ઉદ્યોગસાહસિકતા : પ્રેરણા લાક્ષણિકતાઓ અને પ્રેરણા ચક્ર

હિરણ્ય વ્યાસ “પ્રેરણા (મોટીવેશન)” શબ્દ મેનેજમેન્ટ ઉપરાંત વ્યવહારમાં મોટા પાયે બોલાતો શબ્દ છે. અગાઉના  લેખમાં આપણે પ્રેરણાનાં અભિગમ પ્રેરણાની પરિભાષા તથા પ્રેરણા સંદર્ભે કેટલીક મૂળભૂત વાતો કરી હતી આ લેખમાં કેટલીક વિશેષ વાતો કરીએ .  પ્રેરણા : લાક્ષણિકતાઓ : પ્રેરણા…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : પરિપૂર્ણ ઘડો

તન્મય વોરા માટીકામનાં શિલ્પસ્થાપત્યનાં પ્રાધ્યાપકે પોતાના વર્ગને સરખા ભાગમં વહેંચી, બન્નેને સમેસ્ટર દરમ્યાન ઘડા બનાવવાનું કામ સોંપ્યું. એક ગ્રૂપે ઘડાની પરિપૂર્ણતા પર અને બીજાંએ ઘડાઓની સંખ્યાને અગ્રતા આપવાની હતી. પહેલાં ગ્રૂપે પરિપૂર્ણ ઘડો બનાવવા માટે પહેલેથી જ ચોકસાઈ મુજબની પધ્ધતિથી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૬: મુસ્લિમ લીગ અને હિન્દુ મહાસભાનાં અધિવેશનો

દીપક ધોળકિયા મુસ્લિમ લીગનું લખનઉ અધિવેશન ચૂંટણીમાં સજ્જડ હાર ખાધા પછી મુસ્લિમ લીગ પોતાના ઘા પંપાળતી હતી. આ હાર પછી જિન્નાનું વલણ વધારે કડક બન્યું. ૧૯૩૬ના ઍપ્રિલમાં એ કહેતા કે કોંગ્રેસ મુસલમાનોને સાથે નહીં રાખે તો સફળ નહીં થાય. આપણે…

ફિર દેખો યારોં : મૈં અકેલા હી ચલા થા….

મૈં અકેલા હી ચલા થા જાનિબ-એ-મંઝીલ મગર, ન કોઈ સાથ આયા, ઔર ન તો કારવાં બના બીરેન કોઠારી ‘ધ કેનાલ મેન’ના નામે બિહારના લૌંગી ભુઈયાના કાર્ય પરથી કદાચ કોઈ ફિલ્મ બનાવવાની ઘોષણા થોડા સમયમાં સાંભળવા મળે તો નવાઈ નહીં, અને…

એકવીસમી સદીનો ધર્મ

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા વીસમી સદી પશ્ચિમના દેશોની હતી, પણ એકવીસમી સદી ભારતની થશે કેમકે ત્યારે ભારતીય ધર્મ  અને અધ્યાત્મ્ય તેના વિજેતાઓને જીતી લેશે. આ ભવિષ્યવાણી આપણા કોઈ હિંદુત્વવાદીની નહીં પણ ગઈ સદીના મહાન ઈતિહાસકાર આર્નોલ્ડ ટોયન્બીની હતી. નૂતન ભારતના ભાગ્યવિધાતા…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..ઓલિમ્પિક મ્યુઝિયમ અને અનોખી ટ્રેન-સફર

દર્શા કિકાણી (૨૦ જૂન ૨૦૧૯) સમયસર ઊઠી અમે તૈયાર થઈ ગયાં. ક્રાઉન પ્લાઝા હોટલમાં સરસ નાસ્તો કરી અમે જીનીવા છોડી આગળ નીકળ્યાં. સવારે પણ ઝરમર વરસાદ વરસતો હતો. અમારી સવારી પહોંચી લુસેન (LAUSANNE) ઓલિમ્પિક મ્યુઝિયમ પર. જીનીવાથી લુસેનનું અંતર લગભગ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૩) – મિર્ઝા સાહિબાં (૧૯૪૭)

બીરેન કોઠારી દેશના વિભાજન પછી ગાયિકા-અભિનેત્રી નૂરજહાં પાકિસ્તાન જઈને વસ્યાં, પણ તેમનાં ગાયેલાં ગીતો આપણી પાસે જ રહ્યાં. એ સમયે એવા ગુણી સંગીતકારો હતા કે જેમણે નૂરજહાંના કંઠની ખૂબીઓનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો. આવા એક સંગીતકાર એટલે પં. અમરનાથ. સંગીતક્ષેત્રે તેમના…

વાર્તા મેળો – ૩ – વાર્તા દસમી – એક અદ્‍ભૂત દેવી

આયુષી નિકુલભાઈ નકુમધો. ૯-બી, બાપ્સ સ્વામિનારાયણ વિદ્યામંદિર,રાંદેસણ, ગાંધીનગર સંપર્ક : દર્શા કિકાણી : ઈ –મેલ – darsha.rajesh@gmail.com

“ભારત અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ” – કલાયમેટ ચેઈન્જ વિશેની ગુજરાતી પુસ્તિકા ‘પર્યાવરણ મિત્ર’ની વેબસાઈટ પર ઉપલબ્ધ છે

કલાયમેટ ચેઈન્જની અસરો આપણે સૌ જુદા-જુદા સ્વરૂપે અનુભવી રહ્યા છીએ. વિશ્વભરમાં કલાયમેટ ચેઈન્જની અસરો ખરાબ રીતે દેખાઈ રહી છે, આપણે જાણીએ છીએ તેમ, COVID-19 એ મૌસમ પરિવર્તનના સંકટને અટકાવ્યું નથી. લોકડાઉન દરમિયાન સુધરેલા વાતાવરણમાં ઉત્સર્જનનું સ્તર ફરીથી વધી રહ્યું છે.…

સમયચક્ર : એક પત્રકારની શોધ ‘બોલપેન’

પશ્ચિમી જગતની એક ખાસિયત રહી છે કે જ્યારે કોઈ નવી શોધ થાય તે સાથે જ ત્યાંના અનેક દીમાગ સક્રિય થઈ ઊઠે છે. કદાચ એટલે જ બહુ ઓછા સમયમાં ખર્ચાળ અને અગવડવાળી વસ્તુઓનું સ્થાન તરત સરળ વસ્તુ લઈ લે છે. ઉદાહરણ…

શ્રી ધીરુભાઈ પરીખની ત્રણ કવિતા

પરિચયઃ કુમાર ચંદ્રક, જયંત પાઠક ચંદ્રક, પ્રેમચંદ સુવર્ણ ચંદ્રક, રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક સહિત ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કરેલ ડૉ. ધીરુભાઈ પરીખ ‘કુમાર’ અને ‘કવિલોક’ના તંત્રી છે. શ્રી બચુભાઇ રાવત અને રાજેન્દ્ર શાહનો વારસો આત્મસાત્ કરી કવિતાનું સંપાદન કરી રહ્યા છે.…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૮.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામની મા વૃદ્ધ થઇને મરી ગઈ. તેને ધારા પ્રમાણે દહન દીધા પછી, ઘાશીરામે પોતાના દેશનો એક પંડિત બોલાવી, તેની પાસે ગરુડ પુરાણ વંચાવવાનો આરંભ કર્યો. પંડિતજીએ પુરાણ વાંચી અર્થ સમજાવ્યો. તે પુરાણમાં એવું લખ્યું હતું કે, પ્રેત…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક ૪

હેમંત કુમારની જન્મ શતાબ્દીનાં વર્ષમાં હેમંત કુમારનાં સંગીત જીવનની યાત્રા – (જ.: ૧૬ જૂન, ૧૯૨૦ । અ.: ૨૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૯) – શ્રી એન વેન્ક્ટરામન તેમના સોંગ્સ ઑફ યોર પરના લેખ Hemantayanમાં કરાવી રહ્યા છે. પહેલા ભાગમાં તેમની સાથે આપણે હેમંત…

‘તન્હાઈ’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા તન્હાઈ એટલે એકલતા, એકલાપણું. વ્યક્તિ એકલો હોય ત્યારે તો એકલતા અનુભવે છે પણ કેટલાક તો સમૂહમાં પણ એકલતા અનુભવતા હોય છે. આપણી હિન્દી ફિલ્મોમાં આ વિષયને લગતાં કેટલાય ગીતો છે જેમાના થોડા અહીં રજુ કરૂ છું. ૧૯૫૧ની ફિલ્મ…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૧૮

ભગવાન થાવરાણી નવી પેઢીના કેટલાક ઉર્દૂ શાયરોએ પણ પોતાની અલાયદી અને ઉમદા છબી ઉપસાવી છે. આવા કેટલાક નામોમાં એક છે ઝુબૈર અલી તાબિશ.  એમની શાયરીથી મારો પરિચય આ નાજુક-શા શેરથી થયો અને હું અવાચક થઈ ગયો ! જૂઓ: કોઈ  …

સાયન્સ ફેર : સદીપુરાણી એ ઘટના વિષે આજેય કોઈ તર્ક નથી જડતો!

જ્વલંત નાયક શું અત્યારે તમે કહી શકો કે અમુક ખાસ ઘટનાઓ અને એની સાથે જોડાયેલી બાબતો એક સદી બાદ કેવું રહસ્ય પેદા કરશે? પ્રશ્ન રસપ્રદ છે પરંતુ ઉત્તર મેળવવો લગભગ અશક્ય છે. કેમકે ભવિષ્યના માણસો અને એમની વિચારશૈલી કેવા પ્રકારની…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે (૧૭) ઢઢૂક

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક    અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.  …

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..બરફનો દરિયો અને જીનીવાની ઝલક

દર્શા કિકાણી (૧૯ જૂન ૨૦૧૯) સવારે સમયસર તૈયાર થઈ ઇલેક્ટ્રિક વાહનમાં બેસી પાછાં તાશ (TASCH) આવી અમારી બસમાં જ અમે શામોની (CHAMONIX) બેઝ પર પહોંચ્યાં. શામોની  ફ્રાન્સમાં આવ્યું છે. ખરેખર તો ઈટાલી, ફ્રાંસ અને સ્વિત્ઝરલેન્ડના જંકશન પર આવેલું છે.  આખા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૫: કોંગ્રેસ સત્તા સંભાળે છે અને છોડે છે

દીપક ધોળકિયા કોંગ્રેસે ચૂંટણી જીતી ગયા પછી પણ નક્કી નહોતું કર્યું કે સત્તા સંભાળવી કે કેમ. જવાહરલાલ નહેરુ, સુભાષચંદ્ર બોઝ અને ડાબેરી કોંગ્રેસીઓ સત્તા હાથમાં લેવાથી વિરુદ્ધ હતા. એમનું કહેવું હતું કે સત્તા સંભાળ્યા પછી આંદોલનો ન થઈ શકે અને…

ફિર દેખો યારોં : મહાકાય જીવ નજાકતથી જળવાય ત્યારે…

બીરેન કોઠારી કેટલાકને હજી યાદ હશે કે ત્રણેક મહિના અગાઉ કેરળમાં એક હાથણીના અપમૃત્યુના સમાચાર આવ્યા હતા અને સર્વત્ર આક્રોશ, ધિક્કાર તેમ જ ક્રોધનો માહોલ વ્યાપી ગયો હતો. રાબેતા મુજબ અજાણ્યા હત્યારાઓ પર ફિટકાર વરસાવાયો હતો, દુર્ઘટનાને કોમી રંગ આપવાનો…

વિજ્ઞાન જગત : શરદ સંપાત વિષે સંવાદ

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૦-૦૯- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

વ્યંગ્ય કવન : (૫૨) : ફેસબુકનો શાયર

અગાઉ વે.ગુ.માં પગરણ માંડી ચૂકેલા કવિ શ્રી હરદ્વાર ગોસ્વામીનું એક મઝાનું વ્યંગ્ય-કવન ભાવકો માટે સસ્નેહ.. = દેવિકા ધ્રુવ, સંપાદન-સમિતિ, પદ્યવિભાગ ફેસબુકનો શાયર હરદ્વાર ગોસ્વામી ફેસબુકનો શાયર છું હું ફેસબુકનો શાયર.ગાડી મારી દોડ્યે રાખે, નહીં એન્જીન, નહીં ટાયર. મીટર-મેટર ખબર પડે…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર::  યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. મેટરહોર્ન ગ્લેશિઅર

દર્શા કિકાણી (૧૮ જૂન ૨૦૧૯) સવારમાં ઊઠતાં જ રૂમમાંથી હિમાચ્છાદિત પર્વતો દેખાયા. ગઈકાલનો થાક તો રાતના આરામથી ઊતરી જ ગયો હતો. રાજેશ મને ખેંચીને રીશેપ્શન ઓફિસ સુધી લઈ ગયા… અને ત્યાં તો ભવ્ય એવો મેટરહોર્ન (હિમાચ્છાદિત પર્વતનું શિખર) દેખાતો હતો!…

બાળવાર્તાઓ : ૨૦ – અનુજ, મેઘલ અને બિલાડી

પુષ્પા અંતાણી અનુજ હોમવર્ક પતાવીને સોસાયટીમાં મિત્રો સાથે રમવા માટે બહાર આવ્યો. આકાશ ઘેરાયેલું હતું. એ ખુશ થઈ ગયો, વરસાદ પડશે તો નાહવાની બહુ મજા આવશે. એ એની સાઇકલ લઈને રમવા જતો હતો ત્યાં એની નજર એક બિલાડી પર પડી.…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૪: જન – અરણ્ય

ભગવાન થાવરાણી સીમાબદ્ધ પછી બરાબર પાંચ વર્ષે આવી કલકત્તા ટ્રાઈલોજીની અંતિમ ફિલ્મ યાને જન – અરણ્ય. એ દરમિયાન અન્ય એક મહાન બંગાળી સર્જક મૃણાલ સેન આ જ શહેરને પૃષ્ઠભૂમિમાં રાખીને ઉપરાઉપરી વર્ષોમાં પોતાની ત્રણ ફિલ્મો ઈંટર્વ્યુ ( ૧૯૭૧ ), કલકત્તા…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – કેન્વાસને ચીરી નાખતી પીંછી : નાટ્યકાર-હાસ્યકાર પ્રતાપ રાવળ

રજનીકુમાર પંડ્યા ક્યારેક કોઈક વ્યક્તિ એના ગુજરી ચૂકેલા વહાલા મિત્ર માટે થોડી થોડી વાત કરે છે. ભાવવિવશ થઈ જાય છે. દરેક પાસે અભિવ્યક્તિ નથી હોતી. એટલે વાત ત્રુટક ત્રુટક પણ લાગે છે. આખું ચિત્ર નથી ઊપસતું એમ પણ એ વખતે…

સમયચક્ર : ટચુકડી કલમની લાંબી સફર

ઘડીભર કલ્પના કરો કે એકાદ દિવસ માટે પણ જગતની તમામ કલમ એટલે કે પેન અદશ્ય થઈ જાય તો શું થાય ? કોમ્પ્યુટર ટેક્નોલોજીના એડીક્ટ માણસો ભલે કહેતા હોય કે, હવે પેન કાગળની જરુર જ નથી. પરંતુ એવું હરગીજ નથી. પેન…

મારું વાર્તાઘર : ટોળી

રજનીકુમાર પંડયા             ‘હેતુ ?’            ‘શાળા બનાવવી છે.’            ‘પણ એમાં તમને મારી આટલી બધી જમીન જોઈએ ?’            ‘જોઈએ તો ખરી, મનચંદાણી શેઠ, વધારે જોઈએ. કારણ કે સરકારી કાનૂન મુજબ શાળા ખોલવી હોય તો સાથે પ્લેગ્રાઉન્ડ પણ જોઈએ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૭.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ શ્રાવણ મહીનામાં બેલબાગમાં જનમાષ્ટમીને દિવસે મોટો ઉત્સવ થાય છે. તે રાત્રે વેશ નિકળે છે. તેનો બંદોબસ્ત રાખવાનું નાના ફર્દનિવીશે ઘાશીરામને કહ્યું હતું. વેશ કાઢનારા ઘણી જાતના લોક હતા. એ તમાસો જોવા સારુ ત્યાંહાં ઘણાં લોકો ભેળાં થયાં…

બંદિશ એક, રુપ અનેક – ૭૦ – “એ કન્હૈયા યાદ હૈ કુછ ભી હમારી”

સૂફી સંગીતમાં ક્ર્ષ્ણભક્તિની કવ્વાલી નીતિન વ્યાસ અંત:કરણની શુદ્ધતા રાખનાર; સૂફીમતનો અનુયાયી. સૂફી મતની ઉત્પત્તિ જાણ્યા પહેલાં સૂફી શબ્દની ઉત્પત્તિ જાણી લેવાની જરૂર છે. કેટલાક લોકોનું એમ કહેવું છે કે, મદીના માં એક મસ્જિદની સામે એક `સુફ્ફી` કહેતાં ચબૂતરો હતો. એની ઉપર…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો : (૭) વી. (વિસ્તસ્પ) બલસારા

પીયૂષ મ. પંડ્યા શરૂઆત ફિલ્મ ‘દાગ’ (૧૯૫૨)ના એક યાદગાર ગીતથી કરીએ. શંકર-જયકિશન દ્વારા સ્વરબધ્ધ કરાયેલા આ ગીત ‘અય મેરે દીલ કહીં ઓર ચલ’ને તલત મહમૂદનો સ્વર સાંપડ્યો છે. ફિલ્મસંગીતમાં થોડોઘણો પણ રસ ધરાવનારાઓ આજે ય આ ગીતથી સારી રીતે પરીચિત…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૧૭

ભગવાન થાવરાણી ઉર્દૂ સાહિત્યમાં જોન એલિયા એક એવું વ્યક્તિત્વ હતું જેમની વાણીમાં સદાય તેજાબ ભભૂકતો. બેફામ અને કોઈની સાડીબાર ન રાખનાર માણસ ! મુશાયરાઓમાં લોકપ્રિય અને પોતાની સ્પષ્ટવાદિતા માટે નામચીન !  એમની એક ગઝલનો શેર પોતાની સહજતા અને બાળ-સહજ વિસ્મય…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : કારીગરોનાં હાથ – આંગળાં કપાઈ જવાની વ્યાવસાયિક સલામતી સમસ્યા

કારીગરોના આંગળા કાપી નાખતો આધુનિક ‘અંગુલીમાલ’ અને અંગુલીમાલને તેમ કરતાં અટકાવવાના પ્રયાસ  કરતો (સં)દીપ જગદીશ પટેલ “તમારી કાર પર તુટેલા આંગળાની નિશાની દેખાય છે?” મથાળા હેઠળ સુપ્રિયા શર્માનો લેખ ૨૦૧૪માં અંગ્રેજી “સ્ક્રોલ”માં પ્રગટ થયો. તેને આધારે અમે “સલામતી”ના મે—૨૦૧૫ના અંક ૧૩૩માં નીચે મુજબની નોંધ મુકી હતી. “તમને એ જાણીને આઘાત લાગશે કે…

શાંત અને નીરોગી જીવન જીવવા – “સજીવ આહાર” તરફ માંડીએ કદમ!

હીરજી ભીંગરાડિયા         કળતર થવું, તાવ તરિયો આવી જવો, માથું દુ:ખવું, કે પેટની નાની-મોટી ગરબડ ઊભી થઈ જાય, તો એને આપણે ‘ગંભીર બીમારી’ નહીં, પણ ‘સામાન્ય કટેવ’ થયાનું કહી મનમાંથી કાઢી નાખતાં હોઇએ છીએ. પણ ક્યારેક જેની પીડા અને રીબામણીથી…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર::  યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. અજાયબનગરી અને ગ્રામ્યવિસ્તારની સફર

દર્શા કિકાણી (૧૭ જુન ૨૦૧૯) સવારે વહેલાં તૈયાર થઈ સરસ બ્રેકફાસ્ટ કર્યો. તાજી નારંગીનો જ્યુસ મશીનની મદદથી  જાતે કાઢીને લેવાનો હતો. અમારા માટે નવો અનુભવ હતો જે ખૂબ યાદગાર બની ગયો. તાજા જ્યુસ સાથે બીજી અનેક વાનગીઓ હતી. ભરપેટ નાસ્તો…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૪: ૧૯૩૭: પ્રાંતિક ધારાસભાઓની ચૂંટણીઓ

દીપક ધોળકિયા આમ તો કોંગ્રેસે ફૈઝપુરમાં અધિવેશન મળ્યું તે પહેલાં જ જોરશોરથી આખા દેશમાં ચૂંટણી પ્રચાર શરૂ કરી દીધો હતો. ૧૧ પ્રાંતો માટે એક હજારથી વધારે ઉમેદવારો ઊભા રહેવાના હતા. કોંગ્રેસના પ્રચારનું લક્ષ્ય માત્ર ચૂંટણી નહોતું, પણ ભવિષ્યમાં જરૂર પડે…

ફિર દેખો યારોં : ગાલી હુઝૂર કી તો, લગતી દુઆઓં જૈસી

બીરેન કોઠારી ઘણા વરસો સુધી રૂપેરી પડદા પરની નૈતિકતાના રખેવાળ બની રહેલા સેન્‍સર બૉર્ડનું સત્તાક્ષેત્ર હજી એમનું એમ રહ્યું છે, પણ બદલાયેલા સમય અનુસાર તેના સત્તાક્ષેત્રની બહાર ઘણું બધું બની રહ્યું છે. ‘ઓ.ટી.ટી.’ (ઓવર ધ ટૉપ) એટલે કે ખાસ ઈન્‍ટરનેટના…

વલદાની વાસરિકા : (૮૫) ભેદભરમની ભીતરમાં : એક વિચાર (૧)

-વલીભાઈ મુસા આજે હું જે કંઈ લખવા જઈ રહ્યો છું તે વિષય તો મારા મનમાં સ્પષ્ટ છે, પણ છેલ્લે આ લેખ સાહિત્યના કયા સાહિત્યપ્રકારના ચોકઠામાં ગોઠવાશે તેની તો મને પણ ખળે (અંતે) જ ખબર પડે કે ન પણ પડે! કદાચ…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર::  યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. – પરીકથાનો દેશ અને શહાદતની ભૂમિ

દર્શા કિકાણી (૧૬ જુન ૨૦૧૯) બીજે દિવસે સવારે અમે લિંચેસ્ટીન (Liechtenstein) જવા નીકળ્યાં. તે એક એકદમ નાનો દેશ (microstate) છે અને તેની રાજધાની છે વડુઝ (VADUZ). ૧૬૦ ચો. કિ.મી.ના ક્ષેત્રફળવાળું આ નાનું-અમથું સ્થળ  કેટલું વિશેષ છે! શહેરમાં માણસોની વસ્તી છે…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૨) – ઝિંદગી (૧૯૬૪)

બીરેન કોઠારી ફિલ્મનાં ગીતો ફિલ્મનો અનિવાર્ય હિસ્સો ગણાતાં એ યુગ છેક હમણાં સુધી ચાલ્યો. સિત્તેરના દાયકા સુધી તો ઘણા હીરોની ઓળખ પડદા પર તેમણે ગાયેલાં ગીતો થકી હતી. અમુક ચોક્કસ ગાયક, ચોક્કસ સંગીતકાર, અને તેને લઈને સાથે આવતા ગીતકાર અમુક…

સમયચક્ર : તબલા – શાસ્ત્રીય સંગીતથી લોકસંગીતથી સુધીની સફર

ભારતીય પ્રજાનો સામાન્ય અને મુખ્ય સ્વભાવ કયો ? એવો કોઈ પ્રશ્ન કરે તો એવું કહી શકાય કે ભારતીય પ્રજા સંગીત એટલે કે ગાયન, વાદન, અને નૃત્ય એ ત્રણેયમાં એક સરખી રુચી ધરાવે છે. આધુનિક માનસશાત્ર કહે છે કે સંગીતમાં ચિત્તને…

મંજૂષા – ૩૮ : વરિષ્ઠ લોકો અને આધુનિક ટેક્નોલોજી

– વીનેશ અંતાણી સિત્તેર વર્ષની દાદી એના પૌત્રને આખો દિવસ કમ્પ્યૂટરની સામે બેઠેલો અથવા એના સ્માર્ટ ફોનમાં જ રચ્યોપચ્યો જોતી ત્યારે એનો જીવ કપાઈ જતો. એ શું કરે છે તેની સમજ પડતી નહીં. એક દિવસ એણે પૌત્રને તે વિશે પૂછ્યું.…

મોજ કર મનવા – ચરણ આપણા

કિશોરચંદ્ર ઠાકર ડાર્વિનના ઉત્ક્રાંતિવાદ મુજબ પૃથ્વી પરના સજીવોનો ક્રમે ક્રમે વિકાસ થતા તે વધુને વધુ ઉચ્ચ કક્ષાના જીવો બનતા ગયા.  પછીથી  ચોપગા પશુઓ, વાનર, અને છેવટે આજનો માણસ બન્યો. વાચકોને  હું અભયદાન  આપું છું કે મારો ઈરાદો ઉત્ક્રાંતિવાદ સમજાવવાનો લગીરે…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૬.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ પુના શેહેરમાં નાના ફડનવીશનો કાલાવાવરમાં બનાવેલો બાગ જે હજી કાયમ છે; તેમાં નાના પ્રકારનાં ફુલ ઝાડ રોપેલાં હતાં. તે બાગ જોવા સારુ અંગ્રેજ સરકારના બે લશ્કરી સાહેબ એક જોન્સ ને બીજો સ્મિથ નામના આવ્યા હતા. તેઓની સાથે…

ઈચ્છાના નોરતા / જૂઈને તો જલસા / તડકાને તાળી

સિધ્ધહસ્ત કવયિત્રી તરીકે અને વે.ગુ.ની સંપાદન-સમિતિના પદ્યવિભાગના સક્રિય કાર્યકર તરીકે જાણીતા રક્ષાબહેન શુક્લની  ૩  કવિતાઓ સહર્ષ પ્રસ્તૂત છે. વારી જવાય એવી ત્રણે કવિતાઓ ભાવકમનને પ્રફુલ્લિત કરશે જ. – દેવિકા ધ્રુવ,  સંપાદન-સમિતિ, પદ્યવિભાગ. ઇચ્છાના નોરતા સાચ્ચે, મેં ધીરેથી ખોલેલો આગળો ‘ને…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૧૬

ભગવાન થાવરાણી એવું પણ નથી કે ઝબકાર-સમ શેર જૂની ડાયરીઓમાં જ દર્જ હોય ! આવા શેરોનો પરિચય વર્તમાનમાં પણ ક્યારેક થતો રહે છે. હમણાં થોડા સમય પહેલાં મુઝફ્ફર વારસી સાહેબના એક શેરનો સાક્ષાત્કાર થયો. જી, એ જ મુઝફ્ફર વારસી, જેમનો…

હસરત જયપુરી રચિત (શંકર)જયકિશનનાં વિસારે પડેલાં ગીતો ૧૯૬૦-૧૯૬૧

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ હસરત જયપુરી (મૂળ નામ ઈક઼બાલ હુસ્સૈન) – જન્મ: ૧૫-૪–૧૯૨૨ । ઈન્તકાલ:  ૧૭-૯-૧૯૯૯ – હિંદી ફિલ્મોના ગીતકાર હોવા ઉપરાંત હિંદી અને ઉર્દુ ભાષાના અચ્છા શાયર પણ હતા. તેમની પોતાની આગવી શૈલી હતી. ભારી શબ્દોના પ્રયોગ…

‘આપ’ને લગતાં ફિલ્મી ગીતો

નિરંજન મહેતા સામાન્ય રીતે નાયક-નાયિકા ગીતો ગાય ત્યારે એકબીજાને તું, તુમ જેવા સંબોધનો કરે છે પણ કોઈક ગીતો એવા છે જ્યાં માનવાચક ‘આપ’ શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. એવા કેટલાક ગીતો આ લેખમાં સમાવાયા છે. સૌ પ્રથમ યાદ આવે ૧૯૫૬ની ફિલ્મ…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર::  યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. ઝમકદાર ઝુરીક

દર્શા કિકાણી (૧૫ જુન ૨૦૧૯) અમે સમયસર એટલે કે બપોરે ત્રણ વાગ્યે ઝુરીક પહોંચી ગયાં. અમારાં ૪ મિત્ર-યુગલ  જે અમેરિકાથી આવ્યાં હતાં  તેઓ અમારી રાહ જોતાં હતાં. અમેરિકાથી જુદા જુદા સમયે મિત્રો પોતાની અનુકૂળતા પ્રમાણે ઝુરીક પહોંચ્યાં હતાં.  અમારાં મિત્રોની…

સાયન્સ ફેર : સ્વિત્ઝરલેન્ડના મોર્તેરાશ ગ્લેશિયરને બચાવવા માટે વૈજ્ઞાનિકોનો અફલાતૂન ઉપાય

જ્વલંત નાયક આજે આધુનિક દુનિયાની ભૌતિક સુખ-સગવડોનો જે લુત્ફ આપણે ઉઠાવી રહ્યા છીએ, એના માટે નિ:શંકપણે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ જવાબદાર છે. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિને પ્રતાપે આપણે સાયન્સ અને ટેકનોલોજીમાં અનેક પ્રકારની નવી શોધખોળ કરી શક્યા, અનેક જીવન રક્ષક દવાઓ શોધાઈ અને અનેક…

ફરી કુદરતના ખોળે : પોપટ / સુડો/ Rose ringed Parakeet/ Ring-necked parakeet / Hindi: तोता, मिठू, लिबर तोता

અહા,પોપટ મીઠ્ઠું, શિર્ષાશન અવસ્થામાં પણ ઊંઘે જગત કીનખાબવાલા  અવાજની મીઠાશને કારણે તેનું લાડકું નામ પડ્યું *મીઠ્ઠું*. નાનું બાળક હોય કે મોટેરું કોઈપણ, દરેક જણ પોપટને ઓળખે, જોયેલો પણ હોય અને જયારે જુવે ત્યારે અચુક ખુશ થાય, મ્હોંના ભાવ બદ્લાઇજાય !…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૩: કોંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૬નું વર્ષ બધા રાજકારણીઓ માટે મીટિંગો અને નવી વ્યૂહરચનાઓ બનાવવાનું રહ્યું. આપણે ૧૯૩૬ના પૂર્વાર્ધમાં મુસ્લિમ લીગ અને કોંગ્રેસનાં સંમેલનો યોજાયાં તેની ચર્ચા કરી. જિન્નાના ભાષણમાં હજી ‘પાકિસ્તાન’ શબ્દનો પ્રવેશ નહોતો થયો. ૧૯૩૫ના કાયદાની કોંગ્રેસ અને મુસ્લિમ લીગ બન્નેએ…

ફિર દેખો યારોં :: સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણ: દિલ કો ખુશ રખને કો યે ખયાલ અચ્છા હૈ

– બીરેન કોઠારી સ્વચ્છતા ત્યાં પ્રભુતા. ‘તા’ના પ્રાસ સિવાય આ બન્ને શબ્દોમાં કશું સામ્ય કે સંબંધ નથી. ‘પ્રભુતા’નો એક અર્થ ‘માલિકી’ એટલે કે ‘પ્રભુત્વ’ થાય છે. જો કે, શાળાથી લઈને સરકારી કાર્યક્રમોમાં વપરાઈને તે એ હદે ચવાઈ ગયું છે કે…

ચેલેન્‍જ.edu : શિક્ષણ – સેવા કે લઘુઉદ્યોગ ?

રણછોડ શાહ શું કુબેરો? શું સિકંદર? ગર્વ સૌનો તૂટશે,હો ગમે તેવો ખજાનો, બે જ દિનમાં ખૂટશે;કાળની કરડી નજરથી કોઈ બચવાનું નથી,આજ તો ફૂટી છે ખાલી, કાલ કૂજો ફૂટશે!                            – ઉમર ખય્યામ (અનુ. ‘શૂન્ય પાલનપુરી) એક સમયે શિક્ષણનો પ્રસાર અને પ્રચાર…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર :: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. – શુભારંભ

દર્શા કિકાણી (૧૪ જુન ૨૦૧૯) ૧૪ મી જૂને અમદાવાદથી નીકળી અમે મુંબઈ આવ્યાં. અમે એટલે અમારાં મિત્રો ઈરા અને કુશ દલાલ, રીટા પુજારા અને ડોક્ટર દિલીપ પુજારા તથા અમે દર્શા અને રાજેશ કિકાણી ….. અમદાવાદથી મુંબઈની ઇન્ટરનેશનલ ફ્લાઇટ હતી જે…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : શસ્ત્રોનો સંગીતપ્રેમી સોદાગર

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) શસ્ત્રોનો સંગીતપ્રેમી સોદાગર -બીરેન કોઠારી “આ પોટલામાં શું છે, હુકુમચંદજી? કશું અણીયાળું લાગે છે! હથિયાર-બથિયાર તો નથી…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૩૫ – ત્રીજી શતાબ્દીમાં આંટાફેરા

પૂર્વી મોદી મલકાણ ઇસ્લામાબાદ પહોંચ્યા પછી હું માંડ એક દિવસ શાંતિથી બેઠી હોઈશ ત્યાં મિસીસ સાદીયાએ ફોન કરી જણાવ્યું કે, એક નેશનલ હોલી ડે આવે છે તો ચાલો ત્રીજી સદીમાં આંટો મારી આવીએ. તેમની વાત સાંભળી પહેલાં તો હું સમજી…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૩ – સીમાબદ્ધ

ભગવાન થાવરાણી કલકત્તા ટ્રાઈલોજીની ફિલ્મોમાં પ્રતિદ્વંદી પછીના જ વર્ષે આવી સીમાબદ્ધ. મણિશંકર મુખર્જી ઉર્ફે શંકરની એ જ નામની નવલકથા પર આધારિત.  અગાઉની ફિલ્મની જેમ અહીં પણ કલકત્તા શહેર અને એમાં પ્રવર્તતી મનુષ્યહીનતા અને અંધાધૂંધી પ્રતિનાયક તરીકે હાજર છે. પણ નાયક…