મન્ના ડેનાં હાસ્યરસપ્રધાન ગીતો : મેહમૂદ [ ૨ ]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મન્ના ડેનાં હાસ્યપ્રધાન ગીતોના પહેલા મણકામાં આપણે મન્નાડેના પ્લેબેક સ્વરને નજરમાં રાખીને મેહમૂદના કારકીર્દીના શરૂઆતના તબક્કામાં પર્દા પર મહેમૂદ અને પર્દા પાછળ મન્ના ડેના વિકસતા અનોખા સંબંધ સાથે પરિચય કર્યો હતો. એસ ડી બર્મને ૧૯૬૦માં…

I AM SORRY શબ્દોને સાંકળતા ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા ફિલ્મીગીતોમાં અંગ્રેજી શબ્દોને લઈને જે ગીતો રચાયા હતાં તે બે ભાગમાં (૨૩.૧૧.૨૦૧૯,૨૫.૧૨.૨૦૧૯) જોયા. આવા જ અંગ્રેજી શબ્દો I AM SORRY પર અનેક ગીતો છે એટલે તે માટે આ જુદો લેખ મુકું છું. ૧૯૭૫ની ફિલ્મ ‘વોરંટ’માં ગીત છે मै…

વિજ્ઞાન જગત : વર્ષ ૨૦૨૦ની વિશિષ્ટતા

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૦૫-૦૧-૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.

સાયન્સ ફેર : ટ્રેઈનની ગરમીથી ઘરો હૂંફાળા રાખવાનો કીમિયો!

જ્વલંત નાયક સોશિયલ મીડિયા પર એક ચબરાકિયું ખાસ્સું ફોરવર્ડ થઇ રહ્યું છે. “અત્યારે મફતમાં મળતી કડકડતી ઠંડીને સાચવી રાખો, ચાર-પાંચ મહિના પછી આ જ ઠંડી ઊંચા દામે ખરીદવી પડશે!” વાત તો સાચી છે. અત્યારે આપણે ઠંડીથી ભલે કંટાળીએ, પણ એપ્રિલની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ : ૩૨: ક્રાન્તિકારીઓ (૫)

દીપક ધોળકિયા સાઇમન કમિશન આપણે સૉંડર્સની હત્યાની વાત તો વાંચી લીધી અને એ પણ વાંચ્યું કે લાલા લાજપત રાય સાઇમન કમિશનના વિરોધમાં એક સરઘસની આગેવાની લઈને ચાલતા હતા તે વખતે એમના પર લાઠીનો પ્રહાર થયો અને તે પછી એ થોડા…

ફિર દેખો યારોં : ખાક કો બૂત, ઔર બૂત કો દેવતા કરતા હૈ…

– બીરેન કોઠારી “અહીંથી સ્ટેશન જવું હોય તો કયા રસ્તે જવાશે?” “જુઓ, અહીંથી આમ વળો, પછી સહેજ આગળ વધશો એટલે એક હાથમાં ચોપડી પકડેલા ચશ્માવાળા કાકાનું બાવલું આવશે. એમનો બીજો હાથ ઊંચો થયેલો છે. એ હાથ જે દિશામાં છે એ…

વ્યંગ્ય કવન : ૪૪ : ઘુસી ગયા રુપિયાની થોકડીમાં

‘વ્યંગ્ય કવન’ શ્રેણીના ૨૦૧૯ સુધીના ૪૩ લેખોનું સંપાદન શ્રી વલીભાઈ મુસાએ કર્યું હતું. તેમની ઉમર સાથે સંકળાયેલી તંદુરસ્તીની તકલીફોને કારણે તબીબી સલાહ અનુસાર તેમણે વેબ ગુર્જરી પરની પ્રવૃતિમાંથી પહેલાં જેટલી સક્રિય ભૂમિકામાંથી નિવૃતિ લીધી હતી. તદાનુસાર, ‘વ્યંગ્ય કવન’ શ્રેણીનું સંપાદન…

ગઝલાવલોકન-૨૨, ગઝલમાં વ્યંગ

સુરેશ જાની વ્યંગ એટલે શું? એ શું સમજાવવું પડે? સૌને એ ગમતો હોય છે. એની મજા અનેરી હોય છે. એ આપોઆપ પ્રગટ થઈ જતો હોય છે. અહીં પ્રયત્ન છે – ગઝલો અને કવિતાઓમાં એ વપરાયો હોય તેવા શેર કે પદ…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૨૬ : કિસા ખ્વાની બઝાર

પૂર્વી મોદી મલકાણ કિસા ખ્વાની બઝાર એ જૂના પાકિસ્તાનની જૂની બજારમાંની એક બજાર ગણાય છે. કિસા ખ્વાનીનું મૂળ નામ છે “કિસ્સા (કહાની, વાર્તા, ઘટના, પ્રસંગો, સ્ટોરી) ખ્વાની (કહેવાની, કહેવું વગેરે) ” અર્થાત “સ્ટોરી ટેલર સ્ટ્રીટ” પણ સમયાંતરે અપભ્રંશ થઈ તેના…

સમયચક્ર : ભૂકંપ અવિરત ચાલતી એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે

કચ્છમાં આવેલા વિનાશક ભૂકંપને બે દાયકા થવામાં માત્ર બે વર્ષ બાકી છે. ત્યારે આ વિનાશક પ્રક્રિયાના સત્ય વિશે જાણી લેવું જરુરી છે. વિનાશ સર્જતી આ કુદરતી પ્રક્રિયાને પાપ કે પૂણ્ય સાથે કંઈ લાગતું વળગતું નથી. માણસની સમજવાની ક્ષમતાને આંચકો આપતું…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : મુહમ્મદ યુનુસનું વાણોતરું – ૧

કિશોરચંદ્ર ઠાકર (“ગરીબી એ આપણને દિગ્મુઢ કરવા માટેના આંકડા નથી, કે નથી નાઝીઓની શ્રમછાવણી જેમાં લોકોને તેઓ મૃત્યુ પામે ત્યાં સુધી સડવા દેવાય” – મુહમ્મદ યુનુસ ) વર્ષો પહેલાં આપણા દેશના નાણા રાજ્યમંત્રી જનાર્દન પૂજારીએ ગરીબ જરૂરિયાતમંદોને રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકોમાંથી ધીરાણ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી અને હું…(૨)

– રજનીકુમાર પંડ્યા (ગતાંકથી ચાલુ) સપ્ટેમ્બર, 2004માં મોરારીબાપુની રામકથા આફ્રિકાના કેન્યાના રમણીય પર્વતીય સ્થળ લેઈક નૈવાસા ખાતે યોજાઈ. મોરારીબાપુની પસંદગીના દોઢસોએક સાહિત્યકારો-કલાકારોના કાફલામાં મુંબઈથી જ એમને – બંને ભાઈઓને અમારી સાથે જોઈને મને અત્યંત આનંદ થયો. જતી વેળા પ્લેનમાં એમણે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્રનં ૨૬

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, તારી વાત સાચી છે વૃધ્ધાવસ્થા આગળ ઝુકી જવાનું આપણા સ્વભાવમાં જ નથીને! સુ.દ.ની એક કવિતાની થોડી ઝલક મારા અંતરભાવ પ્રતિબિંબિત કરે છે. ‘નામ દઈને કે નામ દીધા વિના, સારું કે ખરાબ એવું ક્શું કીધા…

મારું વાર્તાઘર : દસની નોટ

–રજનીકુમાર પંડ્યા કંડક્ટરે માત્ર પંચ કટકટાવ્યું. આંખનો ઉલાળો કરીને જ પૂછ્યું : ‘ક્યાં?’ મોરારે પ્લાસ્ટિકની કોથળી તૈયાર જ રાખી હતી. એમાંથી બબ્બેની નોટો દેખાતી હતી. ગણી રાખેલું. આઠ હતા. બોલ્યો : ‘આટલામાં જ્યાં લગી જવાય ત્યાં લગીની ફાડો.’ આ પંથકમાં…

હુસ્ન પહાડી કા – ૨૨ – રાજકુમાર સચિન દેવ વર્મન – અસરમાં એકબીજાથી સાવ વિપરીત પહાડી ગીતો

– ભગવાન થાવરાણી સંતાપ   સૌ   ઘડીકમાં    વરાળ   થઈ   જશે બસ  ગણગણો  પહાડી  એટલી  જ  વાર  છે .. અગાઉ આપણે ઉલ્લેખી ગયા કે પહાડી રાગ પર આધારિત, બહુ લોકપ્રિય નહીં પરંતુ સાવ જ વિલક્ષણ ગીતોની આ લેખમાળામાં કેટલાક સંગીતકારો એવા છે…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક (૬૨) : "નૈહરવા"

નીતિન વ્યાસ             “નૈહરવા” नैहरवा हम का न भावे…(3) साई कि नगरी …परम अति सुन्दर, जहाँ कोई जाए ना आवे चाँद सुरज जहाँ, पवन न पानी, कौ संदेस पहुँचावै दरद यह… साई को सुनावै आगे चालौ पंथ नहीं सूझे, पीछे…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : કવિતામાં વ્યાવસાયિક આરોગ્ય

જગદીશ પટેલ આ મહિનાનો લેખ વાચકોને બહુ જુદો લાગશે. આજે વાત કરવી છે સાહિત્યમાં – ખાસ કરીને કવિતામાં – વ્યાવસાયિક આરોગ્ય કેટલું ડોકાય છે તે અંગે. હું સાહિત્યકાર નથી કે આ વિષય પર સંશોધન કરનાર કોઇ અધ્યાપક નથી કે કોઇ…

“ભૂખલાડ” ઉત્પાદનમાં પડાવે “આડ” !

હીરજી ભીંગરાડિયા મોટી ઉંમરે દીકરો થયો હોય એટલે મા-બાપે એનો- ખાટલેથી પાટલે અને પાટલેથી ખાટલે – હથેળીમાં ઉછેર કર્યો હોય. “બાળક છે ને ! કાલ સવારે મોટો થઇ જશે, એટલે બધું આપમેળે સમજતો થઇ જશે” માની તેની જાતેજાતની માગણીઓ પૂરી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ : ૩૧ : ક્રાન્તિકારીઓ (૪)

દીપક ધોળકિયા ૧૯૨૮નું વર્ષ આવતાં સુધીમાં દેશમાં સંઘર્ષ માટેનું ચિત્ર વધારે સ્પષ્ટ થવા લાગ્યું હતું. એક તો, ૧૯૨૦થી જ કોંગ્રેસનું પોત બદલી ગયું હતું. ગરમ કે નરમ, બન્ને જૂથોના નેતાઓ લોકમાન્ય તિલક કે ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે તો બહુ પહેલાં જ…

ફિર દેખો યારોં : ઉંઘતા ભલે ન જાગે, જાગતા જાગે તોય ઘણું!

– બીરેન કોઠારી આફ્રિકાનાં અભયારણ્યમાં મુક્તપણે વિહરતાં જંગલી પશુઓને જોઈને પ્રવાસીને શરૂઆતમાં નવાઈ લાગે, રોમાંચ થાય, સહેજ ભય લાગે, પણ પછી ધીમે ધીમે તેનાથી એવા ટેવાઈ જવાય કે આ બધા ભાવથી પર થઈ જવાય. તેની સરખામણીએ આપણા દેશમાં રસ્તે રખડતાં…

વલદાની વાસરિકા : (૭૭) ટાઈમપાસ તરંગી પ્રશ્નોત્તરી

–વલીભાઈ મુસા પ્રશ્નો એ જ્ઞાનપ્રાપ્તિની ચાવી સમાન છે. ઘણા વૈજ્ઞાનિકોએ તેમના મગજમાં ઉદભવેલા પ્રશ્નોની પ્રેરણા વડે જ અવનવી શોધો કરી છે; ઉદાહરણ તરીકે આઈઝેક ન્યુટન અને સફરજન. તત્વચિંતકોએ પ્રશ્નોના સહારે જ આધ્યાત્મિક રહસ્યોને જાણ્યાં છે. વિદ્યાર્થીઓ પ્રશ્નોથી જ જ્ઞાન મેળવે…

“વાર્તાઘર”માં પ્રવેશ નિમિત્તે

–બીરેન કોઠારી ગુજરાતી નવલિકા ક્ષેત્રે રજનીકુમાર પંડ્યાનું નામ પ્રથમ હરોળમાં નિ:સંકોચપણે મૂકી શકાય. માનવમનના અતળ ઊંડાણમાં રહેલા ભાવોનું નિરૂપણ રજનીકુમારની વિશેષતા છે. તેમનાં તમામ પ્રકારનાં લખાણોમાં આ બાબત જોવા મળે, અને વાર્તામાં તો સવિશેષ. કેવળ સ્થૂળ ઘટનાના ચિત્રાત્મક નિરૂપણને બદલે…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૨૫ : ‘હમારે મહેમાં કો પરદે કી જરૂરત નહીં હૈ”

પૂર્વી મોદી મલકાણ આ બ્રેડબન તો છેક ૧૦૦ CE માં યુરોપમાં પહોંચેલ. નાન જેવા જ આથેલા લોટમાંથી બનતાં લોફબ્રેડને બનાવવા માટે બેકરને જે તે દેશના રાજા પાસેથી ખાસ પરવાનો લેવો પડતો અને આ પરવાનો જેની પાસે તેની પાસેથી જ બ્રેડ…

સમયચક્ર : મકરસંક્રાંતિને પતંગબાજી સાથે વાસ્તવમાં કોઈ સંબંધ નથી

માવજી મહેશ્વરી મનુષ્ય ઊડી શકતો હોત તો ? આ કલ્પના રોચક જરુર લાગે છે. પરંતુ તે શક્ય નથી એ મનુષ્યને સદીઓ પહેલાં સમજાઈ ગયું હતું. ન ઊડી શકવાની મર્યાદામાંથી પતંગ અને વિમાનનું સર્જન થયું છે. માણસ શું છે ? તેના…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી અને હું…(૧)

-રજનીકુમાર પંડ્યા 1976ની સાલની એક બળબળતી બપોરે હું જ્યારે વિજયા બૅંન્કની વડોદરાની રાવપુરા શાખામાં મૅનેજર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મારી ચેમ્બરમાં બેઠો હતો ત્યારે પરસેવે રેબઝેબ ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી એક પંજાબી પણ ક્લિનશેવન ચહેરાવાળા જુવાનને લઈને અંદર પ્રવેશ્યા. રૂપેરી પડદા બહાર મેં એ વખતે…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૨૫) – નાતા (૧૯૫૫)

– બીરેન કોઠારી કેટલાય સંગીતકારો એવા છે કે જેમનાં ગીતો અતિ લોકપ્રિય હોવા છતાં જાણકારો સિવાયના સામાન્ય લોકોને એમના નામ વિશે જાણ ન હોય. અથવા તો લોકોને એમ જ હોય કે એ ગીત અન્ય કોઈ જાણીતા સંગીતકારે સંગીતબદ્ધ કર્યું હશે.…

ઉત્તરાયણના પર્વ પ્રસંગે……

                 પતંગની  રંગબેરંગી ત્રણ કવિતાઓ.                  (૧) ભગવતીકુમાર શર્મા પવનપાતળો કાગળ લઈને નભમાં ઊડે અગાશીજી;વાંસ-સળીનો કિત્તો લઈને લખતી ગઝલ ઉદાસીજી! પવન સૂસવે ઘડીક સામટો, ઘડીક ખાતો ખત્તાજી;શ્વાસ હાવરા-પુલશા થઈને સાચવતા કલકત્તાજી !ઠાગાઠૈયા, ઠુમકા, ઝૂમખાં હુંકારે અવિનાશીજી… કાગળ પર રેશમના દોરે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૨૫

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, વાહ…વાહ…ઝાકળમાં બોળીને ચીતરેલી ધારણામાંથી ફૂટેલાં લીલાછમ બનાવો જેવો તારો પત્ર !! ક્યા કહના….પણ સાચું કહું? ધારણા કરતાં મોડો પત્ર મળ્યો તેથી લાગ્યું જ કે કંઈ કારણ હશે. આ ટેલીપથી પણ ગજબની વસ્તુ છે,…

જયદેવની તેજસ્વી સંગીત પ્રતિભાનું મૂલ્ય હંમેશાં ઓછું અંકાયું : ૧૯૭૧

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ જયદેવ (વર્મા) – જન્મ ૩ ઓગસ્ટ ૧૯૧૯ । અવસાન ૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૭-ને તેમનાં જન્મ શતાબ્દીનાં વર્ષમાં એવા સંગીતકાર તરીકે યાદ કરાઈ રહ્ય છે જેમણે શાસ્ત્રીય સંગીત તેમ જ લોક સંગીતને પોતાની આગવી શૈલીમાં રજૂ કર્યું.…

સ્ત્રી-પુરુષવેશમાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા હિન્દી ફિલ્મોમાં કશુંક અવનવું કરાતું હોય છે જેમાં એવું પણ દેખાડાય છે કે સ્ત્રી કલાકાર પુરુષવેશમાં અને પુરુષ કલાકાર સ્ત્રીવેશમાં હોય છે અને તેમના ઉપર ગીત પણ રચાયું હોય છે. આવા કેટલાક ગીતોની નોંધ આ લેખમાં લેવાઈ છે.…

સાયન્સ ફેર : વિજ્ઞાન ક્ષેત્રની કેટલીક માઈલસ્ટોન ઘટનાઓ

જ્વલંત નાયક એ બાબત તો હવે સ્પષ્ટ છે કે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિના જીવન અશક્ય છે. તમે બધી મોહમાયા મૂકીને સાવ પ્રાકૃત્રિક અવસ્થામાં જીવવાનું શરુ કરો અને આદિમાનવની માફક જંગલો-ગુફાઓમાં રહેવા જતા રહો તો ત્યાં પણ તમને જીવવિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ…

ચેલેન્‍જ.edu :: સંસ્થાના નામનું તત્ત્વદર્શન

રણછોડ શાહ શેક્‌સપિયરે એમ કહ્યું છે કે ‘નામમાં શું છે? (What is there in a name?) આ પ્રશ્નનો જેને જેવો લાગ્યો તેવો અર્થ કર્યો છે. પરંતુ જાહેર સંસ્થાઓ અને કંપનીઓના નામ અંગે વિચારણા થાય ત્યારે અનેક બાબતોની કાળજી લેવાવી જોઈએ.…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણઃ ૩૦: ક્રાન્તિકારીઓ (૩)

દીપક ધોળકિયા ક્રાન્તિકારી સંગઠન હિન્દુસ્તાન રીપબ્લિકન ઍસોસિએશન ચૌરીચૌરાની ઘટના પછી દેશમાં નિરાશા અને સુસ્તીનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું હતું. આંદોલન બંધ રહેવાની ખરાબ અસરો દેખાતી હતી. પ્રજામાં જોશનું જે મોજું ઊછળતું હતું તે ઠંડું થવા લાગ્યું હતું. ખુદ કોંગ્રેસ પણ અવઢવમાં…

ફિર દેખો યારોં : પૈસાને પાણીની જેમ વાપરવાથી પણ પાણી ન ખરીદી શકાય

-બીરેન કોઠારી સમૃદ્ધિ હોય ત્યારે સંપત્તિનું યોગ્ય રોકાણ કરવાને બદલે તેને મનફાવે એમ ઊડાડી મારવી અને તંગી હોય ત્યારે રોદણાં રડવાની પ્રકૃતિ કેવળ વ્યક્તિગત જ નહીં, સામૂહિક, રાષ્ટ્રિય યા આંતરરાષ્ટ્રિય પણ હોઈ શકે છે. કુદરતી સંપદા અને નૈસર્ગિક સ્રોત બાબતે…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૧

ચિરાગ પટેલ उ. ४.५.३ (८७१) रायः समुद्राँश्चतुरेस्मभ्यँसोम विश्वतः। आ पवस्व सहस्त्रिणः॥ (त्रित आप्त्य) હે સોમ! અમારી હજારો ઇચ્છાઓની પૂર્તિ માટે ઐશ્વર્યથી ભરપૂર ચારેય સમુદ્ર વગેરે સાધનો અમને હસ્તગત કરાવો. આ શ્લોકમાં “સહસ્ત્ર” શબ્દનો ઉલ્લેખ છે, જે ભારતમાં વેદિક કાળથી સુનિયોજિત…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : એક મંદિરની શોધમાં – ભાગ-૨

સુરેશ જાની ૬-૧-૨૦૨૦ના પ્રકાશિત થયેલ ભા-૧ના અનુસંધાને. આગળ આટલા મોટા તળાવમાં કયા કિનારે ઊતરવું? પણ ભોમિયો હોંશિયાર હતો.  તેણે કહ્યું – ” જો કોઈ મોટી જગ્યા હશે તો તેના લોકોએ તળાવમાંથી પાણી ત્યાં સુધી લઈ જવાની નીક કે નહેર બનાવી…

સમયચક્ર : કેલેન્ડર ( તારીખિયું ) ક્યારથી આવ્યું ?

માવજી મહેશ્વરી સમયના પરિપ્રેક્ષ્યમાં એક સેકન્ડની કિમત કેટલી મોટી હોઈ શકે એ જ્યારે કોઈ અવકાશયાનને ધરતી પરથી છોડવાનો હોય ત્યારે વૈજ્ઞાનિકને જ સમજાતી હોય છે. એક દિવસથી મહાયુગથી સુધીની કાલગણના કરનારા કરે છે. પરંતુ સામાન્ય માણસ માટે પોતાનો એક દિવસ,…

મંજૂ ષા – ૩૦ : પરિચિત જગતની સમાંતરે બીજું જગત

વિનેશ અંતાણી આપણા પરિચિત જગતની સમાંતરે બીજું એક જગત આવેલું હોય છે. ક્યારેક અકસ્માતે આપણને એની ઝલક મળી જાય છે, પરંતુ એ શું છે તે આપણે સમજી શકતાં નથી. · જાપાનના સુપ્રસિદ્ધ લેખક હારુકી મુરાકામીની ૨૦૧૮ના વર્ષમાં પ્રકાશિત થયેલી નવલકથા…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : એક મંદિરની શોધમાં – ભાગ-૧

સુરેશ જાની [ પુરાતત્વની એક સત્યકથા પર આધારિત ] શનિવારની એક સાંજે, જંગલમાંથી આવીને તે થાક ઊતારી રહ્યો હતો; અને ભેગા કરેલા અવનવી વનસ્પતિના નમૂના વિભાગવાર જુદા પાડી રહ્યો હતો. વિષુવવૃત્તીય વિસ્તારના એક દેશના એક તળાવની થોડે દક્ષિણે આવેલા એક…

બાગબાનકા બસેરા!

*ચીમન પટેલ ‘ચમન’ દીકરાની વાતને ચંદ્રકાન્ત આ વખતે ટાળી ન શક્યો! દીકરાએ પણ કેવી વાત કરીઃ ‘ડેડી, હું જાણું છું કે તમે સ્વાવલંબી જીવન જીવવા માગો છો, પણ મારી બાના અવસાન પછી તમે એકલા પડી ગયા છો. જ્યારે હું આજ…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૨૪

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, મને લાગે છે દેવી, કે હવે આ કુશળતાની ‘આપ-લે’ મા પ્રવેશતી ઔપચારિકતાને તિલાંજલી આપી દઈએ! ગયા અઠવાડિયે સાચે જ તબિયત અસ્વસ્થ હતી છતાં લખું કે ‘હું મઝામાં છું’; એવું જ તારી તરફ પણ બનતું…

હુસ્ન પહાડી કા – ૨૧ – નૌશાદનાં હજુ બીજાં પહાડી ગીતો

– ભગવાન થાવરાણી છો  ફરી  લો  તીર્થસ્થાનો  સૌ  મુલકભરના  તમે એક   મંદિર   ભીતરે   હો   ને   પહાડી  મધ્યમાં .. પૂરી વિનમ્રતાથી કહું તો આ પહાડી યાત્રા આપ સૌની છે એ કરતાં વિશેષ મારી છે. લેખમાળા નિમિત્તે, અગાઉ જોયેલી ( અથવા છેક…

૧૦૦ શબ્દોમાં : યોગ્ય જગ્યા?

– તન્મય વોરા ઊંટનાં બચ્ચાંએ એની માને સવાલ પૂછ્યો – આપણને પીઠ પર ખુંધ કેમ છે? ઊંટડીએ કહ્યું, “આપણે રહ્યાં રણનાં પ્રાણી, એટલે ખૂંધ પાણી ભરી રાખવા કામ આવે. આમથી તેમ આંટા મારતાં મારતાં બચ્ચું પૂછે છે – આપણા પગ…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : સ્વપ્ન નાનાં ન સેવો

ઉત્પલ વૈષ્ણવ વિશ્વ કક્ષાની ઉત્કૃષ્ટતા પામવા માટે અથાગ શિસ્ત અને અર્જુનની લક્ષ્ય-વેધ દૃષ્ટિ જોઈએ. એ માટે ગમે તેટલી મુશ્કેલીઓ નડે તો પણ જે ખરું છે તે જ કરવું રહે. તે માટે જોઈએ લગનનો એવો તણખો જે અગનજ્વાળા પેટાવી શકે. તો…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણઃ ૨૯: ક્રાન્તિકારીઓ (૨)

દીપક ધોળકિયા કાકોરી કાંડઃ રામપ્રસાદ બિસ્મિલ, અશ્ફાકુલ્લાહ, રોશન સિંઘ અને રાજેન્દ્ર લાહિડીની શહાદત ચોરીચૌરાની ઘટના પછી ગાંધીજીએ આંદોલન પાછું ખેંચી લીધું તેનાથી દેશમાં નિરાશાનું મોજું ફરી વળ્યું. આપણા દેશના ઇતિહાસમાં કાકોરી કાંડ સશસ્ત્ર સંઘર્ષના એક મહત્ત્વના સીમાચિહ્ન જેવો છે. આજે…

ફિર દેખો યારોં : સચ હૈ દુનિયાવાલોં કિ હમ હૈં અનાડી

– બીરેન કોઠારી કાયદામાં ફેરફાર કરીને હેલ્મેટને અમુક જ વિસ્તારોમાં મરજિયાત બનાવવા બદલ સરકાર વધુ હાંસીપાત્ર બની કે નાગરિકો એમ વિચારનાર પણ હાંસીપાત્ર બની રહે એવું વાતાવરણ છે. હવે એન.આર.સી. અને સી.એ.એ.ના ગતકડાને કારણે આ મુદ્દો બાજુએ હડસેલાઈ ગયો છે.…

(૭૯) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૨૫ (આંશિક ભાગ – ૧)

હૈ બસ કિ હર એક ઉનકે ઇશારે મેં નિશાઁ ઔર (શેર ૧ થી ૩) – મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) પ્રસ્તાવના : ગ઼ાલિબની શ્રેષ્ઠતમ ગ઼ઝલો પૈકીની આ પણ એક ગ઼ઝલ હોવા છતાં તે વધુ વિખ્યાત તો તેના મક્તા…

આપણો કલાત્મક વારસો-આપણી સંસ્કૃતિ – ઐતિહાસિક નગરી ચાંપાનેર

આલેખન – રાજુલ કૌશિક ગુજરાતના પંચમહાલ જિલ્લાના ચાંપાનેર અને પાવાગઢના મૂંગા પથ્થરોએ ગુજરાતને વર્લ્ડ હેરીટેજના નકશા પર મૂકયું છે. યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સેન્ટરે ૩ જુલાઈ, ૨૦૦૪ના રોજ ગુજરાતના ચાંપાનેર અને પાવાગઢને વિશ્વ હેરિટેજ તરીકેનો દરજજો બક્ષી ગુજરાતના ઐૈતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક…

‘ રકીબ સે ‘ નઝ્મનું રસાસ્વાદન

ભગવાન થાવરાણી ઉર્દૂમાં એવા અનેક દિલચસ્પ શબ્દો છે જેના પર્યાય અન્ય ભાષાઓમાં શોધ્યા જડે નહીં. આવો એક શબ્દ છે  ‘ રકીબ ‘. રકીબ એટલે પ્રેમમાં પ્રતિસ્પર્ધી હોય તેવો હરીફ. બીજા શબ્દોમાં, એક જ સ્ત્રીને ( અથવા પુરુષને ) ચાહનારા બે…

સમયચક્ર : પડી પટોળે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહીં

માવજી મહેશ્વરી સામાન્ય રીતે પટોળાની વાત આવે એટલે તરત પાટણ યાદ આવે. વિશિષ્ટ રીતે બનતી પટોળા નામની ગુજરાતી સાડીની હસ્તકલામાં પાટણને ખાસ્સી ખ્યાતિ મળી છે. ફિલ્મના ગીતે તેમા વધારો કર્યો છે. તેમ છતાં એવું નથી કે પટોળા માત્ર પાટણમાં જ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : અંબાણી પરિવારનાં છુપાં રત્નો

– રજનીકુમાર પંડ્યા વિશ્વના અને ભારતના માત્ર વ્યાપાર ઉદ્યોગના ક્ષેત્રમાં જ નહીં, પણ સામાન્યમાં સામાન્ય માણસને સ્પર્શે તેવો વ્યાપક ચમત્કાર સર્જનારા ગુજરાતી ધીરૂભાઈ અંબાણીનું અવસાન 6ઠ્ઠી જુલાઈ, 2002 ના દિવસે થયું અને અખબારોએ એમના વિશે ગાડાં ભરાય તેટલું લખ્યું. ક્યાંક…

ગઝલાવલોકન–૨૧, ઊંચકી સુગંધ

સુરેશ જાની ઊંચકી સુગંધ એક ઊભું ગુલાબ એની વેદનાની વાતોનું શું? કાંટાંથી છોલાતી લાગણી ને સપનાંઓ ઉંઘ છતાં જાગવાનું શું? સુવાસે પડઘાતું આખું આકાશ છતાં ખાલીપો ખખડે ચોપાસ. ઉપવનના વાયરાની  લે છે કોઇ નોંધ? કોણ વિણે છે એકલી સુવાસ? વાયરો…

બોરસળીનો પંખો

ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ આ ફૂલહાર નથી, ફૂલહિન્ડોળો નથી, ફૂલમંડળી નથી. ફૂલે નથી, પાંખડીઓ છે: શારદમન્દિરે સેવાપૂજા કરતાં વેરાયેલા આત્માનાં ફૂલની પાંખડીઓ. ફૂલપાંખડીઓમાં સુગન્ધ હોય, રેખાઓમાં આછાપાતળા અક્ષરો હોય. પાંખડીઓમાં સુકુમારત્વ હોય, ભભકાર ન હોય. આ તેજ નથી, તેજ‌અણુઓ છે. યજ્ઞકુંડની…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૨૩

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, કેમ છે? ન પૂછું તો પણ જણાઈ આવ્યું કે, તું ખૂબ મઝામાં છે. કારણ કે, આ પત્રમાં એક સાથે તેં ઘણાં બધા વિષયો (સ્ત્રી-સ્વાતંત્ર્ય, સ્ત્રી-પુરુષ સમાનતા, ધર્મ અને સંસ્કૃતિ) છેડ્યા અને વિચારો રજૂ…

મન્ના ડેનાં હાસ્યરસપ્રધાન ગીતો : મેહમૂદ [૧]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ તેમની આગવી શૈલી અને ભૂલ્યો ન ભુલાય તેવો સ્વર, મન્ના ડેને ‘૫૦ના દાયકાના ચાર મુખ્ય ગાયકો – મોહમ્મ્દ રફી, મુકેશ, તલત મહમૂદ અને કિશોર કુમારના ચતુષ્કોણને પુરુષ ગાયકોના પંચ પરમેશ્વરનું બિરુદ બક્ષવાથી અલગ તારવી રહેતાં…

ફિલ્મીગીતોમાં અંગ્રેજી શબ્દો (૨)

નિરંજન મહેતા આગળના લેખમાં (૨૩.૧૧.૨૦૧૯) આપણે આ વિષયના થોડા ગીતોની મજા માણી હતી. આ લેખમાં હજી વધુ ગીતોનો રસાસ્વાદ લઈએ. ૧૯૮૩મા આવેલી ફિલ્મ ‘હીરો’માં અંગ્રેજી શબ્દોવાળું જે ગીત છે તે છે डिंग दोंग ओ बेबी सिंग सोंग डिंग दोंग ओ…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ૧0) મોરગલનાં ફૂલ સખા મોરગલનાં ફૂલ!

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…