિશોરકુમારે પ્લેબેક સિંગર તરીકે ખરી શરૂઆત કરી. ખેમચંદ પ્રકાશે કિશોરકુમાર ઉપરાંત…

અભિલાષાઓ

– ઉત્પલ વૈશ્નવ આજનાં સ્ત્રી કે પુરુષ, જે સમાજની સૌથી વધારે ચતુર વ્યક્તિ હોઈ શકે; 👨🏻‍🎓 સૌથી વધારે શૈક્ષણિક લાયકાતો ધરાવી શકે; 🏆 મોભાદાર આવકનાં ધની હોઈ શકે; 💵 પણ જીવે છે સાવ પ્રાણવિહિન જીવન.🍂 મરવાને વાંકે જીવતા ખેતમજૂર કે…