લુત્ફ – એ – શેર : મણકો # ૨

– ભગવાન થાવરાણી ગાલિબ એવું વ્યક્તિત્વ છે જે બસો વર્ષ પહેલાં જેટલા પ્રસ્તૂત હતા એટલા જ આજે છે. આમ તો આ લેખમાળામાં કોઈ શાયરને પુનરાવર્તિત ન કરવા એવું નક્કી કર્યું છે પરંતુ ગાલિબ પોતે અપવાદ હતા એટલે એમના કિસ્સામાં અપવાદ…

વી બલસારા – આબાદ રહો….

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ વી બલસારા (મૂળ નામ વિસ્તષ્પ અરદેશર બલસારા ) – જન્મ ૨૨ જૂન ૧૯૨૭ । અવસાન ૨૪ માર્ચ, ૨૦૦૫) ની વધારે ઓળખ વાદ્યવૃંદ સંગીત રચનાઓના અદ્‍ભૂત સર્જક તરીકે છે તેમાં તેમણે ૩૨ જેટલી બંગાળી ફિલ્મો અને…

ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકતા

હિરણ્ય વ્યાસ ગ્રામ્ય પ્રુષ્ઠ ભુમિકા – કેટલાક સત્ય: કોવિડ-19 મહામારીનાં કારણે લાખો શ્રમિક વતનમાં પરત આવેલ છે. આ એ માનવ શક્તિ છે કે જે રોજગારને લાયક છે યા તો ઉદ્યોગસાહસિકની આવડત ધરાવે છે. ગ્રામીણ વિકાસ અંતરગત વિવિધ યોજના સરકાર્શ્રી દ્વારા…

૧૦૦ શબ્દોમાં : સફળતા, ખુશી અને કરકસર

તન્મય વોરા સફળતાની એક વ્યાખ્યા છે “પોતાની શરતે જીવન જીવવાનીઅને માણવાની ક્ષમતા’. પણ મોટા ભાગે તો આપણી સફળતાને આપણે બીજાંની દ્રષ્ટિમાં શોધતાં રહેતાં હોઇએ છીએ, અને પછીથી એ ઝાંઝવાની પાછળની દોટમાં આપણે આપણાં મૂળ મૂલ્યો વિસરી જતાં હોઇએ છીએ. રાજાની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૧ : ધરાસણાની ધાડ

દીપક ધોળકિયા મીઠાનો કાયદો તોડ્યા પછી ગાંધીજી પોતે એમ માનતા હતા કે સરકાર એમની ધરપકડ કરી લેશે પણ એવું કશું સરકારે ન કર્યું. દાંડીના સત્યાગ્રહનું મહત્ત્વ એ જ છે, એમાંથી અહિંસક આંદોલનની સંપૂર્ણ શક્તિ પ્રગટ થાય છે. લોકો હિંસા નથી…

ફિર દેખો યારોં : જે ટકી ગયો એ આપણો સિકંદર

– બીરેન કોઠારી પાંચેક વરસ અગાઉ, દશરથ માંઝીના જીવનની એક ઘટના પરથી બનેલી, કેતન મહેતા દિગ્દર્શીત ફિલ્મ ‘માંઝી-ધ માઉન્‍ટન મેન’ની ઠીક ઠીક નોંધ લેવાઈ હતી. પોતાને ગામથી બીજે ગામ જવા માટે એક ડુંગરને એકલે હાથે કોરીને તેમાંથી રસ્તો બનાવનાર માંઝીએ…

શબ્દસંગ : કરીએ શબ્દનો સંગ

નિરુપમ છાયા હમણાં એક ડોક્ટર પાસે દસેક દિવસ દરરોજ જવાનું થયું એટલે વાતચીતનો સંબંધ બંધાયેલો. એક વખત વાતમાંને વાતમાં મેં એમને પૂછ્યું,” સાહેબ, તમને શેમાં રસ છે , શું શોખ છે? “ એમણે ઉત્તર આપ્યો, “પુસ્તક વાંચવાનો ….’’ વગેરે થોડા…

(૮૪) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૦ (આંશિક ભાગ – ૨)

ફિર કુછ ઇક દિલ કો બે-ક઼રારી હૈ (શેર ૩ થી ૫) ગતાંકના શેર ૧ અને ૨થી આગળ મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) ક઼િબ્લા-એ-મક઼્સદ-એ-નિગાહ-એ-નિયાજ઼ ફિર વહી પર્દા-એ-અમારી હૈ (૩) [ક઼િબ્લા-એ-મક઼્સદ-એ-નિગાહ-એ-નિયાજ઼= કૃપાપાત્ર નિગાહ, રહેમનજર; પર્દા-એ-અમારી= હાથીની અંબાડી ઉપરનું છત્ર, અહીં…

સમયચક્ર : કોઈ પાસે સમય નથી ! તો સમય વપરાય છે ક્યાં ?

આજે દરેક જણ સમય નથી, અને છે એ પૂરો પડતો નથીની ફરિયાદ કરે છે. જેને જુઓ તે કહે છે ટાઈમ નથી. કોઈ પાસે ટાઈમ નથી. ન વિદ્યાર્થીઓ પાસે છે, ન ગૃહિણીઓ પાસે. ન વેપારી પાસે કે ન કર્મચારી પાસે. આવી…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : દિવ્યાંગ દિવ્યાની પ્રતિભા

સુરેશ જાની સુજલે પતિ રવીન્દ્રને કહ્યું ,”ચોક્કસ દિવ્યા જોઈ શકતી નથી.” ડો. રવીન્દ્ર આ વાત માની ન શક્યા. સુજલ પણ ડોક્ટર જ હતી – એનેસ્થેટિસ્ટ. અને રવીન્દ્ર? – આંખનો જ સર્જન! મુંબઈ નજીક વસાઈમાં બન્નેની ધીકતી પ્રેક્ટિસ ચાલતી હતી. પણ…

મંજૂષા – ૩૫ : નાનપણમાં જોયેલી એક ફિલ્મનું સત્ય

– વીનેશ અંતાણી તે રાતે એને પોતાના નાનપણની સ્મૃતિ સિવાય કશાયમાં રસ નહોતો +      + ઘણા લોકોએ કોરોનાના અને લોકડાઉનના સમયની ‘કોરોના ડાયરી’ લખી છે. એમાં એમણે આ વિકટ વર્તમાનમાં અંદર ચાલતા વિચારો, ભાવો, બાહ્ય પરિસ્થિતિઓને શબ્દોમાં સાચવી લેવાનો પ્રયાસ…

ત્રણ કાવ્યો

‘આલ્લે લે’ કાવ્યસંગ્રહથી ખ્યાતિ પામેલા અને અનેકવિધ પરિતોષિક પામેલાં રક્ષાબહેન શુક્લ વેબગુર્જરી માટે નવાં નથી જ. અગાઉ પણ તેમની ત્રણ રચનાઓ અત્રે પ્રસિધ્ધ થયેલ છે. કવિતા વિષયક કાર્યક્રમો અને સંમેલનોમાં તેઓ મોખરાનું સ્થાન શોભાવે છે. અત્રે તેમની ત્રણ કવિતાઓ પ્રકાશિત…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં ૪૫

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, ‘કેમ છે’ ના જવાબમાં એટલું જ કહીશ કે, છેલ્લાં થોડા અઠવાડિયાઓથી ચક્ડોળે ચડેલી ઘટમાળ અને પ્રવૃત્તિમાંથી જરા સ્થિર થઈ છું. દરમ્યાનમાં દિવાળી અને આપણું નવું વર્ષ પણ આવીને સરવા માંડ્યું… દિવાળી અને રંગોળીની…

મન્ના ડેનાં અન્ય અભિનેતાઓ સાથેનાં હાસ્યરસપ્રધાન ગીતો [૨]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મન્ના ડેનાં સ્વરકૌશલ્યએ શાસ્ત્રીય રાગ પરની હિંદી ફિલ્મ ગીતરચનાઓને હાસ્યરસપ્રધાન ગીતોના પ્રદેશમાં પહોંચાડવાના સેતુની બહુ જ મુશ્કેલ છતાં એટલી જ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી. આ એ સમયની વાત છે જ્યારે શ્રેષ્ઠ ગીતો કરૂણ રસના ભાવ સિવાય…

રંગને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા રંગ શબ્દ જુદા જુદા સંદર્ભમાં ફિલ્મીગીતોમાં વપરાયો છે. રંગને લઈને ઘણા ગીતો રચાયા છે પણ કેટલાકના વિડીઓને બદલે ફક્ત ઓડીઓ જ પ્રાપ્ત છે એટલે તેવા ગીતો આ લેખમાં નથી સમાવાયા. આ દુનિયા વિવિધ પ્રકારના રંગોથી રંગાયેલી છે એવા…

સાયન્સ ફેર – બોન ફોન્સ : સંગીત પીરસશે, બહેરાશથી બચાવશે!

જ્વલંત નાયક કલાકો લાંબી ટ્રેઈનની મુસાફરી હોય, તો સમય પસાર કરવા માટેનો આપણો ફેવરીટ ટાઈમપાસ હોય છે કાનમાં ઈયરપ્લગ ખોસીને સંગીત સાંભળવાનો! હવે તો આઈપેડ, પોર્ટેબલ એમપી૩ પ્લેયર અને સ્માર્ટ ફોન્સના જમાનામાં લોકો, ખાસ કરીને યુવાનો, ભરચક ટ્રાફિકમાં ગાડી ચલાવતી…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ૧૪: લાભુ યુધેર

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૦ : બાદશાહ ખાનના અહિંસક પઠાણો

દીપક ધોળકિયા ગાંધીજીના અહિંસક સવિનય કાનૂન ભંગનો જ્વલંત દાખલો તો હિન્દુસ્તાનને છેડે ઉત્તર-પશ્ચિમ છેડે આવેલા પેશાવરમાં મળ્યો. પઠાણો એટલે કે પખ્તૂનોનો આ પ્રાંત. હિન્દુસ્તાનના કોઈ પણ ભાગ કરતાં, બીજા મુસલમાનો કરતાં પણ પઠાણોના નીતિનિયમો જુદા. પઠાણોમાં કબીલાઓ વચ્ચેનો ઝઘડો પેઢીઓ…

ફિર દેખો યારોં : યહાં પર તો જીવન સે હૈ મૌત સસ્તી

બીરેન કોઠારી ગયા સપ્તાહે આ કટારમાં વિશાખાપટણમની ‘એલ.જી.પોલિમર્સ’ કંપનીમાં થયેલા અકસ્માતની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ પ્રકારના અકસ્માતોમાં સત્તાધીશોના અભિગમની વાત કરવામાં આવી હતી. ‘એલ.જી.પોલિમર્સ’માં બે સપ્તાહ અગાઉ સ્ટાયરીન નામનો વાયુ લીક થયો હતો અને બારેક લોકો તેમ જ અનેક પશુપંખીનો ભોગ તેણે…

યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : તાળાંબંધી દરમ્યાન સર્જનશીલતાને ટકાવી રાખીએ

આરતી નાયર આ લેખ તમે વાંચવાનો શરૂ કર્યો છે એટલે એમ માની લઈએ કે શીર્ષક વાંચ્યા પછી લેખમાં શું હશે તે જાણવાની તમને ઉત્સુકતા થઈ છે. તમે લેખક કે ડીઝાઈનર કે ફિલ્મનિર્માતા જેવી કોઈ સર્જનાત્મક વ્યક્તિ હોઈ શકો છો. કે…

વ્યંગ્ય કવન : (૪૮) : તારે જબરી મજા !

સુરેન્દ્રનગરના કવિ શ્રી જગદીશ વ્યાસ ૪૭ વર્ષની નાની ઉંમરે કેન્સર સામે ઝઝુમીને મૃત્યુ પામ્યા. તેમના બે કાવ્યસંગ્રહો ‘પાર્થિવ’ અને ‘સૂરજનું સત’. અત્રે તેમનું એક વ્યંગ્ય-કવન પ્રસ્તૂત છે. દેવિકા ધ્રુવ, , http://devikadhruva.wordpress.com –   વેબગુર્જરી સંપાદન સમિતિ ,  પદ્ય સાહિત્ય સમિતિ વતી.)…

ગઝલાવલોકન ૩૦ – રસ્તો

સુરેશ જાની કાખઘોડીથી સરકતો હોય છે,હાંફતો ચિક્કાર રસ્તો હોય છે. ભીડનું ભેલાણ આઘું રાખવા,પગરવોને એય કસતો હોય છે. સાંજ પડતાં ટૂંટિયું વાળી પછી,દર્દથી એ પણ કણસતો હોય છે. શૂન્યતા એનેય ગભરાવે સતત,હમસફરને એ તરસતો હોય છે. આખરી મંઝિલ સુધી પહોંચાડવા,એ…

ફરી કુદરતના ખોળે : કોરોના, આજનું પર્યાવરણ અને પક્ષીજગત

શ્રી જગત કીનખાબવાલા અમદાવાદ સ્થિત પર્યાવરણવિદ છે. ‘ચકલી બચાવો’ અભિયાનમાં નવતર પ્રયોગો માટે તેઓ ‘સ્પૅરો મેન’ તરીકે કદાચ વધારે જાણીતા છે. આ વિષય પર નું તેમનૂં કામ અને વિચારો યુટ્યુબ પર  ભાગ ૧, ભાગ ૨ અને ભાગ ૩માં જોઈ શકાય…

સમયચક્ર : સંતાનોના શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય પાછળ કરેલો ખર્ચ કદી એળે જતો નથી

આજકાલ રોકાણ, મૂડી, નફો, ખોટ જેવા ખાસ શબ્દો, જે ખાસ માણસો અને ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં વપરાતા હતા, હવે તે ઘર ઘરમાં પહોંચી ગયા છે. ક્યારેક એવું પણ લાગે કે દિવસ ઉગવા અને આથમવા વચ્ચેના કલાકોમાં મોટાભાગના માણસોની, મોટાભાગની પ્રતિક્રિયાઓ અને વ્યવહારોમાં…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ‘આખરે હું પણ એ વાઈરસની ઝપટમાં આવી ગયો …… અને ઉગરી પણ ગયો.’

(કોરોનાના સંદર્ભમાં બેલ્જિયમના વિષાણુવિજ્ઞાની પીટર પીયટની આપવીતી) (ડૉ. તુષાર શાહ ગુજરાતના એક નામાંકિત કાર્ડીઆક સર્જ્યન છે. જરા પણ અતિશયોક્તિ વગર કહી શકાય કે બીજી અનેક સિધ્ધિઓના તેઓ યશોભાગી હોવા ઉપરાંત ગુજરાતી ભાષાના એક ઉમદા નવલકથાકાર સ્વ. અશ્વિની ભટ્ટની આયુષ્યની અવધિ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : (૩૪) આરતી (૧૯૬૨)

બીરેન કોઠારી કેટલાક કલાકારોનું સર્જન સમગ્રપણે જોઈએ તો સંખ્યાત્મક રીતે પ્રમાણમાં ઓછું હોય, પણ તે એટલું લોકપ્રિય બની રહ્યું હોય કે આપણને એમ જ લાગે કે તેમણે વિપુલ પ્રમાણમાં સર્જન કર્યું હશે. સંગીતકાર રોશનલાલ નાગરથ એટલે કે રોશનને બેઝીઝક આ…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં ૪૪

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, કેમ છે ? એટલા માટે પૂછ્યું કે જીવનની ઘટમાળમાં જીવનના આગમન અને વિદાયના મણકામાંથી તું હમણા પસાર થઈ રહી છે. ઘટમાળ એ દોરો છે અને એમાં પરોવાતાં રહેલા મણકા ઘણીવાર સુખ આપે છે તો…

મારું વાર્તાઘર : બીજું ઘર

– રજનીકુમાર પંડ્યા ‘ભુવન!’ પહેલાં તો થયું કે આ તો ભણકારો. બાકી હવે આ ઉંમરે આ નામે કોણ બોલાવે? એ તો એવું થાય. રાતની બસની મુસાફરીમાં એકધારી ઘરઘરાટીમાં ઘણી વાર માણસનો અવાજ ભણકારારૂપે તંદ્રાની દીવાલો પર અફળાયા કરે. પચાસ વરસની…

બુલો સી. રાની : શબનમ સે હમ સિખેંગે, ફરિયાદ ન કરના, રો લેના

બીરેન કોઠારી હિંદી ફિલ્મ સંગીતના વિન્ટેજ એરાના પ્રતિભાવાન સંગીતકાર બુલો સી રાનીની જન્મ તિથિ અને અવસાન તિથિના યાદમાં આ મહિને આપણે બીરેન કોઠારીએ પાંચ છ વર્ષ પહેલાં પૉસ્ટ કરેલ બે સ્મૃતિ લેખો સંવર્ધિત કરીને પ્રકાશિત કરી રહ્યા છીએ. ૨-૫-૨૦૨૦ના રોજ…

લુત્ફ – એ – શેર : પ્રસ્તાવના અને મણકો # ૧

પ્રસ્તાવના ‘ ઉર્દૂ શેરો-શાયરીનો ઇતિહાસ ખાસ્સો પુરાણો છે અને એનું ફલક પણ ખૂબ વિસ્તૃત છે. અમીર ખુસરોથી શરુ કરી મીર, ગાલિબ, ઝૌક, દાગ અને ઇકબાલ, ફૈઝ, જોશ, જિગર, ફિરાકથી માંડીને ફરાઝ, પરવીન, હસરત, હફીઝ, બશીર, નાસિર, કતીલ, શકીલ, મજરુહ અને…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી :: વિશાખાપટ્ટનમમાં અડધી રાત્રે કોને આઝાદી મળી?

જગદીશ પટેલ આઝાદી શબ્દ એકવાર બોલો તો એમનું ધ્યાન ખેંચાય છે અને એ ચોંકે છે પણ બે વાર એકી શ્વાસે “આઝાદી, આઝાદી” બોલો તો એ ભડકે છે. જવાહરલાલ નહેરુ વિદ્યાપીઠના કનૈયાકુમાર હોય કે બીજા આ ગાન કરતા હોય છે ત્યારે…

ખેડુતોમાં પ્રવર્તતા કેટલાક ખ્યાલો પાછળનું સત્ય

હીરજી ભીંગરાડિયા આંબા પટેલનો એ દીકરો. હરખો એનું નામ. શરીર વજનદાર અને બુધ્ધિ યે જાડી ! પણ આજ હવે એય ત્રણ છોકરાંનો બાપ બની ગયો હતો અને એના જ મોટા દીકરા ‘બાઘુડા’ના લગન લેવાયા હતા. માંડવા મુહૂર્તનો સમય ચાલી રહ્યો…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૪૯: દેશમાં સવિનય કાનુનભંગનો દાવાનળ(૧)

દીપક ધોળકિયા જવાહરલાલ નહેરુ એમની આત્મકથામાં લખે છેઃ “ઓચિંતો ‘મીઠું’ શબ્દ રહસ્યમય બની ગયો હતો, એ હવે શક્તિનો દ્યોતક શબ્દ હતો. એમાં મીઠાના કાયદા પર હુમલો કરવાનો હતો, એ કાયદો તોડવાનો હતો. અમે મુંઝાઈ ગયા હતા; સાદા મીઠાને લઈને રાષ્ટ્રીય…

ફિર દેખો યારોં : સુરક્ષાનિયમ: કોઈ અકસ્માત થયો ને તમે યાદ આવ્યા

– બીરેન કોઠારી ઉદ્યોગજગતમાં પ્રચલિત શબ્દસમૂહ ‘સ્ટાન્‍ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર’ (એસ.ઓ.પી.) એટલે કે નિર્ધારીત કાર્યપદ્ધતિ હવે ઘણાં ક્ષેત્રોમાં પ્રચલિત બની રહ્યો છે. એ દર્શાવે છે કે પ્રત્યેક કામ માટે એક કાર્યપદ્ધતિ નિર્ધારીત કરવામાં આવેલી હોય છે. આ કાર્યપદ્ધતિને અનુસરવાથી અકસ્માતની કે…

શબ્દસંગ : ૨૧મી સદીનાં બોધસૂત્રો

નિરુપમ છાયા વિજ્ઞાનની શોધોએ મનુષ્યને આધુનિક બનાવ્યો. એનું જીવન સરળ બન્યું, એની સાથે જ એશ આરામનાં, કૈંક અંશે વિલાસી કહી શકાય એવાં ઉપકરણો પણ હાથવગાં થયાં. લગભગ સમાંતરે જ આવેલી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિએ મનુષ્યની પ્રગતિ માટે તો જાણે રાજમાર્ગ ખોલી આપ્યો.…

વલદાની વાસરિકા : (૮૧) દેખીતા દીવાના, પણ શાણા એવા એક માણસની સાચી કહાની!

–વલીભાઈ મુસા શાણપણ અને દીવાનગી એ માનવમનની એવી ગૂંચવાડાભરી સ્થિતિઓ છે કે જેમને ચુસ્ત રીતે એકબીજાથી અલગ પાડી શકાય નહિ. એકંદરે એમ માનવું પડે કે કોઈપણ પુરુષ કે સ્ત્રી એવી રીતે વર્તન કરે કે જે સામાજિક રીતે સ્વીકાર્ય હોય, તો…

સમયચક્ર : ભારતમાં સીનેમાનું આગમન, એક અકસ્માત !

સામાન્ય રીતે નેતા અને અભિનેતાઓ હંમેશા ચર્ચામાં રહેતા હોય છે. પરંતુ નેતા કરતા અભિનેતાઓને જોવાનો તેની નજીક જવાની ઈચ્છા મોટાભાગના લોકોને રહે છે. સીનેમાના કાલ્પનિક જગતના વાસ્તવિક માણસ વિશે એક કૂતુહલ રહેતું હોય છે. એટલે જ ફિલ્મી સિતારા જાહેરમાં આવે…

મોજ કર મનવા – મહાત્મા ગાંધીનો હાસ્યરસ : એક સેમ્પલ ટેસ્ટ

કિશોરચંદ્ર ઠાકર “જો મારામાં રમૂજવૃતિ ન હોત તો મેં આપઘાત કર્યો હોત” એવું વાક્ય ગાંધીજીના નામે ચડેલું છે. પરંતુ ગાંધીજીએ કહ્યું એટલે સાચુ જ માની લેવું જરૂરી નથી. વળી એમણે પોતે જ કહેલું છે કે મને માપવા માટે સત્યનો ગજ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કનૈયાલાલ મુનશીએ ખુલ્લી મૂકેલી એક હોટેલની વાત

(ગયા સપ્તાહે અહિં રજુ થયેલી આ લેખની પશ્ચાદભુ પછીનો બીજો અને અંતિમ હપ્તો). આજે જ્યારે લૉકડાઉનને કારણે તમામ હોટેલોને તાળાં વાગી ગયાં છે ત્યારે લગભગ એક સૈકા અગાઉ પ્રખર સાહિત્યકાર કનૈયાલાલ મુનશીએ ખુલ્લી મુકેલી એક હોટેલની વાત. –રજનીકુમાર પંડ્યા “હે…

ગીત…અમથા અમથા અડ્યા…

‘ગાફિલ’તખલ્લુસથી ગઝલો લખતા જાણીતા ગઝલકાર શ્રી મનુભાઈ ત્રિવેદીનું એક ગીત ‘અમથા અમથા અડ્યા’ વાંચતાની સાથે જ એક અજબનો મીણો ચડે છે. મુખ્યત્ત્વે સંવેદનશીલતા,સાદગી અને આધ્યાત્મિક્તાના રંગોથી ઝબોળાયેલી તેમની ‘સરોદ’ઉપનામી કલમ ગીતોમાં અદભૂત રીતે નીખરે છે. .  દેવિકા ધ્રુવ, , http://devikadhruva.wordpress.com…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં. ૪૩

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, તારો પત્ર મળ્યો એ અરસામાં ઘણા બધા જુદા અને અણધાર્યા સારા/ ખોટા સમાચારો મળ્યાં આજનો આ પત્ર તને પ્લેઈનમાંથી લખી રહી છું. હમણાંથી મુસાફરીના યોગો બહુ થયાં. જો કે, આજની Trip એક સંબંધીના…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક – ૬૬ – શ્રી સૂરદાસજીનું ભજન “નિસ દિન બરસાત નૈન હમારે

નીતિન વ્યાસ કૃષ્ણ ભક્તિની અજસ્ર ધારાને પ્રવાહિત કરવાવાળા ભક્ત કવિઓમાં સૂરદાસનું નામ સર્વોપરિ છે. હિન્દી સાહિત્યમાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના અનન્ય ઉપાસક અને વ્રજભાષાના શ્રેષ્ઠ કવિ મહાત્મા સૂરદાસ હિંદી સાહિત્યના સૂર્ય મનાય છે. હિંદી કવિતા કામિનીના આ કમનીય કાંતે હિંદી ભાષાને…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો (૩) કિશોર દેસાઈ

પીયૂષ મ. પંડ્યા અનેક ફિલ્મી ગીતોમાં બે સાવ અલગ વાદ્યો – મેન્ડોલીન અને સરોદ – વગાડી ચૂકેલા કલાકાર કિશોર દેસાઈનો પરિચય મેળવવાની શરૂઆત એક એવું ગીત સાંભળી ને કરીએ કે જેમાં એમનું મેન્ડોલીનવાદન અનોખો રંગ પૂરી ગયું છે. કિશોર દેસાઈના…

સાયન્સ ફેર : હંગેરીના વૈજ્ઞાનિકોએ શોધ્યા ‘રોઝહીપ’ ન્યુરોન્સ

જ્વલંત નાયક અમુક બાબતો ખૂબ જાણીતી હોવા છતાં આપણે એના વિષે કશું જ જાણતા નથી હોતા! દાખલા તરીકે, જો તમારો હાથ ઓચિંતો ગરમ તવા પર પડી જાય તો શું થાય? સ્વાભાવિક છે કે તવા પર હાથ પડે અને જેવી ચામડી…

વિજ્ઞાન જગત : પર્યાવરણ અને કોરોના

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૦૩ – ૦૫- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

ચેલેન્‍જ.edu : એક બાળકના વાલી અને એક વાલીવાળું બાળક

– રણછોડ શાહ સમાજ પરિવર્તનશીલ છે. તમામ પરિસ્થિતિ અને પ્રવાહો બદલાતા જ રહે તેવો સૃષ્ટિનો ક્રમ છે. ૩૦–૪૦ વર્ષ પહેલાંના વાતાવરણ અને આજના હવામાનમાં સ્પષ્ટ ફરક છે. ભૌતિક સુવિધાઓમાં સતત વધારો થતો રહે છે. ખેતીપ્રધાન દેશમાંથી બદલાઈને ઉદ્યોગો કેન્દ્રમાં હોય…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૪૮ : દાંડીકૂચ

દીપક ધોળકિયા ૧૨મી માર્ચે ગાંધીજીએ સાબરમતી આશ્રમથી કૂચ શરૂ કરી. મહાદેવભાઈ લખે છે કે “સત્યાગ્રહીઓની પહેલી ટુકડીમાં ૭૯ જણ નીકળ્યા છે. આ બધા વસ્તુતઃ આશ્રમવાસી છે એટલે એઓ વિશે પ્રાંતભેદની કંઈ કિંમત નથી.” ગાંધીજીએ ચીવટપૂર્વક આશ્રમવાસીઓને પસંદ કર્યા હતા. સ્ત્રીઓ…

ફિર દેખો યારોં : નકારાત્મક સમાચારોથી દૂર રહેવાની વૃત્તિએ આપણને બુદ્ધ અપાવ્યા?

– બીરેન કોઠારી બૅટરીના બે ધ્રુવ હોય છે. ધન અને ઋણ, જેને અંગ્રેજીમાં ‘પોઝીટીવ’ અને ‘નેગેટીવ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પણ આપણું વિશ્વ, તેમાં બનતી ઘટનાઓ, તેની સાથે સંકળાયેલી વ્યક્તિઓ અને બીજી અનેક બાબતો કંઈ બૅટરી નથી કે તેમાં માત્ર…

‘આવરણ કે નકાબ’

– વિમળા હીરપરા દરેક સજીવ  ચામડીનું આવરણ લઇને જન્મે છે. પશુ પંખી તો હજુ પણ એ જ અવસ્થામાં જીવે છે. આપણા ગુફાવાસી પુર્વજો તો વસ્ત્રવિહિન જ વિચરતા. કાળક્રમે મગજનો વિકાસ થયો, વિચારશકિત આવી. ઠંડી,ગરમી,જેવા વાતાવરણ ને જીવજંતુના ડંખ સામે રક્ષણ…

ગઝલાવલોકન ૨૯ – સાંજ પહેલાં આથમી ગયેલો સૂર્ય

સુરેશ જાની આજના ગઝલાવલોકનમાં કોઈ અવલોકન નથી, પણ યુવાન વયે અવસાન પામેલા આપણા છ કવિઓને શ્ર્દ્ધાંજલિ છે. – કલાપી, બાલાશંકર કંથારિયા, રાવજી પટેલ, મણિલાલ દેસાઈ, હિમાંશુ ભટ્ટ અને શીતલ જોશી. મૃત્યુને અલપઝલપ અડી જતી એમની આ રચનાઓમાં જીવનનો મહિમા ડોકાય…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૩૩ : કુહ એ હિન્દુ

પૂર્વી મોદી મલકાણ ઉસ્માનભાઈને ઘેર અમે તેમના અબ્બાજાન નૂમાન ભાઈને મળ્યાં જેઓ હકીમ હતા. ઉસ્માનભાઈને ઘેર પહોંચ્યાં પછી મારી જોડી નૂમાનભાઈ સાથે જામી ગઈ. તેઓ ઘણાં જ વિદ્વાન વ્યક્તિ હતા. તેમની સાથે વાતચીત કરતાં જાણવા મળ્યું કે ઉસ્માનભાઈનો પરિવાર એક…

સમયચક્ર : કેરી – ભારતીય પ્રજાના જીવનસાથે જોડાયેલું ફળ

કહેવાય છે કે એક ભારતીય આખીય દુનિયાના લિજ્જતદાર વ્યંજનો ભલે ચાખી લે. પણ જ્યાં સુધી રોટલી શાક ન મળે ત્યાં સુધી તેને તૃપ્તિ થતી નથી. એવું જ અન્ય પ્રજાઓનું પણ છે. આવું શા માટે થતું હશે ? ખોરાક બાબતની આ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – સંબધોની માયાજાળ- એ ઉઘડે છે કેવી રીતે ?

(આજે જ્યારે લૉકડાઉનને કારણે તમામ હોટેલોને તાળાં વાગી ગયાં છે ત્યારે લગભગ એક સૈકા અગાઉ પ્રખર સાહિત્યકાર કનૈયાલાલ મુનશીએ ખુલ્લી મુકેલી એક હોટેલની વાત આવતા સપ્તાહે, પણ એ હળવો લેખ વાંચતા પહેલા આ વખતે એની પશ્ચાદભૂ તરીકે વાંચવી ગમશે એવી…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : (૩૩) ટેન ઑ’ક્લૉક (૧૯૫૮)

– બીરેન કોઠારી રાજ કપૂર નિર્મિત સૌ પ્રથમ ફિલ્મ ‘આગ’ જોનારાના મનમાં તેનાં ગીતોનાં અદ્‍ભુત ઓરકેસ્ટ્રેશનની છાપ ન ઉપસી હોય એ બને નહીં. ‘દેખ ચાંદ કી ઓર’ સહિતના અન્ય ગીતમાં જે પ્રભાવક રીતે ફ્લૂટના પીસ વગાડવામાં આવ્યા છે એ રામલાલે…

ચમેલી

રણજીત દેસાઈ મુંબઈની એક પ્રખ્યાત પરદેશી કંપનીના માર્કેટીંગ વિભાગનો હું મૅનેજર હતો. કામ પ્રસંગે મારે ઉત્તર ભારતના શહેરોમાં હંમેશા જવું પડતું. ઉત્તરમાં મારૂં સૌથી પ્રિય શહેર હતું આગ્રા! પહેલી વાર ગયો તે રાતે પુનમ હતી. પૂર્ણિમાની રાતમાં તાજનાં દર્શન કરવા…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં ૪૨

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, આજે તારા પત્રના અંતથી પ્રારંભ કરું. એ શ્લોક વાંચીને મને ક.મા.મુનશીની નવલકથા ‘પૃથ્વી વલ્લભ’ યાદ આવી ગઈ. તૈલપ રાજા મુંજને બંદિવાન બનાવીને લાવે છે ત્યારે (યાદ છે ત્યાં સુધી) લોકો એને જોવા માટે ઝરુખે,…

મન્ના ડે – ચલે જા રહેં હૈ… – ૧૯૫૧-૧૯૫૩

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મન્ના ડે – મૂળ નામ: પ્રબોધ ચંદ્ર ડે, (૧ મે, ૧૯૧૯ – ૨૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૧૩) – હિંદી ફિલ્મ સંગીતનાં હીરો માટેના નિશ્ચિત પાર્શ્વ સ્વર જેવાં એકાદ બે સ્થૂળ પરિમાણો પર કદાચ સફળ ગાયક નથી ગણાતા.…