ફિર દેખો યારોં : દીપડા કે મગર કરતાં માનવપ્રજાતિ વધુ જોખમી છે

– બીરેન કોઠારી સરદાર સરોવરમાંથી કરાઈ રહેલા મગરોના આડેધડ સ્થળાંતરના સમાચાર વ્યાપક રીતે પ્રસારમાધ્યમોમાં ચમક્યા. હવે કર્મશીલ રોહિત પ્રજાપતિએ પર્યાવરણ મંત્રાલયને આના વિરોધમાં કાનૂની નોટિસ મોકલી હોવાના અહેવાલ છે. આ બાબતે સરકાર દ્વારા શી કાર્યવાહી હાથ ધરાય છે એ જોવું…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૩ :: ૧૯૬૮: નાના રણના સાંધ્ય ક્ષેત્રમાં…..- ભાગ: ૧

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે બનાસકાંઠા-થરપારકરની સીમા પર આવેલ મારી કંપનીમાં ફરજ બજાવતી વખતે મારે ઘણી વાર નાડાબેટ જવાનું થાય. કંપની હેડક્વાર્ટરથી ત્યાં જવા માટે રણના કિનારે આવેલ પાડણ થઈ સુઈગામ અને ત્યાંથી નાડાબેટ જવાય. પાડણ નાનકડું ગામ છે. અહીં આપણા સોલંકી…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં (૧૩) : તબીબી જગતનું વ્યંગ્યાત્મક અવલોકન

– સંકલનઃ દીપક ધોળકિયા વ્યંગ્યચિત્રોની શ્રેણીમાં આજે ફરી એક વાર તબીબી જગતને લગતાં કાર્ટુન્સ પ્રસ્તુત છે.. તબીબી જગત એવો વિષય છે કે જે આપણા જીવન સાથે અભિન્નપણે જોડાયેલો છે. આ કડીમાં આપણે એવાં કેટલાંક કાર્ટૂનો જોઈએ કે જે હૉસ્પિટલો, ડૉક્ટરો,…

વ્યંગ્ય કવન : (33) બે હઝલ

-ડો. દેવાંશ પંડીત (‘અધીર’ અમદાવાદી)                    (૧) જિંદગીની સિરીયલમાં બ્રેક ના હોય જિંદગીની સિરીયલમાં બ્રેક ના હોય. મોતના લાસ્ટ સીનમાં રિટેક ના હોય. ગુજરાતી ને ઘોડા વચ્ચે ફેર તું સમજ, અમારામાં બુદ્ધિ હોય સિક્સ પેક ના હોય. ખાવા હોય તો…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : બાવડું પકડીને જાફરહુસેનને પાછા ઉપર ખેંચી લેવામાં આવ્યા (ભાગ 3)

૪-૨-૨૦૧૯ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ ભાગ ૧ અને ૧૧-૨-૨૦૧૯ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ ભાગ ૨ પછી હવે આગળ -રજનીકુમાર પંડ્યા ‘દે લાખ! તો કહે, લે સવા લાખ !’ આવી એક કહેવત સાવ નાનપણમાં સૌરાષ્ટ્રમાં વારંવાર કાને પડતી હતી. એમાં વાસ્તવ કરતાં ટીખળનો…

Science સમાચાર : ૫૮

દીપક ધોળકિયા (૧) એંજિનની અંદર ફરે તેવા માઇક્રો રોબોટ કોઈ પણ મશીનના અસંખ્ય ભાગ હોય છે. જેટ એંજિનમાં ૨૫,૦૦૦ નાનામોટા ભાગ હોય છે. કયો ભાગ બરાબર કામ નથી કરતો તે જાણવા માટે પણ આખું મશીન ખોલવું પડે. આમ એક મશીનના…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૬ ઠું : બેરાગી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ “ગુરુજી મહારાજ ! જો આપ ફરમાવો તે બજાને મેં આપકા ચેલા તૈયાર હૈ” નાના ચેલાએ પોતાના વૃદ્ધ ગુરુને પગે પડીને પૂછ્યું. “મય જાનતા હું મહારાજ, આજ અપન દોનો શહેરમેં સાથ ઘુસકર ભિક્ષા મંગ લાયગે.” “હાં, બચ્ચા તું…

જયા-જયંત : અંક ૧ : પ્રવેશ છઠ્ઠો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક : ૫૨ : “તને જાતાં જોઈ પનઘટ ની વાટે”

નીતિન વ્યાસ અવિનાશ વ્યાસની ઘણી રચનાઓ એવી લોકજીભે ચડી ગયેલી છે કે જાણે વરસોથી ગવાતું લોકગીત ! તેમની ખાસિયત હતી કે ગીત ના સરળ શબ્દો, અનુરૂપ અવાજ અને તેની કર્ણપ્રિય ધૂન બનાવી રજુ કરવી. એવું જ એક ગીત છે –…

ગઝલાવલોકન – ૧ : ગમતાંનો કરીએ ગુલાલ

સુરેશ જાની સ્વ. મકરંદ દવેની આ કવિતા ગુજરાતી નેટ જગતની સિગ્નેચર કવિતા બની ગઈ છે-                ગમતાંનો કરીએ ગુલાલ ગમતું મળે તો અલ્યા, ગૂંજે ન ભરીયે ને ગમતાંનો કરીએ ગુલાલ આડા દે આંક એ તો ઓશિયાળી આંગળી પંડમાં સમાય એવી…

“5 ‘S’ વિચાર ધારા”

– હિરણ્ય વ્યાસ 5 ‘S’ જાપાની વિચારધારા” સમજવામાં ખૂબ જ સરળ છે, કારણકે આપણા દેશમાં મહિલાઓ અજાણતા 5 ‘S’ નો ઉપયોગ ઘર સાચવવામાં કરે જ છે. બાકી આપણે તેને કોઈ નામ આપ્યું નથી તેમજ તે વિચારોનો ઉપયોગ અન્ય ક્ષેત્રમાં પણ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૪

ચિરાગ પટેલ पू.आ. ६.४.९ (६२३) हरी त इन्द्र श्मश्रूण्युतो ते हरितौ हरी। तं त्वा स्तुवन्ति कवयः परुषासो वनर्गवः॥ હે ઈન્દ્ર ! આપના દાઢીમૂછ લીલાં છે અને બંને ઘોડાં પણ લીલા છે. હે ઉત્તમ ગાયોના પાલક! વિવેકશીલ માણસો તમારી સ્તુતિ કરે…

ફિર દેખો યારોં : ‘વેલેન્‍ટાઈન્‍સ ડે’ નિમિત્તે રાબેતા મુજબ થોડું સંસ્કૃતિરૂદન

-બીરેન કોઠારી ખોરાકની શોધમાં ભટકતા રહેતા આદિમાનવે ગુફામાં રહેવાનું શરૂ કર્યું. કાળક્રમે અગ્નિ અને ચક્રની શોધે તેના જીવનમાં આમૂલ ક્રાંતિ આણી. કદાચ એ સમયગાળાથી દરેક સમયની જૂની થતી જતી પેઢીને લાગતું આવ્યું હશે કે જમાનો હવે બદલાઈ ગયો છે અને…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૨૦: ૧૮૫૭ અને ગુજરાત (૨)

દીપક ધોળકિયા દિલ્હી વિદ્રોહીઓના હાથમાં પડ્યું, તે જ દિવસે, ૨૮મી સપ્ટેંબરે રાધનપુરના નવાબના મૌક દસ્તાવેજો અંગ્રેજ સરકારને હાથે ચડી ગયા. નવાબે દિલ્હીમાં બાદશાહને સોનામહોર નજરાણામાં મોકલીને અમદાવાદ અને ડીસામાં અંગ્રેજોનાં મથકો પર હુમલા કરવાની રજા માગી હતી. નવાબ પોલિટિકલ ઍજન્ટનો…

વ્યંગિસ્તાન : પાણીની બોટલ: સાફસુથરે લોગ, સાફસુથરી પસંદ

કિરણ જોશી માણસ જ્યારે પૂરેપૂરો નાસમજ એટલે કે શિશુઅવસ્થામાં હોય છે ત્યારે તે બોટલ પર હોય છે;ને તે જ્યારે મહદ્ અંશે સમજણો થાય છે એટલે કે પચીસી પાર કરી લે છે ત્યારે પણ તે બોટલને ભરોસે હોય છે. ફરક માત્ર…

વલદાની વાસરિકા : (૬૬) માનવીય દિલથી કહો – ‘જીવો અને જીવવા દો.’

– વલીભાઈ મુસા કોઈપણ સમાચારપત્ર ખોલો, ટી.વી.ની કોઈ સમાચાર ચેનલ જુઓ કે પછી કોમ્પ્યુટર ઉપર છેલ્લા તાજા સમાચાર માટેની શોધ ચલાવો; અને તમને દુનિયામાં ક્યાંક ને ક્યાંક, વ્યક્તિગત કે સમૂહગત, એક યા બીજા સંઘર્ષના કારણ હેઠળ માનવહત્યા કે માનવસંહાર થએલો…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : વિચિઝ ટાવર

પૂર્વી મોદી મલકાણ અમે હોટેલ પર પાછા ફર્યા ત્યારે રાતે ૧૦ વાગી ગયાં હતાં. આજનો બીજો દિવસ અમારે માટે પૂરો થયો હતો. હવે કેવળ એક જ દિવસ બચ્યો હતો. તે રાત્રે રૂમ પર પાછા આવી હું મોડી રાત સુધી લાડેનબર્ગને…

વિમાસણ : જીવનમાં શિસ્ત હોવું જરૂરી છે?

– સમીર ધોળકિયા આ તો વળી કેવો સવાલ છે ? દરેક વ્યક્તિ સ્વીકારે છે કે જિંદગીના દરેક ક્ષેત્રમાં શિસ્ત જરૂરી છે અને કોઈ પણ વ્યવસ્થા ટકી રહે એ માટે પણ શિસ્ત જરૂરી છે, તો પછી આવો સવાલ મનમાં ઊભો જ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : જાફર હુસેનને રોકી દેવા માટે શું કરીશું ? (ભાગ 2)

-રજનીકુમાર પંડ્યા (ગયા હપ્તાથી ચાલુ ) સપ્ટેમ્બરના 2001ના અંતભાગની એક વહેલી સવારના પહોરમાં એક મદ્રેસામાં ભણાવતી જાફરહુસેન મન્સુરી ની દીકરી શહેનાઝનો મારા પર ફોન આવ્યો હતો. ‘ અંકલ, પાપા આપકો યાદ કરતે હૈ, કલ રાત એટેક આયા થા. તાબડતોબ વી…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (3) : મેરે મહબૂબ (૧૯૬૩)

-બીરેન કોઠારી હિન્દી ફિલ્મોમાં એક પ્રકાર ‘મુસ્લિમ સોશ્યલ’ છે, જેમાં સમગ્ર પરિવેશ મુસ્લિમ હોય છે. આવી ફિલ્મોમાં સંવાદો પણ મોટે ભાગે ઉર્દૂમાં હોય અને તે ચોક્કસ પ્રેક્ષકોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી હોય. તેનાં ગીતો પણ મુખ્યત્વે ગઝલ, નઝમ કે કવ્વાલી…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૫ મું : મણિગવરીનો યત્ન

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ જે ચાકર સાથે નવાબની બેગમપર પત્રિકા મોકલાવી હતી, તે ચાકરને ત્રણ કલાક અથડાવું પડયું, બેગમ પોતાના મ્હેલમાં નહોતાં, તેથી નદી કિનારે આવેલા બક્ષીના મહેલમાં તે ગયો, ત્યાં કેટલીક પૂછપરછ કર્યા પછી એવી ખબર મળી કે, બેગમ સાહેબા…

જયા-જયંત : અંક ૧ : પ્રવેશ પાંચમો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

તલત મહમુદનાં મુબારક બેગમ અને મધુબાલા ઝવેરી સાથેનાં યુગલ ગીતો

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ તલત મહમૂદ[1]ની જન્મતિથિ (૨૪ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૨૪)ની યાદમાં આપણે ‘તલતમહમૂદનાં ઓછાં સાંભળવા મળતાં યુગલ ગીતો’ની વાર્ષિક લેખમાળા ૨૦૧૭થી શરૂ કરી છે. ૨૦૧૭ના સૌ પહેલા અકમાં આપણે, તલત મહમૂદનાં વિસારે પડેલાં કેટલાંક યુગલ ગીતો માં તલત મહમૂદના…

ફિલ્મીગીતો અને શીર્ષક – ૧૫

નિરંજન મહેતા. આ શ્રેણીનો આ છેલ્લો લેખ છે કારણ T પછીના U – Zથી શરૂ થતાં ગીતો બહુ ઓછા દેખાય છે એટલે જેટલા મળ્યા છે તે બધા ગીતો આ એક લેખમાં સમાવાયા છે. U પરથી કોઈ ગીત ન મળ્યાં એટલે…

સાયન્સ ફેર : સ્પેસ ટેકનોલોજી માટે આ વર્ષ રહેશે ઘટનાપ્રધાન

પ્રથમ ‘સ્પેસ ટેક્સી’ પણ આ જ વર્ષે ઉડાન ભરશે જ્વલંત નાયક છેલ્લા એક-દોઢ વર્ષ દરમિયાનના સમાચારો પર નજર ફેરવશો તો એક બાબત સ્પષ્ટ જણાશે. વિજ્ઞાન-ટેકનોલોજીની બીજી કોઈ પણ શાખા-ઉપશાખા કરતાં વધારે ખબરો સ્પેસ એટલે કે અવકાશ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે બનેલી ઘટનાઓ…

પરિસરનો પડકાર : ૧૯ : શ્વાન – કુળમાં આવતાં ભારતના પ્રાણીઓ

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. મિત્રો, આજના આ લેખમાં આપણે ભારતના જંગલ અને ગામડાઓની આસપાસ સીમમાં જોવામાં આવતા કેટલાંક પ્રાણીઓ વિષે વાત કરશું. સામાન્યતઃ પાળતુ કૂતરાં (Domestic Dogs), જંગલી કૂતરાં (Wild Dogs), શિયાળ(Jackals), વરુ (Wolf) અને જેને ઘણાં લોકો લોંકડી (Fox) કહેતાં હોય…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ:: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૧૯: ૧૮૫૭ અને ગુજરાત (૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭ના મે મહિનામાં વિદ્રોહ ફાટી નીકળ્યો તેની અસર મુંબઈ પ્રાંત અને, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં તરત દેખાવા લાગી. જેમ ઉત્તર ભારતમાં ગાય અને ડુક્કરની ચરબી ચડાવેલી કારતૂસોની કથા ગામેગામ પહોંચી તેમ ગુજરાતમાં પણ એવી જ એક કથા કાનોકાન ફેલાઈ.…

ફિર દેખો યારોં : સાવન જો અગન લગાયે, ઉસે કૌન બુઝાયે

-બીરેન કોઠારી ‘જુરાસિક પાર્ક’ અને એ શ્રેણીની ફિલ્મો જોનાર સૌને યાદ હશે કે તેમાં વિજ્ઞાનની સિદ્ધિ થકી લાખો વર્ષ અગાઉ થઈ ગયેલાં ડાયનોસોરને વર્તમાન યુગમાં જીવંત કરાતાં બતાવાયાં હતાં. આરંભે આશ્ચર્ય, નવિનતા અને રોમાંચ પછી આખરે તેનાં વિપરીત પરિણામોનાં દૃશ્યો…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૨ : : ૧૯૬૮: આખ્યાયિકાઓ – નાના રણની

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે પાંચ વર્ષ ભારતીય સેનામાં પૂરો સમય ફ્રંટ પર સેવા બજાવ્યા બાદ કૅપ્ટન નરેન્દ્રની ૧૯૬૮માં ભારતીય સેનામાંથી બૉર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સમાં નીમણુંક થઈ. બીએસએફમાં મારું પહેલું પોસ્ટિંગ પાકિસ્તાનના થરપારકર અને રાજસ્થાનને અડીને આવેલ બનાસકાંઠા જીલ્લાના ખુણામાં આવેલી એક સંવેદનશીલ…

(૬૮) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન–૧૪ : જૌર સે બાજ઼ આયે પર બાજ઼ આએં ક્યા (શેર ૧ થી ૪)

મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) જૌર સે બાજ઼ આયે પર બાજ઼ આએં ક્યા (શેર ૧ થી ૪) (આંશિક ભાગ – ૧) જૌર સે બાજ઼ આએ પર બાજ઼ આએઁ ક્યા કહતે હૈં હમ તુઝ કો મુઁહ દિખલાએઁ ક્યા (૧)…

Science સમાચાર : ૫૭

દીપક ધોળકિયા (૧) કિરયાતું ડેંગીના વાઇરસને મારી નાખે છે, ચિકનગુન્યાથી બચાવે છે તમિળનાડુમાં સિદ્ધ પદ્ધતિનાં ઓસડોના પ્રયોગ દ્વારા પરીક્ષણમાં જોવા મળ્યું છે કે કિરયાતું ડેંગી (ડેંગૂ કે ડેંગ્યૂ)ના વાઇરસને મારી નાખે છે અને ચિકનગુન્યા સામે અસરકારક રક્ષણ આપે છે. દિલ્હીના…

સોરઠની સોડમ ૩૨. – ઓજતનો પૂલ ભલે ઢબ્યો પણ…

ડો. દિનેશ વૈષ્ણવ યુ.એસ.માં ન્યુઓર્લિન્સ ગામ નજીક લેઈક પોન્ચેરીયન ઉપર ૧૬૫ કી.મી લાંબો પૂલ છે, કેનેડામાં પોર્ટમેન પૂલ ૨૧૩ ફુટ પો’ળો છે, તો ભારતમાં પણ મુંબઈમાં સી-લિંક, કલકતામાં હાવરા ને દિલ્હીમાં નહેરુ પૂલ પણ કમ નથી પણ મારે જે વાત…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : જંગી ખજાનાના નિર્ધન માલિક: જાફરહુસેન મન્સુરી ! (૧)

– રજનીકુમાર પંડ્યા ‘સ્વાગત હૈ જાફરહુસેન મન્સુરી કા, હમારે સ્ટુડિયો મેં. જો એક આમ ઈન્સાન કે રૂપમેં અહમદાબાદ મેં ઘૂમતે હૈ,સબ્ઝીયાં બેચને કા મામૂલી ધંધા કરતે હૈં, મગર ફીર ભી અપને દિલ મેં સંગીત કે પ્રતિ ગહરી રુચિ રખતે હૈ.…

મંજૂ ષા : ૨૦. વૃદ્ધાવસ્થાની ઝીણી ઝીણી ટીસ

– વીનેશ અંતાણી બદલાયેલા સમયમાં વૃદ્ધોની પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. સંતાનોને વૃદ્ધ માતાપિતા ભારરૂપ લાગતાં હોય, સંતાનો એમના પરિવાર સાથે વિદેશમાં અથવા દેશમાં જ દૂરના શહેરમાં વસતાં હોય, વૃદ્ધોને વૃદ્ધાશ્રમમાં ફરજિયાતપણે રહેવું પડતું હોય એવી જુદી જુદી પરિસ્થિતિ એમના માટે ઊભી…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૪ થું : મોગરાનો બહાર

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ બીજે દિવસે જ્યારે બહિરજી અને બાવાજી પોતપોતાની વાતમાં ગુંથાઈ શહેરમાં ફરવાની યોજના નક્કી કરતા હતા; અને દર્શને આવનારા ભક્તો આ નવા મરાઠાને જોઈને આશ્ચર્ય પામતા હતા, ત્યારે મણિગવરી પોતાની બંગલીમાં રાતની વાત સાંભળી શોકમાં હતી, જ્યારે બે…

જયા-જયંત : અંક ૧ : પ્રવેશ ચોથો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ – ૯ – સરખા મુખડા, ફિલ્મો જૂદી, અંતરા અને બીજું ઘણું જૂદું [૧૨]

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ ગીતના મુખડાના શબ્દો લગભગ એકસરખા હોય, પણ ગીતની બાંધણી, સીચ્યુએશન, ગીતનો ભાવ વગ્રેરે મહ્દ અંશે અલગ હોય, અને ખાસ તો એ કે ગીત અલગ જ ફિલ્મમાટે રચવામાં અવ્યું હોય તેવાં વિવિધ પ્રકારનાં ગીતો આપણે છેલ્લા…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : જંગલમાંથી મારગ કાઢવો

તન્મય વોરા જંગલમાં ભૂલો પડેલો એક આધળો માણસ, ઠોકર ખાઇને એક અપંગ પર જઇ પડ્યો. તેણે કહ્યું,” હું ક્યારનો જંગલમાં ભૂલો પડ્યો છું, પણ મને બહાર નીકળવાનો રસ્તો નથી જડતો! પેલા અપંગે પણ સુર પુરાવ્યો,” હું પણ અહીં ક્યારનો પડ્યો…

બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦.૧ | નિયતિ વિ. અભિલાષા

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦ | સમાપન – વ્યાપાર કરવાની ભારતીય રીતરસમ – સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૧૮: ૧૮૯૯નો સંથાલ વિદ્રોહ

દીપક ધોળકિયા ભારતના ઇતિહાસમાં આમઆદમીએ અંગ્રેજી હકુમત સામે પ્રગટાવેલી મશાલ બુઝાવાનું નામ નહોતી લેતી. ૧૮૫૫ના સંથાલ બળવા પછી – અને ૧૮૫૭ના સંગ્રામ પછી – ઝારખંડના છોટા નાગપુર (આજના રાંચી સહિતનો પ્રદેશ)માં આદિવાસીઓના રોષનો ઉકળતો ચરૂ શાંત નહોતો પડ્યો. એવામાં મિશનરીઓ…

ફિર દેખો યારોં : સંસ્કારવારસો ટેકનોલોજી થકી પ્રસરે કે નાશ પામે?

-બીરેન કોઠારી ટેકનોલોજી કોઈની મૂળભૂત માનસિકતાને બદલી શકતી નથી, પણ વિચારવાની પદ્ધતિમાં, સમજણમાં પરિવર્તન અવશ્ય લાવી શકે છે. એક સમય હતો કે બાળસાહિત્ય તેમ જ કિશોરસાહિત્ય વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ હતું, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માહિતી અને મનોરંજનની સાથેસાથે સંસ્કાર ઘડતરનો હતો.…

ગાંધી-૧૫૦ : પ્રસંગનું પુણ્યસ્મરણ

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી જ્યારે હું ડરબનમાં વકીલાત કરતો હતો ત્યારે ઘણી વાર મારા મહેતાઓ મારી સાથે રહેતા. તેમાં હિંદુ અને ખિસ્તી હતા, ગુજરાતી અને મદ્રાસી હતા. તેમના વિશે મારા મનમાં કદી ભેદભાવ ઉપજ્યાનું મને સ્મરણ નથી. તેમને હું કુટુંબીજન ગણતો…

‘સુડોકુ’ના ખાના..

– દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ. જાપાનમાં શરુ થયેલી ‘સુડોકુ ‘રમત ખૂબ રસપ્રદ છે. તેના ૧ થી ૯ નંબરવાળા અઘરા કે ‘ચેલેન્જીંગ લેવલ’ પર રમતા ખૂબ જ થાકી જવાય. મગજને અતિશય તસ્દી પડે. ઘણી વખત તો અડધી રમી,રમતને બાજુ પર મૂકી દેવી…

સ્મરણશક્તિ

નિરંજન મહેતા જીવંત હસ્તીઓમાં એક ખૂબી એ છે કે તેઓ એક એવું અવયવ ધરાવે છે જે ભલે કદમાં નાનું છે પણ તેનું કાર્ય અનન્ય છે. તે છે મસ્તિષ્કમાં રહેલ મગજ. આમ તો દરેક જીવંત પ્રાણી પાસે આ હોય છે પણ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૨ : પારસમણિ (૧૯૬૩)

– બીરેન કોઠારી અંગત રીતે મારા પ્રિય સંગીતકારોની યાદીમાં તેમનું નામ ન આવે, પણ હિન્દી ફિલ્મસંગીતમાં તેમનું પ્રદાન સંખ્યાત્મક તેમજ ગુણાત્મક એમ બન્ને રીતે છે એવી જોડી એટલે લક્ષ્મીકાન્ત શાંતારામ કુંડાલકર અને પ્યારેલાલ રામપ્રસાદ શર્માની જોડી, જે ‘લક્ષ્મીકાન્ત-પ્યારેલાલ’ એટલે કે…

જયા-જયંત : અંક ૧ : પ્રવેશ ત્રીજો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સુરતની લૂટ “ પ્રકરણ ૩ જું : બહિરજી અને બેરાગી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ જેદિવસે ઉપલો બનાવ બન્યો, તેજ દિવસની રાત્રિયે-અને તે જ સ્થળે હનુમાનની જગાથી આશરે વીશ મિનિટના રસ્તાપરની દૂરની બંગલીમાં બે સ્ત્રી પુરુષ બેઠાં હતાં. બંને જુવાન અને રંગમસ્ત હતાં. ઉમ્મર પહેલીની માત્ર બાવીશ અને બીજાની પચ્ચીશ વર્ષની હતી.…

કિશોર કુમારે ગાયેલાં ચિત્રગુપ્તનાં ગીતો : ઐસા મૌસમ મિલે ફિર કહાં……[૧]

– મૌલિકા દેરાસરી કિશોર કુમારના ગીતોની સફર કરી રહ્યાં છીએ આપણે. સફરમાં એમના અનેક હમસફર રહ્યાં. એમાંના એક હમસફર એટલે ઇકોનોમિકસમાં માસ્ટર ડિગ્રી અને પછી એમ.એ વિથ જર્નાલિઝમ સાથે ફિલ્મોમાં સંગીત નિર્દેશક તરીકે પદાર્પણ કરનાર ચિત્રગુપ્ત. કિશોરકુમાર જેમને “મહારાજ” કહીને…

અભિનેત્રીઓ અને પિતા-પુત્રની જોડી (૨)

નિરંજન મહેતા પહેલા લેખમાં (૨૪.૧૧.૨૦૧૮) આપણે કપૂર ખાનદાન સાથે સંકળાયેલ અભિનેત્રીઓની વાત કરી હતી. આ લેખમાં ત્યાર પછીના વધુ જાણીતા બચ્ચન પરિવાર સાથે સંકળાયેલ અભિનેત્રીઓની વાત કરાઈ છે. બચ્ચન પરિવાર એટલે અમિતાભ અને તેના પુત્ર અભિષેક. અમિતાભ બચ્ચનની લાંબી કારકિર્દીને…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૨૦)…. બેક્ટેરીયા/જીવાણુ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જાણ્યું કે બેક્ટેરિયા જેવી સુક્ષ્મ અને તદ્દન પ્રાથમિક કક્ષાનું શારિરીક બંધારણ ધરાવતી હસ્તિઓમાં પણ લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે. વળી અચંબિત કરી દેનારી બાબત તો એ છે કે વિવિધ પ્રકારનાં બેક્ટેરિયા એને માટેની ત્રણ અલગ…

સાયન્સ ફેર :: શું ‘નવા વિશ્વ’ની માનવ સંસ્કૃતિ પરગ્રહના ‘ખાડાઓ’માં વિકસશે?

જ્વલંત નાયક એક જમાનામાં વિશ્વની મહાસત્તાઓ વચ્ચે પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવા બાબતે હોડ લાગેલી, જે આજે ય થોડે ઘણે અંશે ચાલુ જ છે. જેની પાસે ન્યુક્લિયર પાવર વધુ, એ રાષ્ટ્ર વધુ શક્તિશાળી હોવાનું સાદું ગણિત સમજી શકાય એવું છે. પરંતુ આવનારા…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : પ્રકરણ ૧૭: : ૧૮૫૫નો સંથાલ વિદ્રોહ

દીપક ધોળકિયા ભારતના ઇતિહાસમાં સંથાલ આદિવાસીઓનો વિદ્રોહ ખાસ ઉલ્લેખને પાત્ર રહ્યો છે. આજે પણ સંથાલો પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર, ઝારખંડ અને છત્તીસગઢના મોટા ઇલાકાઓમાં વસે છે. ૧૭૯૩માં લૉર્ડ કૉર્નવૉલિસે જમીન મહેસૂલની કાયમી જમાબંધી પદ્ધતિ લાગુ કરી. આ સાથે જમીનની માલિકી સરકારના…

ફિર દેખો યારોં : સમજૂતિકરાર કે સૂત્રોથી પર્યાવરણ કેટલું જળવાય?

– બીરેન કોઠારી પાઠ્યપુસ્તકમાં પર્યાવરણનો વિષય ભણવામાં આવે છે. તેમાં પર્યાવરણને લગતી અનેકવિધ બાબતો વિશે જાણકારી આપવામાં આવે છે. પણ શું આ વિષય પાઠ્યપુસ્તકમાં ભણાવવા માત્રથી આવડી જશે? પરીક્ષામાં પૂછાતા તેના સવાલોના જવાબ લખીને વધુ ગુણ મેળવી શકાશે, પણ પર્યાવરણ…

ખેતી વ્યવસાયમાં યે “વહેમ” અને “અંધશ્રદ્ધા ?”

હીરજી ભીંગરાડિયા “એ…………બાઘાભાઇને ત્યાં રાત્રે કથા સાંભળવા જાજો !” ટપૂડા વાળંદે દરવાજેથી જ સાદ દીધો. મને થયું કે નહીં પૂનમ કે નહીં અગિયારશ કે પ્રભૂ સ્મરણની કોઇ ખાસ તીથિ- અને આડેધડ કથાનું કહેણ ? “ એલા ઊભો રહે એય ટપૂડા…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલનો અહેવાલ: કારખાના કાયદાનો અમલ :: ભાગ-૨

– જગદીશ પટેલ આ પહેલાં ભાગ -૧માં કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલનો કારખાના કાયદાના અમલના અહેવાલના અમુક સક્ષિપ્ત અંશ વાંચી ચૂયાં છીએ. આજે બીજા કેટલાક મહત્ત્વના મુદ્દાઓની અહીં સંક્ષિપ્ત નોંધ લીધેલ છે. સેફટી ઓફિસર: એક હજાર કે તેથી વધુ કામદારો કામ…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : જર્મનીનું ઐતિહાસિક ટાઉન “લોપોડુનુમ- લાડેનબર્ગ”

પૂર્વી મોદી મલકાણ **લાડેનબર્ગ મેપ**( ફાઇલ ફોટો ) લાડેનબર્ગ પહોંચ્યાં પછી અમારો ઉતારો હોટેલ લિયોનાર્ડમાં હતો. લાડેનબર્ગ…આમ તો આ ટાઉન જર્મનીનું સૌથી જૂનું ગામ છે. જેની સ્થાપના પહેલી સદીમાં થઈ હતી. સૌ પ્રથમ આ ટાઉનનું નામ સેલેસ્ટ કે સેલ્ટિક રાખવામાં…