ફિર દેખો યારોં : ઊપગ્રહ છોડવો સિદ્ધિ છે, પૂર્વગ્રહ છોડવો સાધના

– બીરેન કોઠારી ‘એ હૃદયરોગથી મૃત્યુ પામ્યો ત્યારે ખબર પડી કે એને હૃદય હતું.’ આને ટુચકો ગણીએ, એક લીટીની વાર્તા ગણીએ કે બીજું જે ગણવું હોય એ ગણીએ, છે સાવ ચવાઈ ગયેલું. અર્થફેરે સૌ પોતપોતાની રીતે કહેતા હોય છે. ચવાઈ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૩ – સંઘર્ષનો નવો માર્ગ :: પ્રકરણ ૧ :: ૧૮૫૮થી ૧૮૮૫ – કોંગ્રેસના પુરોગામીઓ

દીપક ધોળકિયા રાણીના જાહેરનામા પછી હિન્દુસ્તાન સીધી રીતે બ્રિટન સરકાર હસ્તક આવી ગયું. આ પહેલાં કેટલાયે લોકોના ભોગ લેવાયા. આદિવાસીઓ, સામાન્ય ગ્રામજનો, જાગીરદારો, રાજાઓ, હિન્દુઓ અને મુસલમાનોએ પોતાનું બધું સર્વસ્વ હોમી દીધું હતું. પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ હતી. લડાઈનાં…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – પોલેન્ડના સ્ટેચીમાં એસ્બેસ્ટોસ પ્લાન્ટને કારણે શું થયું?

જગદીશ પટેલ પોલેન્ડના અગ્નિખૂણામાં આવેલું ૧૪,૦૦૦ની વસ્તી ધરાવતું ગામ સ્ટેચી (Szczucin –ˈʂt͡ʂut͡ɕin]. ૧૯૫૯માં ત્યાં એસ્બેસ્ટોસનો પ્લાન્ટ નખાયો. ૧૯૬૦માં ત્યાં ૩૦૦ કામદારો હતા અને ૧૯૮૦માં ૫૦૦ જે તેનો વિકાસ દર્શાવે છે. કંપની એસ્બેસ્ટોસ સિમેન્ટના પતરાં અને પાઇપોનું ઉત્પાદન કરતી હતી. આ…

વ્યવસાય પ્રમાણે વેશ – નફામાં કરાવે પ્રવેશ

હીરજી ભીંગરાડિયા “ ઊભા રહો, ઊભા રહો હીરજીભાઇ ! એક વાત તમને કેદુની પુછું પુછું કરુ છું” બાજુના ગામ ગુંદાળાના પાદરે અમારા મુરબ્બી અને આગેવાન ખેડૂત ભાઇશ્રી હરિભાઇ પટેલે અમારી જીપ ઊભી રખાવી. “અરે, પૂછો પૂછો હરિભાઇ શી વાત છે…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં (૧૭) સ્કૂલ ચલેં હમ…

– સંકલન: બીરેન કોઠારી ઊનાળુ વેકેશન આઈન્‍સ્ટાઈનના સાપેક્ષવાદને સમજવા માટેનું કદાચ શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. વિદ્યાર્થીઓને લાગે કે તે બહુ ઝડપથી પૂરું થઈ ગયું, જ્યારે વાલીઓને લાગે કે કેમે કરીને એ પૂરું કેમ થતું નથી! આ વેકેશન પૂરું થતાં નવું શૈક્ષણિક…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૭) પૂજારી પાછો જા

–કૃષ્ણલાલ શ્રીધરાણી ઘંટના નાદે કાન ફૂટે મારા, ધૂપથી શ્વાસ રૂંધાયફૂલમાળા દૂર રાખ પૂજારી, અંગ મારું અભડાયન નૈવેદ્ય તારું આ, પૂજારી પાછો જા મંદિરના આ ભવ્ય મહાલયો, બંધન થાય મનેઓ રે, પૂજારી તોડ દીવાલો, પાષાણ કેમ ગમેન પ્રેમ નું ચિન્હ આ,…

લ્યો,આ ચીંધી આંગળી : અમદાવાદની પોળો અને પરાં : ડો. માણેકલાલ પટેલની કલમે

–રજનીકુમાર પંડ્યા અમદાવાદના એક જૂનાં પણ જુનવાણી નહિં એવા પરા નારણપુરામાં કામેશ્વર મંદિરની સામેના ભાગે એક જૂના પણ જુનવાણી નહિં એવા દંત-ચિકિત્સકનું ‘સેતુ’ નામનું એક બહુ જુનું પણ જુનવાણી નહિં એવુંંઆધુનિક એવું દંત ચિકિત્સાલય છે. એ પ્રાચીન બની ગયા પહેલા…

Science સમાચાર (૬૭)

દીપક ધોળકિયા (૧) આપણી આંખ ફર્યા કરે છે તો પણ આપણે સ્પષ્ટ, સુરેખ દૃશ્ય કેમ જોઈ શકીએ છીએ? પહેલાં તો અહીં જુઓ કે આપણી આંખ કેમ કામ કરે છે અહીં સ્લો મોશનમાં દેખાડેલું છે, આપણી આંખ તો આના કરતાં બહુ…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૨૨ મું – ઝપાઝપી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ બન્ને બાજુના યોધાઓ તત્પર થઈને અગાડી ધસવાની રાહ હવે જોતા હતા. એક મોટી ટેકરીના ઓથામાં શિવાજીનું મરેઠી સન્ય એક બાજુથી રક્ષણ થવાના ઈરાદાથી ઉભું હતું. મરેઠાઓના મોં પરથી નૂર તો ઉતરી ગયું હતું, પણ શિવાજી ને તેના…

એક વાક્યના બોર્ડની શોધ

નિરંજન મધુકર કોર્ડે પૃથ્વી પર માનવીએ બોલવાની શરૂઆત કરી તે ‘બોલી’ થઈ અને જેમ જેમ તેના પર સંસ્કાર ઘડાતા ગયા, સર્વમાન્ય થતી ગઈ ત્યારે તેને આપણે ‘ભાષા’ કહી. ભાષા કેવળ શ્રુતિ – સ્મૃતિ ન રહે અને તે સંજ્ઞા અને બોલીના…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક :: (૫૬) : : રંજિશ હી સહી, દિલ હી દુખાને કે લિએ આ”

નીતિન વ્યાસ શ્રી એહમદ “ફરાઝ” जन्म 14 जनवरी 1931, निधन 25 अगस्त 2008 મૂળ નામ સૈયદ એહમદ શાહ, તખલ્લુસ “ફરાઝ” (“A Great Achiever”) પાકિસ્તાનનાં શ્રેષ્ટ શાયરો પૈકીના ફરાઝ સાહેબની હાજરી વિનાનો કોઈ પણ મુશાયરો અધૂરો ગણાતો। ભારતમાં યોજાતા મુશાયરા, જેવાકે…

હુસ્ન પહાડી કા (૮) ફિર વહી ચાંદ વહી હમ /\તારોં કી ઝુબાં પર હૈ /\આજા આજા રાત ઢલી, જાન ચલી

– ભગવાન થાવરાણી અસલ દુનિયા અમારી એ રહી જૂઓ પહાડી પર તળેટીમાં  અહીં  નકરી નપાવટતા ને નાટક છે … રાગ પહાડીમાં આમ તો હજારોની સંખ્યામાં ગીતો છે. એમાંથી કેટલાક લોકપ્રિય હોવા છતાં આપણા કાને અથડાઈ-અથડાઈને એટલા ચવાઈ ગયા છે કે…

પરિસરનો પડકાર : ૨૩ : ગાંડો બાવળ

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. પ્રિય દોસ્તો, છેલ્લા બાવીસ હપ્તાથી વેબગુર્જરી પર ચાલી રહેલી પર્યાવરણ વિષયક આ શૃંખલામાં આજસુધીમાં આપણે પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન શું છે તેની પાયાની વિગતો જાણી અને ત્યારબાદ તેના વિવિધ ઘટકોથી માહિતગાર થયાં. સાંપ્રત સમયમાં કેવાં કારણોસર પર્યાવરણની સંભાળ રાખવાનું જરૂરી…

સાયન્સ ફેર : આગથી બચાવતી લેટેસ્ટ ટેકનોલોજિઓ

જ્વલંત નાયક મેનો દિવસ સુરત શહેર માટે ‘કાળો દિવસ’ કહેવાશે. એ દિવસે એક કોમર્શિયલ કોમ્પ્લેક્સમાં લાગેલી આગે અનેક ઘરના દીવડા ઓલવી નાખ્યા. દુનિયાના લગભગ તમામ શહેરોનાં ઇતિહાસમાં આવી ભયંકર આગ અને તારાજી-જાનહાનિના પ્રકરણો છે. અને નિષ્ણાંતો કહે છે કે દુર્ઘટનાઓ…

ફિર દેખો યારોં : હું તો બસ, ફરવા આવ્યો છું!

– બીરેન કોઠારી “આ વેકેશનમાં તમે ક્યાં ફરવા ગયેલા?” “ક્યાંય નહીં. અમે ઘેર જ બેસી રહ્યા, કેમ કે, જે લોકોથી છૂટવા માટે બહાર જતા હતા એ બધા જ અમને ત્યાં ભટકાતા હતા.” આ સંવાદ કાલ્પનિક છે, પણ વાસ્તવની ઘણો નજીક…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ: ૩૭ – રાણીનું ભારત માટે જાહેરનામું

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૮ના નવેંબરની પહેલી તારીખે રાણી વિક્ટોરિયાએ હિન્દુસ્તાન માટેની પોતાની સરકારની નીતિઓનું જાહેરનામું બહાર પાડ્યું. જાહેરનામું કંપની રાજ ચલાવવામાં નિષ્ફળ ગઈ હોવાનો સંકેત આપે છે અને એકંદરે એની ભાષા એવી છે કે જાણે ભારત માટે એક કલ્યાણકારી રાજ્ય સ્થપાયું…

મોજ કર મનવા : પછી

લેખની બેટરીને ફરીથી રીચાર્જ કરવાની ધારણાએ એકાદ મહિનાના વિરામની અપેક્ષએ શ્રી કિશોતરભાઈએ આયોજિત અવકાશ લેવાનું વિચાર્યું હતું. પછી.. પંદર અઢાર મહિનાનો ગાળો પડ્યો. પણ, હવે તેઓ ફરીથી હાજર છે, ત્યારે તેમને સહર્ષ આવકાર છે.                                                                                                સંપાદકો – વેબ ગુર્જરી  – કિશોરચંદ્ર…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ–૧૦ – ૧૯૭૪: મોટું રણ

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ત્રણ વર્ષ પંજાબમાં સેવા બચાવ્યા બાદ ૧૯૭૪માં મારી બદલી ભુજ થઈ. બટાલિયન હેડક્વાર્ટરથી અમારી ચોકીઓ પર જવા માટે પહેલાં ખાવડા જવું પડે. ત્યાંથી થોડા આગળ જઈએ તો ખારા પાણીની ખાડીને પાર શરુ થાય ખારો પાટ, રેતીલું રણ…

વિમાસણ : પોતાનાં આગવાં કૌશલ્યને આખી જિંદગી પકડી રાખવું કે નવું સાહસ કરવું

–  સમીર ધોળકિયા કોઈ પણ વ્યક્તિને નવું સાહસ કરવું હોય કે નવું ક્ષેત્ર ખેડવું હોય તો થોડો ખચકાટ થાય જ. જેમ ઉમર વધતી જાય તેમ ખચકાટનું પ્રમાણ વધતું જાય . પણ નાની ઉમરે તો કંઇક નવું વિચારવાની કે નવું કરવાની…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૧ : સાંસ્કૃતિક વિરાસતમાં મંદિરો

પૂર્વી મોદી મલકાણ મારો નાસ્તો પૂરો કરી હું જ્યારે મેઇન પોર્ચ પર લિફ્ટની રાહ જોતી ઊભી હતી, ત્યાં મારી પાસે ફરી એ જાણીતા અને અજાણ્યા ગેસ્ટ આવીને ઊભા રહ્યા, પણ આ વખતે યે તેઓ પોતાનાં ગ્રૂપ સાથે હતા. અમે બંનેએ…

મંજૂ ષા : ૨૪. ગરિમા અને ગૌરવ જાળવવાની જરૂર

-વીનેશ અંતાણી હિન્દીના સુપ્રસિદ્ધ સર્જક નિર્મલ વર્માનો એક લેખ છે: ‘અપને દેશ વાપસી.’ એ લેખ એમણે એમના વાર્તાસંગ્રહ ‘બીચ બહસ’ના આરંભમાં મૂક્યો છે. તેઓ થોડાં વરસ ચેકોસ્લોવેકિયા અને યુરોપમાં રહ્યા પછી ભારત પાછા આવ્યા એવા સમયે એમને ભારતનું જે ચિત્ર…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૧ : યહૂદી (૧૯૫૮)

–બીરેન કોઠારી ઘણી ફિલ્મો એવી હોય છે કે જેને જોવાની તક બાળપણમાં કે કિશોરાવસ્થામાં મળી હોય ત્યારે તેનું મહત્ત્વ સમજાયું ન હોય. માત્ર તેનાં અમુક ગીતો કે કોઈક દૃશ્યો મનોપટ પર અંકાઈ ગયાં હોય. સમજણા થયા પછી એનું માહાત્મ્ય ખ્યાલ…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૨૧ મું – સૂરતની સૂરત !

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ શિવાજીના કાનમાં નવાબના ગોળાનો ત્રીજો અવાજ જતાંની સાથ મનમાં અતિશય ભય ઉત્પન્ન થયો. તુર્તાતુર્ત પોતાની “કેવેલરી” ને તૈયાર કરવાનો પેગામ મોકલી, તેઓને સજ થવા વરદી આપી. ઘણાં ફાંફાં માલુસરેએ નવાબને મારવાને માટે માર્યા પણ તે ફોકટ ગયાં…

ઓચિંતુ કોઇ મને રસ્તે મળે ને

– ધ્રુવ ભટ્ટ્ ગુજરાતી સાહિત્ય-વિશ્વમાં જાણીતા અને વિવિધ એવોર્ડથી નવાજાયેલા સાહિત્યકાર શ્રી ધ્રુવભાઈ ભટ્ટનો પરિચય હવે આપવાનો હોય નહિ. આ અગાઉ તેઓશ્રીનું વેબગુર્જરી ઉપર પદાર્પણ થઈ ચૂક્યું છે. આમ તો ‘તત્વમસિ’, ‘સમુદ્રાન્તિકે’ અને ‘તિમીરપંથી’ તથા ‘ખોવાયેલું નગર’ જેવી નવલકથાઓ થકી…

દત્તારામ – હાલ-એ-દિલ હમારા જાને ના.. યે બેવફા જ઼માના

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ દત્તારામ (લક્ષ્મણ વાડકર (જન્મ ?-?-૧૯૨૯ / અવસાન ૮-૬-૨૦૦૭)નો સંગીત સાથેનો સંબંધ બાલ્યવયથી બંધાયો હતો. ૧૩ વર્ષની વયે તેઓની પંઢરી નાગેશ્વર પાસે તબલા વાદનની તાલીમની શરૂઆત થઈ. ‘૪૦ના દાયકાના મધ્યા ભાગની આસપાસ તેઓ મુંબઈ આવી વસ્યા.…

ફિલ્મીગીતો અને આભૂષણો (૧) – પાયલ, ઘુંઘરૂ

નિરંજન મહેતા સ્ત્રીના સૌંદર્યને નિખારે છે આભૂષણો. માથાથી લઈને પગ સુધીના તરેહ તરેહના આભૂષણોનો શણગાર એક સ્ત્રીના રૂપમાં વધારો કરે છે. આ વાતને ધ્યાનમાં રાખી ફિલ્મોમાં પણ સ્ત્રીઓને જુદા જુદા આભૂષણોથી નવાજાય છે. વાત આટલે નથી અટકતી. આ જ આભૂષણોને…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : મન વગરનો દેહ

ઉત્પલ વૈશ્નવ ઘણા દિવસોથી કૃષ્ણા પોતાની મેળે ટાપુ પર પહોંચવા માટે તડામાર તૈયારીઓ કરતી હતી. તે હવે ખાસ્સી તૈયાર થઈ ચૂકી હતી. બસ, થોડા દિવસોમાં તે પૂરેપૂરી તૈયાર હશે. પણ ધાર્યું ક્યાં કોઈનું થતું હોય છે ! તેણે અનઅપેક્ષિત વાવાઝોડાંઓનો…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : સંભાવનાઓ જોઇ શકવાની કળા

તન્મય વોરા બેંજામીન ઝૅંડરનું પુસ્તક ‘The Art of Possibility‘ આ વાતથી શરૂ થાય છે: પગરખાંનાં એક કારખાનાંએ વેચાણના બે નવા નિશાળીયાઓને આફ્રિકાનાં એક વિસ્તારમાં વેપારની વિકાસની તકોનો અભ્યાસ કરવા મોકલ્યા. પહેલા એ, જતાં વેંત, તાર કર્યો કે, “નિરાશાજનક પરિસ્થિતિ.પૂર્ણવિરામ. કોઇ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ ૩૬ – ૧૮૫૭ના અનામી વીરો

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭નો વિદ્રોહ એવો વ્યાપક હતો કે એની બધી કથાઓ માત્ર સંબંધિત પ્રદેશોની બહાર નથી નીકળી. આખો સંકલિત ઇતિહાસ લખાય તેની બહુ જરૂર છે. તે સિવાય છૂટીછવાઈ ઘટનાઓ લોકજીભે ચડેલી હોય તે રૂપમાં મળે છે અથવા અંગ્રેજોએ તૈયાર કરેલા…

ફિર દેખો યારોં : આગ લાગી ગયા પછી પણ કૂવો ખોદવાનો વિચાર ન આવે ત્યારે

– બીરેન કોઠારી ‘મુદ્દા પરથી વાર્તા’નો પ્રશ્ન ગુજરાતીના પેપરમાં પૂછાતો હતો. તેમાં છેલ્લે બે મુદ્દા કાયમી રહેતા. એ હતા વાર્તાનું શિર્ષક અને કથાબોધ. આપણા લોકસાહિત્યમાં, પુરાણોમાં કે ધર્મસાહિત્યમાં અનેકાનેક બોધકથાઓ રહેલી છે, જેના થકી જીવન જીવવાની ઉત્તમ ચાવીઓ સાવ સરળરૂપે…

વ્યંગિસ્તાન – કડવી તે ગોળીના ગુણ ન હોય કડવા

કિરણ જોશી બંદૂકની ગોળી કાનૂનની દેવીની જેમ આંધળી હોય છે. તે જોતી નથી કે તે ખાનારો નિર્દોષ છે કે દોષિત.-પ્રકારની સણસણતી વાત લખનારાઓ દવાની ગોળી વિષે આવી રોચક વાત શા માટે લખતા નથી! બાકી,ખાનારને તાત્કાલિક મોતના મુખમાં ધકેલી દેતી બંદૂકની…

વલદાની વાસરિકા : (૭૦) – પગરખા પ્રક્ષેપાસ્ત્ર (મિસાઈલ) ઉપર એક ગંભીર નોંધ – ‘જવલ્લે’ જ આવા લેખ (૨)

– વલીભાઈ મુસા પ્રાચીન સંસ્કૃતિના આધારલેખો પગરખાં વિષેના ઘણા સંદર્ભો દર્શાવે છે. અસંખ્ય પુરાવાઓ એ સાબિત કરી આપે છે કે શા માટે અને કેવી રીતે આપણા પૂર્વકાલીન પૂર્વજોએ હાલમાં વપરાતાં પગરખાં જેવા વૈકલ્પિક ઉપાયો જેવા કે જાડાં અને મોટાં પાંદડાં…

ગઝલાવલોકન–૮ – હાલો મેળે

સુરેશ જાની હાલો રે હાલો મેળે જઈએમેળાનું નામ ના પાડો…(૨) તો સારું કે મારામાં મેળાની ભરતીમેળાને હોય નહીં મંદિરનું સરનામું મેળો તો મળવાની ધરતી..(૨)હાલો રે હાલો મેળે જઈએ મેળ વિણ મેળામાં છલકે અવાજ અને ભક્તિ તણાય જાણે ચીડમાં,માણસની જાત એના…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – વિનોદ ભટ્ટ: સોનાનું હૃદય અને રૂપાની કલમ

– રજનીકુમાર પંડ્યા ૧૯૩૮ની સાલની ઉત્તરાયણના દિવસે એટલે કે ૧૪મી જાન્યુઆરીએ પૃથ્વી પર અવતરેલા વિનોદ ભટ્ટ મૃત્યુ સામે અગાઉ તો અનેક વખત, પરંતુ ૨૦૧૮ ના મેની ૨૩ મી તારીખે તો ખરેખરા અર્થમાં મરણતોલ ઝઝૂમીને અતીતના ભેદી પર્દા પાછળ સરકી ગયા.…

Science સમાચાર (૬૬)

દીપક ધોળકિયા (૧) બ્રહ્માંડનો સૌથી પહેલો અણુ મળી ગયો છે! ૧૩ અબજ વર્ષ પહેલાં બિગબૅંગ પછી તરત બ્રહ્માંડમાં માત્ર ત્રણ સાદા પરમાણુ હતા. અને બ્રહ્માંડ મલાઈ જેવું હતું. હજી તારા બનવાની કરોડ વર્ષની વાર હતી. પરંતુ, બિગ્બૅંગ પછીના એક લાખ…

કવિ નીરવ પટેલની ચિર વિદાય

મે મહિનાની પાંચમી તારીખે જાણીતા કવિ નીરવ પટેલનું ૬૮ વર્ષની વયે કૅન્સરની બીમારીમાં અવસાન થઈ ગયું. એમની રચનાઓમાંથી આપણા સમાજનાં ‘દવલાં’ઓની ‘હજારો વર્ષની જૂની વેદનાઓ’ પ્રગટ થતી હતી. એમની વિદાય સાથે દલિતોનો એક ધરખમ અવાજ હંમેશ માટે શમી ગયો. નીરવભાઈ…

મારો ભાઈબંધ – નામ ‘R.S.V.P.’

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે જુના કાળની કંકોત્રીઓમાં અને આજકાલના વેડિંગ ઈન્વિટેશન કાર્ડમાં બે મોટા ફેર છે. દા.ત. અગાઉ લખવામાં આવતું “અમારા સુપુત્ર ચિરંજીવી મુકુંદભાઈના લગ્નમાં આપ સહકુટુમ્બ, સહપરિવાર અને મિત્રમંડળ સહિત પધારીને શોભામાં અભિવૃદ્ધિ કરશોજી.” આજના યુગમાં મોકલાતા કાર્ડમાં જેમને બોલાવવાના…

હુસ્ન પહાડી કા – ૭ – ઈશારોં ઈશારોં મેં /\ યહી વો જગા હૈ /\ આપસે મેંને મેરી જાન મુહબ્બત કી હૈ

– ભગવાન થાવરાણી પહાડી, ભૈરવી, શિવરંજિની, તોડી, લલિત, ભૈરવ અમારે  જીવવા  શું  જોઈએ  આથી  વધુ  વૈભવ ! આ લેખમાળાના પ્રારંભિક હપ્તામાં જ આપણે ઉલ્લેખી ગયા કે પહાડી તો નિમિત્ત છે. અસલ મકસદ છે, આ લખનારને દિલથી ગમતા કેટલાક ગીત-રત્નોનો આસ્વાદ.…

વલીભાઈ વેબગુર્જરીની સક્રિય સંપાદન પ્રવૃત્તિમાંથી નિવૃત્તિ લે છે!

વેબગુર્જરીની સંપાદન ટીમના સભ્ય અને સાહિત્ય વિભાગના વડા સંપાદક શ્રી વલીભાઈ મુસા હવે નાદુરસ્ત તબીયતને કારણે નિવૃત્ત થાય છે. બહુ શરૂઆતથી જ વલીભાઈ વેબગુર્જરી સાથે જોડાયા અને સાહિત્ય વિભાગ સંભાળ્યો. એમણે રચનાઓ શોધી, રચનાકારો શોધ્યા, રચનાકારિણીઓ શોધી અને કોઈનેય ખબર…

વિજ્ઞાન જગત : જિઓગ્રાફીક ઈન્ફર્મેશન સિસ્ટમ અને ગ્લૉબલ પોઝીશનીંગ સીસ્ટમ

ડૉ. જે.જે. રાવલ ૦૫- ૦૫-૨૦૧૯ના જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટાર ‘વિજ્ઞાન જગત’માંથી સાભાર

ફિર દેખો યારોં : ચૂંટણીના પરિણામ અંત નહીં, આરંભ હોય છે

બીરેન કોઠારી સડકનો રંગ સામાન્યત: ભૂખરો કે કાળો હોય છે, પણ આ લેખ આપ વાંચી રહ્યા હશો ત્યારે શહેરના મુખ્ય માર્ગોનો રંગ બદલાઈને લાલ કે ગુલાબી થઈ રહ્યો હશે. ચૂંટણીનાં પરિણામોને લઈને બધે ઉજવણીનો માહોલ હશે. ચૂંટણીમાં નહીં, પણ કોઈ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૩૫: ૧૮૫૭: જગદીશપુરના બાબુ કુંવરસિંહ (૨)

દીપક ધોળકિયા બાબુ કુંવરસિંહ જગદીશપુરના જમીનદાર હતા. ૨૫-૨૬ જુલાઈના દાનાપુરના વિદ્રોહ પછી સૌ એમને નેતા માનીને જ ચાલતા હતા, જો કે પોતે હજી એના માટે તૈયાર નહોતા. આમ પણ પોતે એંસી વર્ષના થઈ ગયા હતા. પરંતુ વિદ્રોહમાં જોડાવામાં એમને ઉંમર…

એક સત્યવીરની કથા અથવા સોકરેટીસનો બચાવ

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી સોકરેટીસનો બચાવ. હે એથેન્સના લોકો, મારી ઉપર તહોમત મુકનારાના બોલથી તમે કેટલે દરજ્જે દોરવાયા છો તેની મને ખબર નથી. તેમનાં વચન એવાં ભરમવાળાં અને સાચાં દેખાતાં હતાં કે હું પોતે મારું ભાન ભૂલી ગયેલો. છતાં હું કહું…

પ્રજ્વળવાની પ્રતિક્ષા – હરિહર ભટ્ટ

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રઃ• પત્રવ્યવહારનું સરનામું: ન્યૂ મિન્ટ રોડ, ભુજ (કચ્છ), ભારત ૩૭૦૦૦૧ •ઇ-પત્રવ્યવહારનું સરનામું: dr_dholakia@rediffmail.com

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૦ : મનની કાલ અને આજમાં મેરિયેટ

પૂર્વી મોદી મલકાણ ઇસ્લામાબાદની મેરિયેટ હોટલમાં દાખલ થતાં જ જે ઉત્સાહ, આનંદ સાથે તે આંખથી જાણીતો છતાં અજાણ્યો ક્રૂ મેમ્બર અમારી પાસે દોડી આવ્યો અને અમને અંદર લઈ ગયો, પછી તે મેઇન ડેસ્ક પાસે ઊભો રહી મેનેજરને કહે આ બીબીજી…

બાળવાર્તાઓ : ૭ : ભલાં શેઠ-શેઠાણી

પુષ્પા અંતાણી એક હતા શેઠ અને એક હતાં શેઠાણી. બંને બહુ ભલાં. બધી વાતે સુખી, માત્ર એક જ વાતનું દુ:ખ હતું. એમને એકેય સંતાન નહોતું. એક દિવસ શેઠાણીએ કહ્યું: “કહુ છું, સાંભળો છો, ભગાશેઠ?” શેઠ તરત જ બોલ્યા: “હા, બોલો,…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૦ : બદલા (૧૯૭૪)

– બીરેન કોઠારી ‘ચલચિત્ર’ થિયેટર સિવાય બીજે ક્યાંય જોવા મળતું નહોતું એવા સમયે ફિલ્મ બહારના વિશ્વમાં ખૂલતી એક બારી હતી, એમ કહેવામાં અતિશયોક્તિ નથી. સાવ નાના નગરમાં રહેતા અમારા જેવા લોકો મુંબઈ રહેતા અમારા પિતરાઈઓને એટલા માટે અહોભાવયુક્ત નજરે જોતા…

ગઝલાવલોકન–૭ – ગઝલની ગુંજતી સરગમ

સુરેશ જાની ગઝલની ગુંજતી સરગમ, સરળ ભાષામાં કહી દઈએ, મુલાયમ મૌનનું રેશમ, સરળ ભાષામાં કહી દઈએ. પવનનું પોત દોર્યું છે, હજી હમણાં જ લહેરોએ, ચલો, આજે કોઈ મોસમ, સરળ ભાષામાં કહી દઈએ. સમય આવી ગયો છે, લાગણીને નામ દેવાનો, સંબંધો…

જયા-જયંત અંક ૩ : પ્રવેશ છઠ્ઠો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૨૦ મું : કટાકટી-પરાક્રમ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ પાછલા પ્રકરણમાં કહી ગયા તેમ નવાબે પછાડેલા ગોળાથી ક્ષણની શાંતિમાં હતા તેમાંથી બન્ને પક્ષના લડવૈયાઓ એકદમ જાગ્યા, અને પોતાના કામ માટે તૈયાર થવા એક બીજાને મદદ કરવા લાગ્યા. બન્ને લશ્કરમાં એકદમ તૈયારી થઈ રહી. દરેક જણ પોતાના…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૧]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ ૨૦૧૯નું વર્ષ મન્ના ડેની જન્મ શતાબ્દીનું વર્ષ છે. તેમની યાદને તાજી કરવની જરૂર ભાગ્યે જ કોઈને પડે. પણ હવે પછીના કેટલાક લેખો દ્વારા આપણી તેમની ઓળખને આપણે જૂદા જૂદા દૃષ્ટિકોણથી તેમની ઓળખને જૂદા જૂદા આયામોના…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૩)

નિરંજન મહેતા સંખ્યાને સાંકળાતા ગીતોની શ્રેણીમાં અગાઉ બે લેખ દ્વારા સંખ્યા ૧ અને સંખ્યા ૨ના ગીતો માણ્યા હતાં. હવે ત્યાર પછીની સંખ્યા ત્રણ, ચાર, પાંચ વગેરેના ગીતો જોઈએ તો બહુ ઓછા છે એટલે આ લેખમાં ત્રણથી દસ સુધીની સંખ્યા ઉપરના…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે – (૩) ચાલો, ચાલો, સાવરણી લ્યો

હવે જ્યારે પાંસઠ વરસ પૂરાં કરી ચૂક્યો છું ત્યારે જીવનના વિવિધ પડાવો ઉપર માણેલા આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહેતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં…

સાયન્સ ફેર :: એક્સ્ટ્રીમ હીટ : હીટ સ્ટ્રેસથી માંડીને કેન્સર સુધીના જોખમો

જ્વલંત નાયક બદલાતી ઋતુઓને કારણે આપણા શરીર ઉપર જે બાહ્ય અસરો થાય છે એના વિષે આપણને માહિતી હોય છે, પરંતુ એની પાછળના બાયોલોજીકલ કારણો વિષે આપણે ભાગ્યેજ કહી માહિતી ધરાવીએ છીએ. ખાસ કરીને ઉનાળા જેવી ઋતુમાં તો શરીર પર થતી…

ફિર દેખો યારોં : મંટોનો કરીમદાદ યાદ આવવાનું કારણ શું?

બીરેન કોઠારી ખ્યાતનામ ઊર્દૂ વાર્તાકાર સઆદત હસન મંટોની એક વાર્તા ‘યઝીદ’ નામે છે. વિભાજન પછીના સમયગાળાની આ વાર્તા આમ સીધીસાદી છે. તેમાં કેન્‍દ્રસ્થાને વાત માનસિકતાની છે. કરીમદાદ નામનો એક સામાન્ય માણસ તેનો કથાનાયક છે, જે પોતાના પિતાને તેમ જ મિલકતને…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૩૪: ૧૮૫૭: બિહારમાં ઠેરઠેર વિદ્રોહ (૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭ના વિદ્રોહની વાત આવે છે ત્યારે બિહાર ભુલાઈ જતું હોય છે, પણ ખરું જોતાં બિહારની ભૂમિકા બહુ મહત્ત્વની રહી છે. ખરું જોતાં. કંપનીની જગ્યાએ બ્રિટનની સરકારને અધીન વસાહતી શાસન શરૂ થયું તે પછી પણ ૧૮૬૨ સુધી વિદ્રોહની આગ…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – શાકીરા રફીક઼ શેખ – જો હમને દાસ્તાં અપની સુનાઈ : સિલિકોસિસની પીડાની દાસ્તાન

જગદીશ પટેલ શાકીરાબેન(૪૦) સાથે બેસીને મેં તેમના જીવન વીષે જાણવા વાતની શરૂઆત કરી. તેમના રફીકભાઈ સાથેના લગ્નજીવનની વાત શરુ કરી તેની સાથે જ શાકીરાબેન રડી પડયા અને કહેવા લાગ્યા કે બેન તે દીવસો હું આમ તો ભુલી નથી શકતી. પરંતુ…

“ પ્લાસ્ટિક ” મુદ્દે વપરાશ-નિકાલમાં વિવેક ચૂકાશે તો …. ?”

હીરજી ભીંગરાડિયા જેવો માગો તેવો ઘાટ અને ઇચ્છો તેવો રંગ, કાગળથી પણ હળવું અને કાષ્ટથીયે કઠોર. અરે ! કહોને લોઢાની ગજવેલ જેટલું કઠ્ઠણ અને કાચનેય કોરાણે રાખે એવું કામણગારું ! અને કીમિયાગીરીમાં ? કીમિયાગીરીમાં વાંકેવહમે વિજકોષમાં વ્હાર કરે એવું પાછું…