ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૪ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – ગદર પાર્ટી (૬) : ભારતમાં ક્રાન્તિનો પ્રયાસ

દીપક ધોળકિયા ૧૯૧૪ની ૨૫મી જુલાઈએ જર્મનીએ સર્બિયા પર હુમલો કર્યો તે સાથે પહેલા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઈ ગઈ. બીજા જ દિવસે ગદર પાર્ટીએ ઑક્સનાંડમાં હિન્દુસ્તાાનીઓની સભામાં જાહેરાત કરી કે “યુરોપમાં યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું છે, બ્રિટનને હિન્દુસ્તાનમાંથી હાંકી કાઢો. હવે દેશ…

ફિર દેખો યારોં : તુમ્હારે હૈં તુમ સે દયા માંગતે હૈં

બીરેન કોઠારી ટી.વી. પર ઘણી જાહેરખબરો એવી દર્શાવવામાં આવે છે કે જેમાં નાનાં બાળકોને મોટેરાંઓના વેશમાં અને તેમની જેમ બોલતા બતાવાય છે. બાળકી પોતાની માની નકલ કરીને તેની જેમ સંવાદો બોલે અને બાળક પોતાના પિતાની નકલ કરીને તેમની શૈલીએ સંવાદો…

હાથીને ગોળીએ દીધો (૧૯૩૬) – જ્યોર્જ ઑર્વેલ – [૩ ]

ગામમાં મદમ્સ્ત બનેલા હાથીનો કેર વર્તાયો છે. સ્થાનિક લોકોની ભયમિશ્રિત ઉતેજના વાતાવરણમાં પ્રસરી રહી છે. સ્થાનિક પોલીસના વડા હોવાને નાતે પરિસ્થિતિ પર કાબુ મેળવવો એ લેખકની ફરજ છે. તેમના હાથમાં બંદૂક જોતાં જ લોકોની અપેક્ષા પણ ઊંચે ચડી બેઠી છે.…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૨૦) શિક્ષક દિન કે શિક્ષણ દીન?

– સંકલન: પિયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જાણીએ છીએ કે આજીવન શિક્ષક એવા આપણા એક સમયના રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વોપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની યાદમાં એમનો જન્મદિન, તા.પાંચ સપ્ટેમ્બર ‘શિક્ષક દિન’ તરીકે ઉજવાય છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાની આ કડીમાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને સમગ્ર શિક્ષણપધ્ધતિ પર વ્યંગ્ય…

વ્યંગ્ય કવન : (૪૦) દલપત કાવ્યો

– દલપતરામ                     (૧) એક શરણાઈવાળો એક શરણાઈવાળો સાત વર્ષ સુધી શીખી, રાગ રાગણી વગાડવામાં વખણાણો છે. એકને જ જાચું એવી ટેક છેક રાખી એક શેઠને રિઝાવી મોજ લેવાને મંડાણો છે. કહે દલપત પછી બોલ્યો તે કંજૂસ શેઠ, “ગાયક ન…

લ્યો,આ ચીંધી આંગળી : જુઓ, વરસાદ ક્યાં ત્રાટક્યો ?

રજનીકુમાર પંડ્યા વરસાદ ક્યાંક ઝરમરે છે, ક્યાંક વરસે છે, ક્યાંક પડે છે, તો ક્યાંક તૂટી પડે છે અને ક્યાંક ખાબકે છે, ત્રાટકે છે. પણ જ્યાં ત્રાટકે છે ત્યાં શું થાય છે ? ત્યાં ખાનાખરાબી વરતાવે છે. આપણે માનીએ છીએ કે…

ત્યારે કરીશું શું?: [૨]

પરિચયકર્તા- કિશોરચંદ્ર ઠાકર જેમાં અસહાયતા ઉપરાંત ઉત્તરની અનન્યતા છે તેવા ટોલ્સ્ટ્યના સવાલ ‘ત્યારે કરીશું શું?’નો ઉત્તર મળતાં કોઈને કદાચ એમ લાગે કે, “અરે. આ તો આપણને ખબર જ હતી”. પરંતુ એક મૂર્તિને તેની સમગ્ર નિર્માણ પ્રક્રિયા – પથ્થર પર ફરતા…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં. ૮

નયના  પટેલ, લેસ્ટર, યુકે. પ્રિય દેવી, કર્યા કરે એ પણ બરાબર નથી. તેં કહ્યું તેમ એ કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથેની ‘કેમેસ્ટ્રી’થી શરુઆત થાય અને જ્યારે તેને તેના બધાં જ ગુણ-અવગુણ સાથે સ્વીકાર થાય તો એ પ્રેમ છે. એ ઉપરાંત તમારી…

ફિલ્મીગીતો સાથે સંકળાયેલ ખાદ્યસામગ્રી (૧)

નિરંજન મહેતા હિન્દી ફિલ્મીગીતોમાં જેટલા ઊંડા ઉતરીએ તેમ તેમ નવું નવું જાણવા મળે. આવી જ એક નવીનતા છે કે ખાદ્યસામગ્રીને લઈને કેટલાય ગીતો રચાયા છે જેમાના થોડાકનો આસ્વાદ આ લેખમાં માણશું. સૌ પ્રથમ તો જુના જમાનાની ફિલ્મમાં પણ આવો પ્રયોગ…

સાયન્સ ફેર : હવે તો ચોક્કસપણે ચંદ્ર ઉપર ‘સજીવો’ની હાજરી છે!

જ્વલંત નાયક બ્રહ્માંડમાં પૃથ્વી સિવાય બીજા કયા ગ્રહો ઉપર જીવનની શક્યતાઓ કે સજીવો જોવા મળી શકે, એ બાબતે નિરંતર ચર્ચાઓ ચાલતી જ રહે છે. હાલ સુધી તો આ બાબતે છાતી ઠોકીને કહી શકાય એવું કશું નહોતું. પરંતુ ૧૧ એપ્રિલ પછી…

ચેલેન્‍જ.edu :: પ્રાઈમ ટાઈમ

– રણછોડ શાહ કર્મ કરવું એ જ સહુથી શ્રેષ્ઠ છે પૂજા, ના અમે અટવાઈએ કોઈ પથ મહીં બીજા, શ્રમ તણા મહિમાનો કરીએ મનભરી આદર, હે પ્રભુ ! તું એટલી કરજે કૃપા અમ પર, પથ અમારો ઝળહળે તુજ જ્યોતથી હરપળ.                                                       …

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૩ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – ગદર પાર્ટી (૫)

કામાગાટા મારૂ જહાજની ઐતિહાસિક ઘટના (૨) દીપક ધોળકિયા વૅનકુવર છોડ્યા પછી કામાગાટા મારૂ ૧૬મી ઑગસ્ટે જાપાનમાં યોકોહામા બંદરે પહોંચ્યું. પરંતુ હોંગકોંગ સરકારે જહાજને હોંગકોંગમાં રોકાવાની પરવાનગી ન આપી એટલે શાંગહાઈ, હોંગકોંગમાં કામધંધો શોધવાની આશા પર પણ પાણી ફરી વળ્યું. મુશ્કેલી…

ફિર દેખો યારોં : ઉજવણીનો જીવલેણ ઉન્માદ

બીરેન કોઠારી તહેવારો એકધારા માનવજીવનમાં વૈવિધ્ય લાવવાનું અને એ રીતે જીવનરસને ટકાવી રાખવાનું કામ કરતા હોવાનું મનાય છે. તેમની ઉજવણી આ કારણે જ વ્યક્તિગત નહીં, પણ સામૂહિક અથવા તો જાહેર રીતે કરવામાં આવતી હશે. આમ, તહેવાર આનંદની અભિવ્યક્તિનો, મનોરંજનપ્રાપ્તિનો અને…

પ્રકાશ ન. શાહ – ઉર્વીશ કોઠારીની સાથે સંવાદમાં

પરિચયકર્તા: અશોક  વૈઃણવ ‘સાર્થક સંવાદ શ્રેણી’ હેઠળ શ્રી ઉર્વીશ કોઠારીની પ્રકાશ ન. શાહ સાથે જીવનચરિત્રાત્મક સવાદ સ્વરૂપની મુલાકાતોનાં શબ્દાંકનમાંથી ‘પ્રકાશ ન. શાહ’નાં વ્યક્તિત્વનાં અનેક બહુરંગી પાસાંઓનું દસ્તાવેજીકરણ થયેલ છે. પ્રકાશભાઈને ‘નિરીક્ષક‘ના તંત્રી લેખોમાં કે ‘દિવ્યભાસ્કર’માં તેમની અઠવાડીક નિયમિત કોલમના વાંચકો…

વલદાની વાસરિકા : (૭૩) લોકવાયકાઓ કે અફવાઓ

–વલીભાઈ મુસા અફવા એ સામાજિક દૂષણ છે. તેનો વધારે દુઃખદ ભાગ એ છે કે અફવાને ઊભી કરનારાને આપણે જાણી શકતા નથી હોતા. અફવાના મૂળને શોધી કાઢવું એ નદીના મૂળ સુધી પહોંચવા જેટલું મુશ્કેલ છે. એમ પણ કહી શકાય કે અફવાના…

વિમાસણ : “એક નુર આદમી કે હજાર નુર કપડા?”

–  સમીર ધોળકિયા કેટલી જૂની હશે આ કહેવત ! આ કહેવતમાં ફક્ત કપડાંની જ વાત હશે કે બાહ્ય દેખાવ કે ટાપટીપ વિષે પણ ટકોર છે? આપણે બધા નાના હતા ત્યારે શેખ સાદીની બહુ જાણીતી વાત સાંભળી હતી, જેમાં શેખ સાદી…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૭ : હરપ્પાની શોધ

પૂર્વી મોદી મલકાણ હરપ્પા મ્યુઝિયમને લોકલ લોકો “જનરલ એલેકઝાંડર કનિંઘમ મ્યુઝિયમ” તરીકે પણ ઓળખે છે. જેની સ્થાપના ૧૯૨૬માં કરાયેલી, સત્તાવાર રીતે પણ ૧૯૬૬ -૬૭ માં પાક સરકારે અહીં બિલ્ડીંગ મૂક્યું. અમે અહીં પહોંચ્યાં ત્યારે અમારી પાસે કેવળ અડધી કલાક હતી,…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૭ : આહિસ્તા આહિસ્તા (૧૯૮૧)

– બીરેન કોઠારી મોહમ્મદ ઝહૂર હાશમી નામના સંગીતકારનાં ગીતો અતિ લોકપ્રિય છે એમ કહીએ તો સામેવાળો માથું ખંજવાળતાં વિચારે કે આ કયા સંગીતકાર? આ જ સંગીતકારે શરૂઆતમાં ‘શર્માજી’ના નામે પણ સંગીત પીરસેલું. આમ છતાં, ખ્યાલ ન આવે કે એ કોણ?…

મંજૂષા: ૨૬. કામની વ્યસ્તતા અને જીવનનો આનંદ

વિનેશ અંતાણી આપણે સફળતાની એક ટોચ સર કરીએ ત્યાં જ બીજું શિખર દેખાય છે અને આપણે અંગત જિંદગીને હોલ્ડ પર મૂકી દઈએ છીએ અમેરિકાનો બહુ મોટો બિઝનેસમેન કામની ભારે વ્યસ્તતા વચ્ચે માંડમાંડ થોડો સમય કાઢી આરામ કરવા મેક્સિકો ગયો હતો.…

બે ગીત

સાહિત્ય વિશ્વમાં ખૂબ જ જાણીતા,સશક્ત કવિ,નવલકથાકાર અને ચિત્રકાર શ્રી માધવ રામાનુજનાં બે સુંદર ગીત પ્રસ્તૂત છે. અત્રે પ્રસિધ્ધ કરવાની સંમતિ આપવા બદલ વે.ગુ. સમિતિ સહર્ષ આભાર અને અહોભાવની લાગણી વ્યક્ત કરે છે.   – ‘વેગુ’ સાહિત્ય સમિતિ વતી: દેવિકા ધ્રુવ                              …

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં ૭

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, હાસ્યકારની કલમ અને તેમાં પણ પારસીની બોલી ! હસવું તો આવે જ ને યાર ! તું નહિ માને, તારો પત્ર વાંચીને મેં તો થોડી, એ રીતે બોલવાની પ્રેક્ટીસ પણ કરી જોઈ ! પણ…

હસરત જયપુરી રચિત (શંકર)જયકિશનનાં વિસારે પડેલાં ગીતો : ૧૯૫૮-૧૯૫૯

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ સપ્ટેમ્બર મહિનો જયકિશન (ડાહ્યાભાઈ પંચાલ) – જન્મ : ૪ નવેમ્બર ૧૯૨૯ – અવસાન: ૧૨ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૭૧- અને હસરત જયપુરી (મૂળ નામ ઈક઼્બાલ હુસૈન) – જન્મ : ૧૫ એપ્રિલ, ૧૯૨૨ – અવસાન: ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૯ -ની…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૩ – ખૈયામ સાહેબની સ્મૃતિ અને ‘પહાડી’ ગીતોનાં સર્જનને નમન

અપને આપ રાતોંમેં ચીલમનેં સરકતી હૈ /\ કહીં એક માસૂં નાજુક-સી લડકી /\ આપ યું ફાસલોંમેં ગુજ઼રતે રહેં – ભગવાન થાવરાણી મહેરબાની  પહાડીની  કે  એના  સ્પર્શ  કેવળથી કફન ઓઢીને સૂતેલાં સ્મરણ જીવંત થઈ ઊઠ્યાં .. હળવી ભાષામાં કહીએ તો પહાડી…

માનવ સંશાધન વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા

~ હિરણ્ય વ્યાસ આપણા આર્થિક જગતમાં વર્ષ 1980 સુધી કોઇ પણ કંપનીમાં એચ.આર. ડીપાર્ટમેન્ટ ન હતા. ત્યારે માત્ર પર્સોનેલ-Personnel અને મજુર કલ્યાણ Labour Welfare જ હતા. હવે કંપનીઓમાં એચ.આર વ્યાવસાયિકોની ભુમિકા વધતી ચાલી છે. એચ.આર. વિભાગ પાસે અપેક્ષાઓ પણ વધી…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : આંધળાં અનુપાલનનાં જોખમો

તન્મય વોરા ‘ટીઇડી’નાં એક વ્યક્તવ્યમાં જૅમ્સ સુરૉવૈકી કહે છે કે: “સિપાહી કીડીઓ જ્યારે જ્યારે પણ રસ્તો ભૂલી જાય, ત્યારે એક સીધાસાદા નિયમને અનુસરે છે – બસ, જેમ આગળની કીડી કરે તેમ કરો. પરિણામે કીડીઓ ગોળ ગોળ ચક્કર કાપતી થઇ જાય…

ફિર દેખો યારોં : હમ સે કા ભૂલ હુઈ, જો યે સઝા હમ કા મિલી…

– બીરેન કોઠારી શાળાઓનું મુખ્ય કામ શું? મોંઘીદાટ ફી લેવાનું. શિક્ષકોનું મુખ્ય કામ શું? સરકારશ્રીની વિવિધ યોજનાઓ કે કાર્યક્રમોના અમલમાં સંકળાવાનું. પોલિસનું મુખ્ય કામ શું? નેતાઓ અને વી.વી.આઈ.પી.ઓની આગળપાછળ ઊભા રહેવાનું. આવા અનેક સવાલો હોઈ શકે, જેના જવાબનો અર્થ એટલો…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૨ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – ગદર પાર્ટી (૪)

કામાગાટા મારૂ જહાજની ઐતિહાસિક ઘટના (૧) દીપક ધોળકિયા ઘણી ઘટનાઓ મુખ્ય ઘટના ચક્રની બહાર બનતી હોય છે, પણ એ ઇતિહાસના એવા વળાંક પર બને છે કે એ મુખ્ય પ્રવાહ સાથે જોડાઈ જતી હોય છે. કામાગાટા મારૂ (આપણા દેશમાં આ નામ…

આપણો કલાત્મક વારસો-આપણી સંસ્કૃતિ : શ્રી કલીકુંડ તીર્થ- ધોળકા-

પ્રાસ્તાવિક વાચક હંમેશા પોતાના રસને અનુકૂળ હોય એવું લખાણ કે સાહિત્ય વાંચવાનું પસંદ કરે ત્યારે એમાંથી એને જાણકારી સાથે વાંચ્યાનો આનંદ, સંતોષ પણ મળવો જોઇએ. હેરિટેજ વિશે પણ જાણવાવાળો ચોક્કસ વર્ગ હશે. આ લેખમાળાથી એમને માહિતી તો મળી જ રહેશે…

(૭૫) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન -૨૧ (આંશિક ભાગ – ૩ સંપૂર્ણ)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) દિલ-એ-નાદાન તુઝે હુઆ ક્યા હૈ (શેર ૮ થી ૧૧) આંશિક ભાગ – ૨ થી ચાલુ હમકો ઉનસે વફ઼ા કી હૈ ઉમ્મીદ જો નહીં જાનતે વફ઼ા ક્યા હૈ (૮)             (વફ઼ા= પ્રેમની વફાદારી)…

ગઝલાવલોકન – ૧૪ – ગઝલમાં વિરોધાભાસ

સુરેશ જાની ઉપમા કે રૂપકથી ઊંધો ભાવ એટલે વિરોધાભાસ. એમાં સરખામણી હોય પણ ઊંધી! એકમેકથી વિરોધી બાબતો એક જ પદ કે શેરમાં રજૂ કરીને, કવિ અલગ જ રીતે પોતાની વાત કહેવા માંગે છે. અથવા વિરોધનો ભાવ વાપરીને કવિ મૂળ બાબતના…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – પાકિસ્તાનથી આવ્યો ફુલનો દડો !

– રજનીકુમાર પંડ્યા (‘લ્યો, આ ચીંધી આંગળી !’ની ગઈ કડીના ‘મેરા બચ્ચા’ લેખમાં એક પાત્રની જેમ પરોવાઈ ગયેલા નાનકડા જેતપુર શહેરના સંદર્ભે આ વખતે દૂરસુદૂર પાકિસ્તાનમાં વસતા જેતપુરીઓની થોડી વાતો.) જીવનના પ્રભાતકાળના સોનેરી હુંફાળા તડકા જેવા બચપણના દિવસો કોઇ ભૂલતું…

દિવાળીબાઈના પત્રો – #૮ અને #૯

શ્રી મણિલાલ દ્વિવેદીની પ્રણયખોજની નિષ્ફળતા અને કરુણતા પર પ્રકાશ પાડતા દિવાળીબાઈ નામની પરણિત સ્ત્રીના આ પ્રેમ પત્રો પૈકી પત્ર #૧ થી #૭ આપણે આ પહેલાં વાંચી ચૂક્યાં છીએ. આજે હવે પત્ર # ૮ અને #૯ વાંચીશું. ♣♣♣♣♣♣♣♣ દિવાળીબેન પત્ર ૮…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૬

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે. પ્રિય દેવી, વાહ..પૃથ્વી વતન કહેવાય છે…’વિશ્વમાનવી’વાળી વાત ખુબ ગમી. ઉમાશંકર જોષીના નામ સાથે જ પેલી કવિતા તરત જ યાદ આવે કે,” ભોમિયા વિના મારે ભમવા’તા ડુંગરા,જંગલની કુંજ કુંજ જોવી હતી.જોવી’તી કોતરો ને જોવી’તી કંદરા,રોતા ઝરણાની આંખ…

ત્યારે કરીશું શું? : [૧]

પરિચયકર્તા- કિશોરચંદ્ર ઠાકર “આપણે બધા ભોળા ભાવે એમ ખાતરીપૂર્વક માનીએ છીએ કે, આપણા સુધરેલા સમાજમાં ગુલામી નાબૂદ થઈ ગઈ છે; એના છેલ્લાં અવશેષ પણ અમેરિકામાં અને રશિયામાંથી નાબૂદ થઈ ગયા; હવે માત્ર જંગલી લોકોમાં જ ગુલામી નજરે પડે છે; આપણે…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૬)

નિરંજન મહેતા અગાઉના લેખોમાં સો સુધીની સંખ્યાના ગીતોની નોંધ લીધી હતી. ત્યાર બાદ હજારની સંખ્યાવાળા ગીતોની સંખ્યા જ ઘણી થઇ છે એટલે ફક્ત તે ગીતોને આ લેખમાં સમાવાયા છે. હજારની સંખ્યાવાળા ગીતો પહેલા એક અનન્ય સંખ્યા પર પણ ગીત મળ્યું…

ગઝલાવલોકન – ૧3 – જ્યાં જ્યાં નજર મારી ઠરે

સુરેશ જાની જ્યાં જ્યાં નજર મ્હારી ઠરે યાદી ભરી ત્યાં આપની, આંસુ મહીં એ આંખથી યાદી ઝરે છે આપની! માશૂકોના ગાલની લાલી મહીં લાલી, અને જ્યાં જ્યાં ચમન જ્યાં જ્યાં ગુલો ત્યાં ત્યાં નિશાની આપની! જોઉં અહીં ત્યાં આવતી દરિયાવની…

આપણો નજદીકનો સગો – ચંદ્ર

– વિમળા હીરપરા આજે આપણે અવકાશમાં આપણા નજીકના દ્રશ્યમાન પાડોશીની મુલાકાત લઇએ કે જેણે સદીઓથી આપણા સાહિત્ય, ધાર્મિક માન્યતાઓ,પૃથ્વી પરના સજીવનિર્જિવ, આબાલવૃધ્ધ બધાને માટે એક રહસ્યમય દુનિયા ઉભી કરી છે. જોકે આપણા અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવા ને પોષવા ચંદ્ર કરતા સુર્યના…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૧ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ ગદર પાર્ટી (૩)

દીપક ધોળકિયા વિદેશવાસી પંજાબીઓમાં દેશદાઝ ભડકી ઊઠી હતી. ૧૯૧૩થી ‘ગદર’ નામનું અખબાર પહેલાં ઉર્દુમાં અને એના થોડા વખત પછી પંજાબીમાં શરૂ થયું હતું. આ અખબાર કેનેડા ફિલિપીન્સ,મલાયા, સિયામ (થાઇલૅન્ડ),જાવા સુમાત્રા, સિંગાપુર, બર્મા, પૂર્વ આફ્રિકા અને હિન્દુસ્તાનમાં પણ જાણીતી વ્યક્તિઓને મોકલાતું.…

ફિર દેખો યારોં : કહાં ગયા મેરા બચપન, કર કે મુઝે ખરાબ

– બીરેન કોઠારી કોઈ અભ્યાસ થકી પ્રાપ્ત થતા આંકડા અવનવાં સત્યો અને અર્થઘટનો ઉજાગર કરતા રહેતા હોય છે. આવા આંકડા અનેકવિધ બાબતો માટે સંદર્ભબિંદુ બની રહે છે. અગ્રણી અંગ્રેજી દૈનિક ‘ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના એક અહેવાલ અનુસાર ગુજરાત સરકાર દ્વારા છેલ્લા પાંચ…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : એસ્બેસ્ટોસને કારણે બરબાદ થનારા ગામોની યાદીમાં ભારતનું પણ એક ગામ છે— કૈમુર.

જગદીશ પટેલ કૈમુર નામ સાંભળતાં જ મનમાં તૈમુર ઝબકી ગયું. આમ તો બંને વચ્ચે કશું સામ્ય નથી અને છે પણ ખરું. કૈમુર મધ્યપ્રદેશના એક ગામનું નામ છે અને તૈમુર (તૈમુર લંગ) આપણને ભણાવાતા ઇતિહાસનું એક આતતાયી પાત્ર. બંનેમાં સામ્ય છે…

“દૂધ” ક્યા પ્રકારનું પીએ છીએ, જાણ્યું છે ક્યારેય ?

હીરજી ભીંગરાડિયા મિત્રો ! જેમ માણહે માણહે ફેર – એમ દૂધે દૂધે પણ બહુ ફેર હોય છે, એમ નવું વિજ્ઞાન કહી રહ્યું છે. સસ્તન પ્રાણીઓની દરેક માદાએ પોતાના બચ્ચાના જન્મ સાથે જ એના શરૂઆતના પોષણ અર્થે “અમિ”રૂપી દૂધ [ધાવણ]નું તૈયાર…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૬ : હર્પ્પિયન સંસ્કૃતિ

પૂર્વી મોદી મલકાણ c . ૩૩૦૦-૨૮૦૦ BCE – Ravi c. ૨૮૦૦-૨૬૦૦ BCE – Early Harappan c. ૨૬૦૦-૧૯૦૦ BCE – Harappan c. ૧૯૦૦-૧૮૦૦ BCE – Transitional c. ૧૮૦૦-૧૩૦૦ BCE – Late Harappan હર્પ્પિયન સંસ્કૃતિનો વ્યાસ કેટલો? તો કહે હર્પ્પિયન સંસ્કૃતિ પણ…

બાળવાર્તાઓ : ૧૦ : કૂવાનો દેડકો

પુષ્પા અંતાણી કહેવાય છે કે કૂવાનો દેડકો કૂવામાં જ રહે, એ કૂવો છોડી બીજે રહેવા જાય નહીં. એનું કારણ તમે જાણો છો, બાળદોસ્તો? ચાલો, આજે હું તમને એ વિશે એક વાર્તા કહું. વાત જાણે એમ બની કે સનાભાઈ ઉંદરને એક…

દિવાળીબાઈના પત્રો – # ૫ થી # ૭

શ્રી મણિલાલ દ્વિવેદીની પ્રણયખોજની નિષ્ફળતા અને કરુણતા પર પ્રકાશ પાડતા દિવાળીબાઈ નામની પરણિત સ્ત્રીના આ પ્રેમ પત્રો પૈકી પત્ર #૧ થી #૪ આપણે આ પહેલાં વાંચી ચૂક્યાં છીએ. આજે હવે પત્ર # ૫ થી # ૭ વાંચીશું ♣♣♣♣♣♣♣♣ દિવાળીબેન પત્ર…

પુત્ર

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રઃ • પત્રવ્યવહારનું સરનામું: ન્યૂ મિન્ટ રોડ, ભુજ (કચ્છ), ભારત ૩૭૦૦૦૧ •ઇ-પત્રવ્યવહારનું સરનામું: dr_dholakia@rediffmail.com

ટીપું

‘સ્વરસેતુ’ના સર્જક,કવિ અને જાણીતા સંગીતકાર શ્રી શ્યામલ મુનશીનું એક ગીતઃ પાણીનાં વિવિધ સ્વરૂપો પર આધારિત કાર્યક્રમ ‘જળની કાયા- જળની માયા’ માટે આ ગીત લખાયેલ છે… ‘વેગુ’ સાહિત્ય સમિતિ વતી…દેવિકા ધ્રુવ.                              ટીપું ટપ ટપ ટપ ટપ પડતું, તરસ્યા અંતર ને…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં-૫

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, કોલેજ કાળની વાતો લખીને તું મને સાબરમતીને તીરે લઈ ગઈ. એચ. કે આર્ટ્સ કોલેજમાં વહેલી સવારે ઝીરો પીરીયડ્માં સંસ્કૃતના પાઠો ભણવાનો પણ એક લ્હાવો હતો! આપણે કેટલાં નસીબદાર કે મોટા મોટા સાહિત્યકારો પાસે…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૪]

મન્ના ડેએ ફિલ્મના નાયક માટે ગાયેલાં ગીતોની આપણી સફરમાં આપણે તેમણે ગાયેલાં દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ, રાજ કપૂર, અશોક કુમાર, બલરાજ સાહની, ડેવીડ અબ્રાહમ, ભારત ભુષણ, કિશોર કુમાર, શમ્મી કપૂર, ગુરુ દત્ત માટેનાં ગીતોને યાદ કરી ચુક્યાં છીએ. સંકલન અને રજૂઆત: …

सावनને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા सावनને લગતાં ફિલ્મીગીતોનો પ્રથમ ભાગ તા. ૧૦.૮.૨૦૧૯ના દિવસે વે.ગુ. પર મુકાયો હતો. હવે તેનો બીજો ભાગ આ લેખ દ્વારા આપું છું. ૧૯૭૫ની મનોરંજક ફિલ્મ ‘ચુપકે ચુપકે’નું ગીત છે अब के सजन सावन में आग लगेगी बदन में કલાકાર…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : (૬) પ્રવેશોત્સવ

જીવનના આ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું ત્યારે ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…

લોકોના વિજ્ઞાની – ડૉ. વિક્રમ સારાભાઇ

આ વર્ષે મે મહિનામાં શક્તિશાળી વાવાઝોડું ‘ફણી’ ઓરિસ્સા પર ત્રાટક્યું તેમાં આશરે ૭૦ મૃત્યુ થયાં અને તારાજી પણ થઇ. ૧૦ લાખથી વધુ લોકોને સ્થળાંતર કરી સુરક્ષિત જગ્યાએ લઇ જવાયાં. એમાં કેટલાય હશે જેમને સ્થળાંતરના કારણે જીવન મળ્યું હશે. આથી પહેલ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૧૦ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – ગદર પાર્ટી (૨)

દીપક ધોળકિયા આ જ અરસામાં પંજાબના આર્યસમાજી દેશસેવક ભાઈ પરમાનંદ અમેરિકાની મુલાકાતે જતા અને ત્યાં હિન્દુસ્તાની વિદ્યાર્થીઓમાં અંગ્રેજી શાસનની સામે લડવાની જરૂર સમજાવતા. પંજાબના બીજા નેતા લાલા હર દયાલ પણ સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં અધ્યાપનની સેવા આપવા આવ્યા. એમણે ઘણી જાગૃતિ ફેલાવી.…

ફિર દેખો યારોં : પીવાના નહીં, ભરાઈ જતા પાણીથી આઝાદી જરૂરી

– બીરેન કોઠારી વિલંબાયેલા ચોમાસાને લીધે હજી માંડ બે સપ્તાહ અગાઉ દુષ્કાળના આયોજનની તૈયારીઓ થઈ રહી હતી, તેને બદલે હવે અતિવૃષ્ટિને કારણે રાહતકાર્યોનું આયોજન કરવું પડે એવો વરસાદ પડ્યો છે. માત્ર પંદર દિવસમાં આખા પ્રદેશનું ચિત્ર ધરમૂળથી બદલાઈ જાય ત્યારે…

હાથીને ગોળીએ દીધો (૧૯૩૬) – જ્યોર્જ ઑર્વેલ :: [૨]

અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ દેખીતી રીતે સાવ નાની ઘટનામાં શહેરમાં એક મદમસ્ત હાથીએ ભયનું વાતાવરણ સર્જાયું છે. આ અચાનક બનેલી ઘટનામાં લેખકને સામાજ્યવાદની જોહુકમી ચલાવતી શાસન વ્યવસ્થાની સાચી દાનત કેમ દેખાય છે તે જાણવાની આપણને પણ ઉત્સુકતા હોય તે સ્વાભાવિક છે.…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ– ૧૫ – ૧૯૮૦: ચમત્કારનો દેશ – ગુજરાત!

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે હું ભુજ પહોંચ્યો ત્યારે જાણવા મળ્યું કે અહીં એક નવી જ બટાલિયન આવી હતી. અગાઉ મેં ભુજ છોડ્યું ત્યારે પંચાવનમી બટાલિયન હતી. અત્યારે ૪૮મી -એટલે ૧૯૬૮ બાદ ભુજમાં આવેલી આ ત્રીજી બટાલિયન હતી. નવા અફસરો અને નવા…