લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કહાં ગયે વો લોગ? (૧)

[ધાર્યા મુજબ આ જુલાઇની 27 મીએ સ્વર્ગસ્થ થયેલા રમણીકભાઇ અંબાણી વિષેનો લેખ આ વખતે આપી શકાયો નથી (તે હવે બે સપ્તાહ પછી), પરંતુ આપણા આઝાદી દિન 15 મી ઓગષ્ટના ઉપલક્ષ્યમાં સુભાષબાબુની આઝાદ હિંદ ફોજનાં એક ગુજરાતી મહિલા સેનાની સ્વ. હીરાબહેન…

સમયચક્ર : શું રાજકીય ક્ષેત્ર ખરાબ છે ?

આપણા દેશની વિડબણા ગણો કે પ્રજાનો સ્વભાવ ! આ દેશની સરેરાશ પ્રજા રાજકારણ અને રાજરાણીઓ વિશે છુપી સુગ ધરાવે છે. રાજકારણ એટલે ગંદકી, ખંધાઈ, વિશ્વાસઘાત, અને ક્રુરતા ! મોટાભાગના ભારતીયોની માનસિકતા આવી છે. તેઓ રાજકીય વ્યક્તિઓથી અંજાય છે, મત આપે…

રફુ

પાર્થ નાણાવટી “કાકા કેટલીવાર રફુ કરાવશો.” દરજીનો છોકરો સંચા પર બેઠા બેઠા હસ્યો. “નવું સીવડાઈ લો. ત્રણસોમાં જોડી.” એણે દુકાનની બહાર મુકેલા જાહેરાતના પાટિયા સામે ઈશારો કર્યો. “તારા બાપુજી ક્યારે આવશે?” વડીલે સામુ પૂછ્યું. “એ દવાખાને છે. ખબર નઈ આવે…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામની સાસુ તથા તેનો સસરો હિંદુસ્થાનથી પોતાના જમાઇને મળવા સારુ એક વખત આવ્યાં હતાં. સસરો દેખીતો ભારે ભયંકાર ને શરીરે અગડબંબ હતો. તેઓ જમાઇને ઘેર આવી ઉતર્યાં, તે વખત જમાઇ તથા છેાકરી બંને આવી મળ્યાં, ને ઘાશીરામ…

શૈલેન્દ્ર અને એસ એન ત્રિપાઠી, અનિલ બિશ્વાસ અને સી રામચંદ્ર

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ શૈલેન્દ્ર – મૂળ નામ – શંકરદાસ કેસરીલાલ – (જન્મ: ૩૦-૮-૧૯૨૩ । અવસાન: ૧૪ – ૧૨- ૧૯૬૬)નું – અને તેમના જોડીદાર હસરત જયપુરીનું પણ – શંકર જયકિશન સાથેનું જોડાણ એટલું બધું સર્વસ્વીકૃત બની ગયું છે કે…

લુત્ફ – એ – શેર મણકો # ૧૧

– ભગવાન થાવરાણી ભોપાલી કહેવડાવવા વાળા ઘણા શાયરો છે. અસદ ભોપાલી, તાજ ભોપાલી, મંઝર ભોપાલી. એટલે સુધી કે જે મોહતરમાને આપણે માત્ર કવ્વાલીની મહારાણી તરીકે ઓળખીએ છીએ એ શકીલાબાનો ભોપાલી પણ અચ્છી-ખાસી ગઝલો કહેતા હતા. આવા એક ભોપાલી હતા કૈફ…

‘પિયા’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા આગલા લેખમાં ‘પિયા’ને લગતાં થોડા ગીતોનો રસાસ્વાદ માણ્યો. ગીતોની યાદી લાંબી હતી એટલે તે લેખમાં જેટલાં ગીતો સમાવી શકાયા તે મુક્યા હતાં. જે ગીતો તેમાં સમાવાયા નથી તેની વિગતો આ લેખમાં મૂકી છે. ૧૯૬૨ની ફિલ્મ ‘સાહેબ બીબી ગુલામ’નું…

ઉદ્યોગસાહસિકતા : પ્રેરણા

હિરણ્ય વ્યાસ પ્રાસ્તાવિક: પ્રેરણા પરનાં જુદા જુદા સિધ્ધાંત-થીયરી ઇ.સ. ૧૯૫૦ બાદ અલગ અલગ મનોવૈજ્ઞાનિકો દ્વારા રજુ થયા આ અંગે તેનાં બૃહદ સંશોધનો ઉદ્યોગ-ધંધા પર હાથ ધરવામાં આવ્યા અને ફલ: સ્વરુપ પ્રેરણા પર વિવિધ થીયરીઓ પ્રતિપાદીત થયેલ છે. આમ પ્રેરણા-મોટીવેશનનો અભ્યાસ…

૧૦૦ શબ્દોમાં : સફળતાનું સૂત્ર

તન્મય વોરા જે પી મૉર્ગન પાસે એક વ્યક્તિ પરબીડિયું લઈને આવ્યો. તેણે કહ્યું કે આમાં સફળતાનું ખાત્રીબંધનું સૂત્ર જણાવ્યું છે. હું તમને તે ૨૫૦૦૦ રૂપિયામાં વેંચી શકીશ. મૉર્ગને કહ્યું,’એમાં જે કંઈ છે તે જો મને પસંદ પડશે તો હું તને…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૬૦:: ગાંધીજીની ધરપકડ અને તે પછી

દીપક ધોળકિયા ગાંધીજી ૧૯૩૧ની ૨૮મી ડિસેમ્બરે લંડનથી પાછા ફર્યા તેનાથી પહેલાં જ સરકારે દમનનાં પગલાં શરૂ કરી દીધાં હતાં. ૨૧મી ડિસેમ્બરેપુરુષોત્તમ દાસ ટંડન, ૨૫મીએ અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાનને પકડી લેવાયા. ૨૬મીએ જવાહર લાલ અને ટી. એ. કે. શેરવાની ગાંધીજીને આવકારવા મુંબઈ…

ફિર દેખો યારોં : કૈદ કિયા જાય કિ છોડ દિયા જાય?

– બીરેન કોઠારી ‘બેઈલ ઈઝ રુલ એન્‍ડ જેલ ઈઝ એન એક્સેપ્શન’ એટલે કે જામીન આપવા એ નિયમરૂપ છે અને જેલની સજા અપવાદરૂપ. હજી માર્ચ મહિનામાં જ વડી અદાલત દ્વારા જેની જામીનઅરજી નકારવામાં આવેલી એવી એક વ્યક્તિના જામીન મંજૂર કરતાં સર્વોચ્ચ…

શબ્દસંગ – વર્તમાનને જીવંત બનાવતો, સ્મરણોનો ઉછળતો ‘દરિયો’: એક દીર્ઘ નવલિકા (૨)

– નિરુપમ છાયા (ગતાંકથી ચાલુ…) જેમાં પોતીકું કશુંક હોય,ઉછીના ભાવ નહિ પણ આપણી જીવનશૈલી સાથે જેનો મેળ હોય, અને ઘટનાની રીતે પરંપરાગત નહીં છતાં આધુનિકતાની શુષ્કતા ન હોય એવી આગવી વીનેશ શૈલીમાં કચ્છની દૃઢતાથી અંકાયેલી પ્રાદેશિકતા ધરાવતી વીનેશ અંતાણીની દીર્ઘ…

(૮૬) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૨ (આંશિક ભાગ – ૪)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) ફિર કુછ ઇક દિલ કો બે-ક઼રારી હૈ (શેર ૯ થી ૧૧) ગતાંકના શેર ૬,૭ અને ૮થી આગળ કત’અ: (ખંડ) ફિર ખુલા હૈ દર-એ-અદાલત-એ-નાજ઼ ગર્મ-બાજ઼ાર-એ-ફ઼ૌજદારી હૈ  (૯) [ખુલા = ખુલ્લું; દર-એ-અદાલત-એ-નાજ઼= સૌંદર્ય (નખરાંબાજી)ની…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૩૯ ) – રતન (૧૯૪૪)

બીરેન કોઠારી માસ્ટર ગુલામ હૈદરે હિન્‍દી ફિલ્મસંગીતમાં પંજાબી શૈલી ‘ખજાનચી’થી આરંભી. અલબત્ત, ગુલામ હૈદર અને તેમના સમકાલીન અન્ય પંજાબી સંગીતકારોએ તેને આગળ વધારી, છતાં મૂળભૂત ફરક એ હતો કે તેમાં માત્ર તાલ કે ઠેકાનું જ મહત્ત્વ નહોતું, બલ્કે માધુર્ય પણ…

મંજૂષા – ૩૭ : સિનિયર ટુરિઝમ: નવી ક્ષિતિજનો ઉઘાડ

– વીનેશ અંતાણી અત્યારના ઘણા વડીલો ઘરમાં ગોંધાઈ રહેવાને બદલે પ્રવાસ કરવાનું પસંદ કરે છે. બાકી બચેલું જીવન આનંદથી જીવી લેવાનો ખ્યાલ વિસ્તરવા લાગ્યો છે · એક મહિલાના પતિનું પ્રમાણમાં નાની વયે અવસાન થયું. તે પછી એણે નોકરી કરી, દીકરાને…

સમયચક્ર : ચા પીશો ને ?

જગતમાં જે ઝડપે વસ્તુઓ અને વ્યવહારોનાં મુલ્ય બદલી રહ્યા છે તે જોતાં શું ટકશે અને શું શું ખોવાઈ જશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે. તેમ છતાં કેટલીક ચીજો એવી છે જેનો ફેલાવો થતો જશે અને તેનો ઈતિહાસ કદી ભુલાશે નહીં. ભારત…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : પ્રતિકૂળમાંથી અનુકૂળ

સુરેશ જાની બાળપણથી જ તેની કેટલી બધી યશસ્વી કારકિર્દી હતી? કેટકેટલાં સપનાં હતાં? હા! ભુપેન્દ્ર ત્રિપાઠી બહુ તેજસ્વી વિદ્યાર્થી હતો. સુરતમાંથી એનું ભણતર શરૂ થયું પણ પિતાને મુખ્ય ઇન્કમ ટેક્સ કમિશ્નર તરીકે બઢતી મળતાં કુટુંબ સાથે એ કલકત્તા પહોંચી ગયો.…

ઘાશીરામ કોટવાલ – પ્રવેશક પરિચય

ઘાશીરામ કોટવાલ ઃ ઈ.સ. ૧૮૬૫માં દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ દ્વારા મેારુબા કાહ્નોબાજી ની મરાઠી નવલકથાનો અનુવાદ છે. ૧૮૬૩માં લખાયેલ મૂળ મરાઠી નવલકથા પરથી ૧૯૭૨માં ખ્યાતનામ નાટ્યકાર વિજય તેડુંલકરે એ જ નામનું  મરાઠી નાટક લખ્યું, જેને પ્રસિધ્ધ દિગ્દર્શક જબ્બાર પટેલે રંગમંચ પર…

ત્રણ કવિતા

‘રસિક’ તખલ્લુસથી ગઝલ સર્જન કરતા ‘રસિક’ મેઘાણીનું મૂળ નામ અબ્દુલ રઝાક મેઘાણી. તેઓ જુલાઈ મહિનાની ૧૬મી તારીખે આ જગતમાંથી વિદાય થયા. હ્યુસ્ટનની ‘ સાહિત્ય સરિતા’ નો એક સિતારો કરાંચીમાં ખર્યો. શ્રી અબ્દુલ રઝાક મેઘાણી પાકિસ્તાનથી ૨૦૦૦ ની સાલમાં હ્યુસ્ટન આવી…

ઈના મીના ડીકા… કિશોર કુમારે ગાયેલાં સી. રામચંદ્રનાં ગીતો :: ૨ ::

– મૌલિકા દેરાસરી સંગીતની સફર કરી રહ્યા છીએ આપણે અને આ સફરમાં સંગીતકાર સી. રામચંદ્ર અને નાયક, ગાયક કિશોરદાની જુગલબંદી માણી રહ્યા છીએ. સી. રામચંદ્ર વિશે કેટલીક વાતો આપણે પ્રથમ ભાગમાં કરી. તેઓને સંગીતકાર તરીકે હંમેશા નામના મળી પણ પ્લેબેક…

લુત્ફ – એ–શેર : મણકો # ૧૦

– ભગવાન થાવરાણી અહમદ ફરાઝ પછી તુરંત પરવીન શાકિરની રચના આવે એ લાઝમી છે. લોકવાયકા એવી છે કે આ બન્ને એકબીજાની ખૂબ નિકટ હતાં. જોકે પરવીન શાકિર સ્વતંત્રપણે પણ ઉર્દૂ સાહિત્યમાં એક ઊંચું નામ છે. અકસ્માતમાં એ અકાળે અવસાન પામ્યા…

યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : ભારતમાં ગૃહિણી કે ઘરેથી કામ કરતાં વ્યાપારઉદ્યમી સ્ત્રીઓનું મૂલ્ય ઓછું અંકાય છે

આરતી નાયર આજના લેખમાં મારે જે કહેવું છે તે વિષે વાત શરૂ કરતાં પહેલાં એક ચોખવટ જરૂરી છે – આજના આ લેખમાં ‘ગૃહિણી’ શબ્દપ્રયોગ બધી જ ગૃહિણીઓના સંદર્ભમાં નથી કરાયો. પરંતુ હું એટલું કહેવાની છૂટ પણ જરૂર લઈશ કે અહીં…

સુગરીનો સ્વયંવર

– રક્ષા શુક્લ શાળાના એ સુવર્ણ દિવસોમાં રિસેસના નાસ્તા માટે મળતા પચ્ચીસ પૈસાની ખારી શીંગ તો લેવાની જ. એ હું ય ખાઉં ‘ને મારા કબૂડાં પણ. સ્હેજ આછો ચકરાવો લેતા લેતા પગલીઓની છાપ ધૂળમાં છોડતા એ આગળ વધી મારી હથેળીમાંથી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૯:: ગોળમેજી પરિષદ (૭)

દીપક ધોળકિયા સંઘીય માળખાનો સવાલ (૨) બીકાનેરના મહારાજાએ ડૉ. આંબેડકરની વાત કાપી. એ જ વલણ બધા રાજા-મહારાજાનું હતું. વડોદરાના ગાયકવાડે તો પોતાના ટૂંકા ભાષણમાં એક પણ તાત્ત્વિક મુદ્દાને સ્પર્શ ન કર્યો પણ એમનાથી પહેલાં રીવાના મહારાજાએ પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા.…

ફિર દેખો યારોં : આર.ઓ.ફિલ્ટરનું પાણી મપાઈ ગયું

-બીરેન કોઠારી “અમે પાણીનો જરાય વેડફાટ કરતા નથી. તેને એકદમ જાળવીને, આર.ઓ. ફિલ્ટર વડે શુદ્ધ કરીને જ વાપરીએ છીએ.” આમ કહેનાર, માનનાર અને અમલ કરનાર વર્ગ મોટો હશે. દરેક જણ ઈચ્છે કે પોતાને શુદ્ધ પાણી પીવા મળે. અલબત્ત, આપણા દેશમાં…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ : આ મુ ખ

ભગવાન થાવરાણી બધી જ કળાઓમાં ફિલ્મોનું એક અનોખું સ્થાન છે. કંઈ કેટલીય કળાઓનો સમન્વય છે આ એક વિધામાં. અન્ય કળાઓની જેમ એ પણ સંપ્રેષણનું માધ્યમ છે એટલું જ નહીં, સર્વોત્તમ માધ્યમ છે ! અભિનય, કવિતા, સંગીત, સાહિત્ય, સંકલન, ફોટોગ્રાફી જેવી…

શબ્દસંગ – વર્તમાનને જીવંત બનાવતો, સ્મરણોનો ઉછળતો ‘દરિયો’: એક દીર્ઘ નવલિકા (૧)

– નિરુપમ છાયા ‘ગુજરાતી નવલિકા ચયન ૨૦૦૭’નાં સંપાદક હિમાંશી શેલતે એ સંપાદનમાં સમાવિષ્ટ શ્રી વીનેશ અંતાણીની ‘બાજુનું ઘર’ વાર્તાને ‘વીનેશશૈલીની’ વાર્તા તરીકે ઓળખાવી. એતદ સામયિક (ક્ષિતિજ સંશોધન પ્રકાશનકેન્દ્ર. સંપાદકો: કમલ વોરા-નૌશિલ મહેતા-કિરીટ દૂધાત)ના ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ના અંકમાં પ્રકાશિત વિનેશભાઈની દીર્ઘ નવલિકા…

વિજ્ઞાન જગત : વીસમી સદીના વિજ્ઞાનની અલ્ટ્રા મોડર્ન થીયરીઓ અને ભારતીય મનીષીઓની જ્ઞાનગંગા

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૬–૦૪- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

અસંગ લીલા પુરુષ રામ – ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનું દૃશ્ય અને શ્વાવ્ય વ્યકત્વ્ય

ઓગસ્ટ ૨૦૧૯થી આપણે ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનાં પુસ્તક ‘અસંગ લીલા પુરુષ’નાં નીચે મુજબનાં અલગ અલગ પ્રકરણો વેબ ગુર્જરી પર વાંચી રહ્યાં હતાં – પુત્ર ભર્તા ભ્રાતા-સખા રાજનીતિજ્ઞ રાજાની દૃષ્ટિએ રામ રામ – શત્રુનજરે શત્રુ પ્રિયદર્શન પુરુષ : રામ લીલાપુરુષ: રામ અસંગ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – ‘ભારી બેડા ને હું તો નાજુકડી નાર..’ :: અતીતમાંથી પણ સાદ પાડે છે અમૃત જાની

– રજનીકુમાર પંડ્યા રાજકોટ રેડિયો સ્ટેશન શરુ થયું ૧૯૫૫ ની સાલમાં, પણ એનો સુવર્ણયુગ શરુ થયો ૧૯૬૦ પછી. ઓછામાં ઓછો એ પૂરો એક દસકો ચાલ્યો. હેમુ ગઢવી, દિવાળીબેન ભીલ અને ભજનિકો પ્રાણલાલ વ્યાસ અને મુગટલાલ જોશી એ બધા જ સિતારાઓ…

સમયચક્ર : ડ્રાઈવર – રોજિંદા જીવનના ચાલક બળ

સરકારના મંત્રી હોય કે બસના પેસેન્જર. મુસાફરી દરમિયાન એમના જીવની સલામતિ તો પેલા ડ્રાઈવરના હાથમાં હોય છે. જે વાહન ચલાવે છે. મોટા મોટા અધિકારીઓ કરતા એમના ડ્રાઈવરનો પગાર ઘણો જ ઓછો હોય છે. તેમ છતાં એમને સહિ સલામત ઘેર પહોંચાડનાર…

શી ઈઝ ધ બોસ……

વિજય ઠક્કર સોડિયમ લાઈટનાં અજવાળાથી આખું એરપોર્ટ ઝગમગી રહ્યું હતું….હજુતો રાતના બે વાગ્યા છે..ન્યુયોર્કથી અમદાવાદની ફ્લાઈટનો અરાઈવલ ટાઈમ રાતના ૩.૩૫નો છે, એટલે આવી રહેલા પેસેન્જર્સને રીસીવ કરવા આવનારા હવે ધીમે-ધીમે આવશે…પણ અત્યારે અમદાવાદથી ન્યૂયોર્કની ફ્લાઈટનાં પેસેન્જર્સને સી-ઓફ કરવા આવનારાઓથી એરપોર્ટ…

બે ગ઼ઝલ

સપના વિજાપુરા અગાઉ વે.ગુ. પર પગરણ માંડી ચૂક્યા છે. આજે તેમની બે ગઝલ અત્રે પ્રસ્તુત છે. દેવિકા ધ્રુવ,  વે.ગુ. સંપાદન સમિતિ વતી—-               (૧) હવે નક્કી કોઈ વાતે નથી રડવું ઉઝરડાની ટશર ભાતે નથી રડવું. ખભો કોઈ મળે તો ઠીક…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ ઃ …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક ૨ ૧૯૨૧-૧૯૪૦ :: પ્રભુતામાં પગલાં અને કારકિર્દીનો ઉષઃકાળ

એન. વેન્કટરામન અનુવાદ – અશોક વૈષ્ણવ અક ૧ થી આગળ સંગીતમાધુર્યનો કેફ હવે યુવાન હેમંતકુમારને દિલમાં ચડી ચુક્યો હતો. એ કેફની મસ્તીમાં હવે તેમણે સંગીતની દુનિયાના માર્ગ પોતાની આગવી કેડી કંડારવાની શરૂઆત કરી. ‘નેમાઈ સન્યાસી’ અને ‘રાજકુમારેર નિર્બાસન’ની સફળતાને પગલે…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૯

– ભગવાન થાવરાણી અહમદ  ‘ ફરાઝ ‘ આપણા યુગના બહુ મોટા ગજાના કવિ છે. પ્રેમ, વિરહ અને સંબંધો-વિષયક એમની સેંકડો ગઝલો બધા જ દિગ્ગજ ગઝલ-ગાયકોએ ગાઈ છે. એમના સર્જનનો વ્યાપ પણ એટલા વિશાળ ફલક ઉપર ફેલાયેલો છે કે એમના કોઈ…

‘પિયા’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૧)

નિરંજન મહેતા પિયા શબ્દ વાંચતા જ આપણને આપણા પ્રિય પાત્રની યાદ આવી જાય. એવા કેટલાક ફિલ્મી ગીતો મળ્યા છે જેમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ કરાયો હોય. શોધતા શોધતા ઘણા ગીતો મળ્યા એટલે થોડાક ગીતો આ લેખમાં અને બાકીના હવે પછીના લેખમાં.…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે–૧૬ – ઘૂઘો : અન્ય રોચક સ્મરણો

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૮:: ગોળમેજી પરિષદ (૬)

દીપક ધોળકિયા સંઘીય માળખાનો સવાલ (૧) દેશની રાજ્ય વ્યવસ્થા માટે સંઘીય માળખું જ ચાલશે એમ તો સૌ માનતા હતા. આ બાબતમાં બ્રિટિશ ઇંડિયાના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે કોઈ પાયાના મતભેદો નહોતા. કોમી પ્રતિનિધિત્વ બાબતમાં બધા સામસામે હતા પણ સંઘીય માળખું જ હોય…

ફિર દેખો યારોં : ઓ સમિતિ! હજી તું આપીશ અકસ્માતના અહેવાલ કેટલા?

-બીરેન કોઠારી વિશાખાપટણમમાં વીતેલા મે મહિના દરમિયાન ‘એલ.જી.પોલિમર્સ’ ફેક્ટરીમાં થયેલા ઝેરી વાયુના ચૂવાકની દુર્ઘટના અંગે આ કટારમાં લખવામાં આવ્યું હતું. દુર્ઘટનાને પગલે નેશનલ ગ્રીન ટ્રીબ્યુનલ દ્વારા આ અકસ્માતની તપાસાર્થે નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ બી.સેશાયન રેડ્ડીના વડપણ હેઠળ એક તપાસસમિતિ નીમવામાં આવેલી. આ…

બાળવાર્તાઓ : ૧૮- ભમરાનું ગુંજન

પુષ્પા અંતાણી આંબાનું એક મોટું ઝાડ. બધાં પંખીઓની એ પ્રિય જગ્યા. ત્યાં પોપટ આવે અને મેના પણ આવે, કાગડો આવે અને જાતજાતની ચકલીઓ પણ આવે. કોયલના મીઠા ટહુકાથી વાતાવરણ હંમેશાં ગુંજતું રહે. બુલબુલ ગાય ત્યારે બધાં પખીઓ એનું મીઠું ગીત…

વ્યંગ્ય કવન : (૫૦) – એક વ્યંગ્ય-કવન

દેખાય સરસ તાજું-માજું, આ કાષ્ઠ સફરજન જેમ બધું, બકરીના ગળાના આંચળ જેવા વ્યર્થ પ્રદર્શન જેમ બધું, અંધેર નગરનો ન્યાય જુઓ, અપરાધી અગર લાગે દુબળો, શૂળીની સજા ખમવી પડતી, જાડા જ નગર-જન જેમ બધું. કહેવાયું કંઈ સમજ્યો એ કંઈ, માથેથી બધુંય…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૩૮ ) – શેખચિલ્લી (૧૯૫૬)

–બીરેન કોઠારી માત્ર 37 વર્ષની વયે, 29 હિન્દી અને પાંચ પંજાબી ફિલ્મોમાં સંગીત પીરસીને વિદાય લેનાર સંગીતકાર વિનોદ (મૂળ નામ એરિક રોબર્ટ્સ)નું સંગીતચાહકોના દિલમાં આગવું સ્થાન છે.  લાહોરની ક્લીફ્ટન હોટેલમાં પિયાનોવાદન કરતા એરિક રોબર્ટ્સને નિર્માતા રૂપ કે. શૌરીએ પોતાની ફિલ્મમાં…

સમયચક્ર : શું આખલો રાષ્ટ્રીય સમસ્યા બની જશે ?

ભારતમાં ભાગ્યે જ કોઈ એવું શહેર હશે જેની સડકો ઉપર પ્રાણીઓ બેઠાં ન હોય. તેમાંય ગાય અને આખલાની પ્રમુખ હાજરી હોય છે. ગાય પ્રમાણમાં ડાહ્યું પ્રાણી ગણાતું રહ્યું છે. પણ ભગવાન ભોળાનાથના વાહન તરીકે જાણીતા નંદી સ્વરુપ આખલાની છેડછાડ કરતા…

મોજ કર મનવા – પારાયણ : ‘પ્રકારો’ની

કિશોરચંદ્ર ઠાકર કોઇપણ વિષયમાં મારી થોડી પણ જાણકારી નથી એ ઉપરથી વાચકો એમ ના માને કે મેં કોઇ વિદ્યાશાખાનું જ્ઞાન મેળવવા પ્રયત્નો નથી કર્યા. ભાષા, વિજ્ઞાન, ગણિત, ઇતિહાસ ભૂગોળ, ખગોળ ઉપરાંત જેમાં આપણે ભારતીયો ગૌરવ લઈએ છીએ એવા આધ્યાત્મિક કે…

મારું વાર્તાઘર : ફોજદાર

– રજનીકુમાર પંડ્યા પોતે ઉધરસનું ઠસકું ખાધું એમાં તો જમના લાદી ઉપર પોતું કરતાં કરતાં હબકી ગઈ એ યાદ આવતાં જાડેજાને હોઠ બીડેલું હસવું આવ્યું. એ કૂબડી એના મનમાં શું સમજતી હશે ? ફોજદાર કાંઈ રાક્ષસ થોડો જ હોય છે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્રશ્રેણીનો છેલ્લો પત્ર નં ૫૨

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, તારા ‘અક્ષરના અજવાળે’ આ એક વર્ષ જોત જોતામાં ઉજાગર થઈ ગયું. તારા ‘શબ્દોને પાલવડે’થી ખરેલી શબ્દો-સભર સંવેદનાઓ, મારી ‘ચરણ ઝંખતી કેડી’ પર પગલી પાડી ચરણ માટેની તરસને સંતૃપ્ત કરી ગઈ! તેં શરુ કરેલી પત્રોની…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો (૫) – મનોહારી સિન્હ

પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે શરૂઆતની કડીઓમાં જાણ્યું કે ફિલ્મી ગીતનું સ્વરનિયોજન કરનારા સંગીતકાર એની ધૂન બનાવી લે પછી એમાં રંગપૂરણીનું કામ જે તે સંગીતકારના સહાયક નિર્દેશક કરે છે. વચ્ચે વાગતા ઈન્ટરલ્યુડ્સ અને ગાયકીની સમાંતરે ચાલતા ઓબ્લીગેટોસ/કાઉન્ટર મેલોડીના નિર્માણમાં આ સહાયકો…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૮

– ભગવાન થાવરાણી જેમને જૂના હિંદી ફિલ્મ સંગીતમાં ઊંડો રસ છે એમણે કિશોર કુમારે ગાયેલું આ ગીત જરુર સાંભળ્યું હશે : મરને  કી  દુઆએં  ક્યોં  માંગું, જીને  કી  તમન્ના  કૌન  કરે યે દુનિયા હો યા વો દુનિયા, અબ ખ્વાહિશે –…

બંદિશ એક, રુપ અનેક (૬૮) : "ઓચિંતું કોઈ મને રસ્તે મળે"

નીતિન વ્યાસ લગ્ન તિથિએ શું આપવું ? અગાઉ તૈયારી ન હતી તેથી ધ્રુવભાઈએ કાગળ એક કવિતા લખી દિવ્યાબેન ને આપી : “મારામાં આરપાર સાત સાત દરિયા દરિયાની આરપાર તું, પળ માં પળ ગૂંથીને તું વારતા વણે તો એને જીવતર નું…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : દક્ષિણ કોરીઆમાં હ્યુમિડિફાયરને કારણે થતા મરણ

જગદીશ પટેલ દક્ષિણ કોરીઆમાં લોકો પોતાના ઘરમાં હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. વાતાવરણમાં ભેજ ન હોય ત્યારે ભેજ વધારવા આ યંત્રનો ઉપયોગ થતો હોય છે. આ યંત્રમાં પાણી ભરવાનું હોય અને પાણીમાંથી વરાળ બનાવી વાતાવરણમાં ઉમેરે એટલે ભેજ વધે. કોરીઆમાં…

કૃષિ ક્રાંતિ માટે જરૂર છે – ખેડૂતોએ પોતાનો “ધો” -[ દિશા] બદલવાની !

હીરજી ભીંગરાડિયા ખેતી એટલે નિત્ય નવા પડકારો અને તેના ઉપાયો યોજ્યા કરવાનો સંગ્રામ ! એક પ્રશ્ન ઉપર જીત મેળવી લઈએ એટલે કામ પૂર્ણ થતું નથી ખેતીમાં. ખેતી તો જીવંતો સાથે જોડાયેલ વ્યવસાય હોઇ, તેની પર અસર કરનારા વાતાવરણીય અને બીજા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૭::ગોળમેજી પરિષદ (૫)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૪) સર પ્રભાશંકર પટ્ટણીનું નિવેદન સર ચીમનલાલ સેતલવાડે પોતાની રજૂઆતમાં કહ્યું હતું કે કોમી સવાલનો આ રીતે ઉકેલ નહીં આવે અને સરકારે પોતે જ પોતાનો નિર્ણય આપવો જોઈએ. આમ જોઈએ તો એ ગાંધીજીની એ…

ફિર દેખો યારોં : વિકાસયોજનાઓ એટલે બરબાદિયોં કા જશ્ન

– બીરેન કોઠારી વિકાસશીલ ગણાતી આધુનિક માનવસંસ્કૃતિની એ તાસીર રહી છે કે કુદરત યા કોઈ જાતિપ્રજાતિનું પહેલાં નિકંદન કાઢવું અને એ પછી તેના સંવર્ધન માટે પગલાં લેવાં. કોઈ પણ ક્ષેત્ર જુઓ, આ તરાહ સામાન્ય જણાશે. પર્યાવરણની ખો કાઢવામાં આપણે કશી…

શબ્દસંગ : જીવનને સમજવાની યાત્રા આનંદના આકાશ સાથે ……..કુન્દનિકાબહેન કાપડિયા

-નિરુપમ છાયા કુંદનિકા બહેન સાથે શબ્દસંગ કરતાં કરતાં જીવનનું સાર્થક્ય સમજવા યાત્રા કરી રહ્યા છીએ. ગયે વખતે પ્રથમ ભાગમાં એમની સાત પગલાં આકાશ સાથે રહ્યા અને આજે બીજા અંતિમ ભાગમાં થોડો વધુ શબ્દસંગ. અહીં મુકાયેલાં થોડાંક બિંદુઓ અનરાધાર વર્ષાના આનંદ…

વલદાની વાસરિકા : (૮૩) બહલૂલ દાના : ચીંથરે વીંટેલું એક રત્ન

-વલીભાઈ મુસા મારા અગાઉના આર્ટિકલ “દેખીતા દીવાના, પણ શાણા એવા એક માણસની સાચી કહાની!”માં વચનબદ્ધ થયા મુજબ, હું આજે બહલૂલ દાના (શાણા) વિષે વાત કરી રહ્યો છું. બહલૂલ (જેમનું મૂળ નામ વહાબ બિન અમ્ર હતું) ઈરાકના અબ્બાસી ખલીફા હારૂન અલ…

પંખીઓ ને પ્રાણીઓનું આપણા જીવનમાં બદલતું જતું સ્થાન

– વિમળા હીરપરા આપણે જાણીએ છીએ કે આપણે એક કોષી અમીબા જેવા કીટકમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામીને માણસ બન્યા છીએ. આપણા શાસ્ત્રમાં પણ ચોર્યાસી લાખ યોનિમાંથી પસાર થઇને માનવઅવતાર મળે છે એવો ઉલ્લેખ છે. તો વિજ્ઞાન પણ ઉત્ક્રાંતિના નિયમથી સમર્થન કરે છે…